Leven en werken met het coronavirus

Professionals in het onderwijs

Laatste actualisatie: 18 januari 2021

De lockdown is verlengd tot 9 februari. Basisscholen en middelbare scholen geven onderwijs op afstand tot zeker tot zeker 8 februari. De huidige uitzonderingen voor verschillende groepen leerlingen en de zogenaamde 'noodopvang' blijven hetzelfde. Hoe kun je als onderwijsprofessional je werk zo goed mogelijk doen in die combinatie van onderwijs op school en online?

De Onderwijsraden hebben samen met de overheid en het RIVM de protocollen voor het onderwijs aangepast. Daarin staat ook hoe scholen zich kunnen voorbereiden op een uitbraak van de Britse variant van het coronavirus.

Zilveren weken

Het zijn de eerste weken na de kerstvakantie ofwel de zilveren weken. Door de lockdown en vakantie beleven leerlingen deze periode erg verschillend. Het is goed om bij de start van het online onderwijs daar aandacht voor te hebben. Zo volgen sommige leerlingen op school onderwijs, anderen online. 

Leerlingen hebben van alles meegemaakt in de vakantie. Dat kunnen positieve zaken zijn, maar denk ook aan ingrijpende gebeurtenissen zoals een verhuizing. Of verdriet om het verlies van een dierbare of het gemis daarvan tijdens de feestdagen. Ook hebben leerlingen een ander dagritme gehad en moeten weer wennen aan het online schoolritme. Daarbij hebben leerlingen vaak online contact met elkaar gehouden in de vakantie en dat kan van invloed zijn op de start van het onderwijs. Zo kunnen er vriendschappen zijn ontstaan, maar ook conflicten. Het is goed om hier aandacht voor te hebben. Laat de leerlingen bijvoorbeeld vragen beantwoorden over hoe zij nu in hun vel zitten en voer individuele gesprekken.

Voor de groepssfeer is het fijn om een aantal online groepsactiviteiten te doen, zoals: 'wie kan er als eerste een pannendeksel in beeld krijgen?' of 'zoek de valse' waarbij de leerlingen 3 zinnen over zichzelf opnoemen, waarvan 2 waar zijn en 1 niet waar is.

Ook is het een goed moment om te herhalen wat de regels en afspraken zijn en vertel wat de leerlingen de komende periode kunnen verwachten. Meer informatie over de zilveren weken vind je op de site van de Week tegen pesten.

Daarbij is het ondere andere goed om hoge verwachtingen te durven hebben en open te staan voor maatwerk. Meer inzichten en handvatten uit de eerdere lockdown vind je op de site van Didactief: Lessen uit de lockdown.

Fysiek onderwijs

Voor welke groepen is er fysiek onderwijs?

Om de verspreiding van het coronavirus tegen te gaan, wordt veel online onderwijs gegeven. De scholen blijven open voor:

• leerlingen in een kwetsbare positie.
• leerlingen in het primair onderwijs die één of twee ouder(s) met een cruciaal beroep hebben.
• examenleerlingen.
• leerlingen die praktijklessen volgen in het vmbo, vso en pro in alle leerjaren.
• leerlingen die schoolexamens maken in het voorexamenjaar (inclusief vwo 4).

Het gespecialiseerde onderwijs kan ervoor kiezen om in zijn geheel open te blijven. Fysiek onderwijs voor alle leerlingen blijft dan de norm.

Eén-op-één begeleiding van kinderen (zoals huiswerkbegeleiding of remedial teaching) kan ook fysiek doorgaan. Voor al het fysiek onderwijs en fysieke begeleiding is het van belang je te houden aan de algemene geldende coronaregels. Lees meer over contact en omgang op school

Kijk voor meer informatie over het wel of niet naar school en noodopvang mogen van kinderen tot en met de basisschoolleeftijd met verkoudheidsklachten op de pagina Vragen over het testbeleid of in in deze handreiking van het RIVM.

Leerlingen in kwetsbare posities

Leerlingen in kwetsbare posities mogen naar school. De school bepaalt samen met de gemeente welke leerlingen dit zijn. Aandacht is in ieder geval nodig voor leerlingen:

  • met een chronische ziekte en/of handicap.
  • met psychiatrische problematiek.
  • met een ontwikkelingsachterstand.
  • die afhankelijk zijn van de opvang in instellingen.
  • die in een mogelijk onveilige (pleeg)gezinssituatie zitten. Denk hierbij aan kinderen die recent bij Veilig Thuis zijn gemeld, kinderen van ouders met psychische problemen of een verslaving, KOPP/KOV kinderen, of kinderen met een kinderbeschermingsmaatregel.
  • die vanwege de sociale/culturele/economische kwetsbaarheid van hun gezin extra aandacht behoeven, bijvoorbeeld leerlingen van ouders met armoede of financiële problemen, jonge mantelzorgers of kinderen uit erg kleinbehuisde/grote gezinnen.
  • met grote achterstanden of een groot risico op achterstanden. Dit zijn bijvoorbeeld:
    • kleuters met een VE-indicatie,
    • kinderen die thuis onvoldoende ondersteuning krijgen,
    • kinderen die thuis geen digitale voorzieningen hebben.
  • die bij eerdere schoolsluiting buiten beeld raakten of een grote achterstand hebben opgelopen.

Lees meer over aandacht voor specifieke groepen.

Regels en protocollen

De lockdown heeft invloed op de manier van werken in het onderwijs. Op lesopafstand.nl staan alle protocollen en checklists voor het geven van hybride onderwijs en onderwijs op afstand.

Online onderwijs geven

Structuur en rust

De ervaring leert dat kinderen en jongeren baat hebben bij structuur en een rustige werkplek. Ook het terugkomende contact met een vaste docent en medeleerlingen helpt hen bij het online volgen van onderwijs. 

Als onderwijsprofessional kun je ouders op weg helpen door bijvoorbeeld een dagindeling te geven en tips te delen voor het inrichten van een werkplek. Wees een aanspreekpunt voor ouders en kinderen en geef hen suggesties voor ontspanningsmomenten. Denk bij het laatste punt aan een digitale rondleiding door het Rijksmuseum of buitenspeelactiviteiten. Op Les op Afstand staan concrete tips voor ouders. Hier kun je ouders naar doorverwijzen of dit samen met hen bespreken.

Tips

Inmiddels hebben scholen ervaring met het online onderwijs. Bekijk de tips:

Cameragebruik bij online les

Het gebruik van camera tijdens les op afstand helpt bij het maken van contact tussen leerkracht en leerling. Bedenk dat leerlingen ook redenen kunnen hebben om de camera niet aan te doen. Ga dan met de leerling in gesprek en zoek naar een oplossing. Lees meer over cameragebruik bij online onderwijs

Zicht op de leerlingen

Bespreek het leerproces met de leerling

Nu een groot deel van de leerlingen in deze lockdown tijdelijk (deels) online onderwijs volgt, is het belangrijk zicht te houden op alle leerlingen. Leerlingen die meer begaafd zijn of goed zelfstandig kunnen werken, bleken baat te hebben bij het thuisonderwijs in de eerste golf. Dit in tegenstelling tot kinderen in kwetsbare situaties. Doordat zij minder tijd hebben om te leren, kunnen zij een achterstand oplopen. Dit kan in deze periode weer het geval zijn. Bespreek met alle leerlingen hoe het leerproces gaat. Waar hebben zij behoefte aan? 

Bespreek emoties en ervaringen met de leerling

Als je signalen krijgt dat het minder goed gaat thuis of dat een leerling zich minder goed voelt, dan is het goed om hier aandacht aan te besteden. Kinderen en jongeren kunnen de coronaperiode heel verschillend beleven. Waar de een moeite heeft met leren, zit de ander misschien emotioneel niet lekker in zijn vel. Zo zijn jongeren vaker verveeld, terwijl jongere kinderen juist minder stress kunnen ervaren. Er zijn ook kinderen en jongeren die met angsten kampen. Daarom is het belangrijk om aandacht te hebben voor de huidige sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen en jongeren en tijdig ondersteuning te bieden als de situatie daar om vraagt. Bekijk ook de pagina Praten over het coronavirus.    

Aandacht voor andere ontwikkelingsopgaven 

Leerlingen ontwikkelen zich op school niet alleen cognitief, maar ook creatief, sociaal-emotioneel en fysiek. Hoe doe je dat in het thuisonderwijs? Laat je inspireren:

  • Bekijk creatieve ideeën voor cultuuronderwijs in coronatijd op de website van Stadkamer.
  • Gebruik de ideeën en downloads voor groepsactiviteiten van de website Onderwijs maak je samen.
  • Kijk voor bewegingsactiviteiten tijdens thuisonderwijs op de website van KVLO.

Tips voor gesprekken met leerlingen

Laat je inspireren hoe je een goed beeld kunt krijgen van jouw leerlingen:

Veerkracht

Kinderen en jongeren zijn veerkrachtig. Een kind of jongere kan in deze periode waarin thuis onderwijs wordt gevolgd andere dingen over zichzelf leren. Misschien ontdekt hij nieuwe talenten in bijvoorbeeld hobby's of sport of leert hij zelfstandiger te werken aan schoolopdrachten. Ga hierover eens in gesprek met het kind of de jongere zelf. Wat ging goed? Het is goed om je óók op successen en positieve momenten te richten. Ook bij kinderen die te maken hebben met moeilijke omstandigheden thuis.

Materialen en motivatie

Het is belangrijk dat alle leerlingen toegang hebben tot onderwijs op afstand. Daarom moet de school er zicht op hebben of elke leerling de beschikking heeft over een laptop. Is dit niet het geval? Dan stelt de school deze ter beschikking, zo mogelijk met steun vanuit fondsen als Stichting Leergeld en het Jeugdeducatiefonds.

Om te zorgen dat leerlingen in het po en vo een laptop of tablet hebben om het onderwijs op afstand te kunnen volgen, kunnen schoolbesturen een aanvraag indienen van dinsdag 22 december 2020 t/m vrijdag 15 januari 2021 via de website van SIVON.

  • Is het voor een jongere moeilijk om de motivatie op te brengen om de lesstof veelal zelfstandig door te nemen? Kijk dan ook eens samen naar initiatieven als Samen is sterk of Studenten helpen scholieren.

Praten met ouders

Blijf met ouders in gesprek

De meeste mensen zijn gewend om te gaan met coronamaatregelen. Toch levert de nieuwe lockdown nieuwe vragen op, ook bij ouders. Sommige ouders maken zich zorgen over de gezondheid of veiligheid van hun kind. Of ze hebben vragen over het thuisonderwijs. Erken de zorgen van ouders en bekijk samen wat er nodig is om belemmeringen weg te nemen. Voor het kind is het goed dat professionals en ouders met elkaar in gesprek blijven over hun angsten, twijfels en hun vragen kunnen stellen.

Mediagebruik

Ouders kunnen vragen hebben over het mediagebruik van hun kinderen en de toegenomen schermtijd in de lockdown. Meer informatie om hen te adviseren hierover vind je op Mediaopvoeding.nl en op de pagina Mediagebruik bij kinderen tijdens coronatijd.

Anderstalige en alternatieve communicatie

Voor veel anderstalige en/of laaggeletterde ouders is het een behoorlijke opgave de voornamelijk schriftelijke informatie over corona te begrijpen. Zij zijn vaak wel bekend met WhatsApp en videobellen, zoals Skype. Het is dan ook effectiever om deze ouders te bellen in plaats van te mailen. Beeld werkt beter dan tekst. Het NJi geeft tips voor informatievoorziening voor mensen die moeilijkheden hebben met taal of geen Nederlands spreken. Ook geeft het NJi tips voor informatievoorziening voor ouders met een verstandelijke beperking.

Aandacht voor specifieke groepen

Kinderen in kwetsbare omstandigheden

Kinderen in kwetsbare omstandigheden lopen in deze coronaperiode extra risico op leerachterstand. Er is misschien niet altijd een rustige ruimte beschikbaar om thuis te werken, er kan onvoldoende uitleg gegeven worden door ouders of er zijn omstandigheden in het gezin die afleiden van school. Denk ook aan jonge mantelzorgers die in de afgelopen tijd meer praktische of emotionele steun aan hun ouders hebben gegeven of zich nu extra zorgen maken over hun ouders. Voor sommige leerlingen hebben de coronamaatregelen daardoor extra impact op hun leef- en leersituatie. Wat is er nodig om deze leerlingen goed bij het onderwijs te betrekken en eventuele achterstanden te verminderen? Voor deze leerlingen is extra aandacht van leerkrachten, intern begeleiders, mentoren en zorgcoördinatoren belangrijk. Hierbij is het ook belangrijk om nauw samen te werken met de zorgpartners verbonden aan de school, zoals de jeugdarts, jeugdhulpverlener of leerplichtambtenaar.

Specifieke groepen

  • De doorstroom van leerlingen uit internationale schakelklassen naar het regulier onderwijs wordt bemoeilijkt doordat leerlingen minder tijd doorbrengen in een Nederlandstalige omgeving. Het LOWAN legt uit hoe je voor een doorlopende taalleerlijn kunt zorgen. Laat je inspireren op de website van LOWAN.
  • Er zijn aanwijzingen dat thuiszitters, leerlingen die voor de coronacrisis niet naar school gingen, nu wel profiteren van het afstandsonderwijs. Een voorbeeld daarvan is te vinden op het Schreudercollege in Rotterdam. Minister Arie Slob van Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media wil dat deze ervaringen benut worden voor een betere aanpak van het voorkomen van thuiszitters.
  • Kinderen uit een gezin met een lage sociaaleconomische positie hebben door de periode van thuisonderwijs een grotere kans op een onderwijsachterstand. Voorbeelden van wat je voor hen kunt doen vind je op de pagina Kwetsbaarheid vanwege lage sociaaleconomische positie. De Hogeschool van Rotterdam ontwikkelde een Gereedschapskist met daarin suggesties voor wat je als school kunt doen om de kansen van kwetsbare leerlingen te vergroten.
  • Maak je je zorgen over de veiligheid van een kind of jongere? Bekijk dan de pagina Kwetsbaarheid vanwege zorgen over veiligheid.

Aanvullende subsidieregeling

Er komt steeds meer zicht op de leerachterstanden en andere vraagstukken rondom kinderen en jongeren in kwetsbare omstandigheden. Om deze specifieke groep extra te ondersteunen, stelde de Rijksoverheid een aanvullende subsidieregeling beschikbaar. Scholen schatten zelf in welke leerlingen of studenten van het extra geld kunnen profiteren en hoe ze dit willen besteden.

Zicht op jezelf

Ook voor de onderwijsprofessionals kan het een zware tijd zijn. Samen moeten we nog even volhouden. Daarom is het goed om jezelf goed in de gaten te houden en jezelf gezond te houden. Op de pagina Hoe houd je jezelf gezond en de pagina Samen volhouden lees je hier meer over.

Wat moet je doen als je als professional klachten hebt of in contact bent geweest met mensen met klachten? Op deze pagina vind je meer informatie over het huidige testbeleid.

Samenwerkingspartners binnen en buiten de school

Voor leerlingen in kwetsbare situaties of met specifieke hulpvragen moeten scholen kunnen rekenen op gemeentelijke jeugdhulp, Veilig Thuis en specialistische jeugdhulp.

Eerst binnen school

Allereerst is het belangrijk dat er gebruik gemaakt wordt van de ondersteuningsstructuur binnen school. Als je je zorgen maakt over een leerling, benader dan een interne begeleider of ondersteuningscoördinator. Zij kunnen verder afstemmen met schooldirecteuren, teamleiders en externe partners. Uiteraard blijft het daarbij belangrijk om, als dat mogelijk is, eerst je zorgen met leerling en ouders zelf te bespreken.

Versterkte samenwerking in coronatijd

Op veel plekken ontwikkelen samenwerkingspartners nieuwe overlegvormen. Zo zijn er in sommige regio's, dagelijks of wekelijks, interprofessionele online overleggen. Ook bestaan er appgroepen waarin kinderopvang, scholen, wijkteams en jeugdhulppartners samenwerken om risicovolle situaties in beeld te brengen en aan te pakken.

Laagdrempelige samenwerking is ontstaan tussen scholen, sportcoaches, buurtvaders, jongerenwerkers en/of huiswerkbuddy’s. Dit zijn goede partners om een sociaal vangnet mee te vormen voor kinderen die nét iets meer nodig hebben.

Scholen en partners uit de jeugdgezondheidszorg werken samen bij het veilig en hygiënisch herstarten van de scholen. Ook trekken zij samen op als scholen te maken krijgen met het overlijden van een ouder door het coronavirus.

Voorbeelden van samenwerking

In verschillende regio’s is in coronatijd een bijzondere samenwerking tot stand gekomen tussen scholen, gemeenten en jeugdhulppartners. Veel betrokkenen zeggen daar ook na de coronatijd mee door te willen gaan.

Op de website van de coronahulplijn in Noord-Kennemerland is toegankelijke informatie te vinden over alles wat met corona te maken heeft. Scholen en samenwerkingspartners proberen in de eigen regio zo goed mogelijk antwoord te geven op vragen van ouders, leerlingen en leerkrachten. Iedere dag zetten professionals zich in om met ouders en professionals mee te denken.

In diverse samenwerkingsverbanden werken professionals, ouders en gemeente samen om de kinderen in een kwetsbare situatie te ondersteunen. Bekijk daarover onderstaande filmpjes.

Samenwerking passend onderwijs Noord-Kennemerland

Samenwerking passend onderwijs in Noord-Kennemerland

Samenwerking passend onderwijs Amersfoort 

Samenwerking passend onderwijs in Eemland

Jouw reactie

Heb je vragen of opmerkingen over de informatie over omgaan met de gevolgen van het coronavirus op onze website? Dan kun je reageren via coronavirus@nji.nl. Hiermee kunnen we de informatie op onze website actualiseren.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies