Omgaan met de gevolgen van het coronavirus

Professionals in het onderwijs

Laatste actualisatie: 27 mei 2020

Hoe organiseer je onderwijs op afstand? Hebben alle leerlingen voldoende mogelijkheden om thuis les te volgen? Wat doe je als je het contact verliest met leerlingen en ouders, of als je je zorgen maakt over de thuissituatie? Hoe pakken we stap-voor-stap de draad weer op? Op deze pagina vind je de belangrijkste informatie en tips.

Maatregelen en ondersteuning 

Schooladvies en examen

  • Dit schooljaar bepaalt het schooladvies de overgang van groep 8 naar het voortgezet onderwijs en vindt er geen eindtoets plaats. Lees meer in de brief van minister Slob (Basis- en Voortgezet Onderwijs). 
  • De centrale eindexamens in het voortgezet onderwijs zijn dit schooljaar niet doorgegaan. De resultaten van de schoolexamens vormen de basis voor het behalen van het diploma. Het ministerie van OCW heeft een nieuwe slaag-zakregeling uitgewerkt. Hierin is bepaald dat 4 juni het centrale afsluitingsmoment voor alle examenkandidaten zal zijn. Meer informatie lees je op de website van de VO-raad.

Extra ondersteuning: De gedeeltelijke sluiting van de scholen tot tenminste na de meivakantie levert aanvullende vraagstukken op voor leerlingen, gezinnen, kinderopvang, scholen en partners uit jeugdhulp en veiligheid. Daarom stuurden de ministers Slob en Van Engelshoven (OCW) op 3 april deze brief naar de Tweede Kamer over ondersteunende maatregelen. Nu er in de loop van de tijd meer zicht komt op de leerachterstanden en andere vraagstukken van kinderen en jongeren is een aanvullende subsidieregeling aangekondigd om deze groepen te ondersteunen. Scholen schatten zelf in welke leerlingen of studenten hiervan kunnen profiteren en op welke wijze ze die steun vorm zouden willen geven. Meer informatie vind je hier op deze website van de Rijksoverheid.

Weer naar school

Op 19 mei heeft het kabinet overzicht gegeven over de hervatting van school voor alle onderwijstypen:

  • Sinds 11 mei zijn de basisscholen voor 50 % van de tijd open, vanaf 8 juni gaan zij weer volledig open. Dat geldt ook voor de BSO die daarmee kan aansluiten op de openingstijden van de scholen.
  • Op 2 juni gaan de scholen voor voortgezet onderwijs in deeltijd open, onder de voorwaarde dat er voldoende afstand wordt bewaard ( “de anderhalve meterschool“) en vervoer van en naar school veilig geregeld kan worden.
  • Ook de scholen voor VSO gaan dan open, in principe ook met inachtneming van de anderhalve meter afstand tussen leerlingen.
  • Op 15 juni gaan het middelbaar beroepsonderwijs en het hoger onderwijs (hbo en universiteiten) weer beperkt starten met toetsing, tentamens, praktijklessen en begeleiding van kwetsbare studenten op de instelling.
  • Er zijn twee protocollen gepubliceerd met daarin de eerste uitwerkingen over de voorwaarden waaronder scholen voor regulier en speciaal onderwijs in de basisschoolleeftijd veilig kunnen opstarten. 
  • De VO Raad heeft een protocol en aanvullende handvatten gepubliceerd om de scholen te ondersteunen in hun voorbereiding op de heropening op 2 juni. Het protocol voor heropening van het voortgezet speciaal onderwijs is ook gepubliceerd. Omdat het veilig naar en van school bewegen van leerlingen in het voortgezet onderwijs een extra opgave is zijn er afspraken gemaakt over de organisatie hiervan. Scholen hebben hierin een taak gekregen om met leerlingen afspraken te maken. Kijk hier voor meer informatie.
  • Voor het onderwijs aan leerlingen met een ernstige meervoudige beperking is het ook voor leerkrachten onderling onmogelijk om de anderhalve meter afstand te bewaren. In de zorg voor emb-kinderen zijn richtlijnen opgesteld, die ook voor het onderwijs kunnen gelden.

De opstart van de verschillende scholen roept veel vragen op, ook in het voortgezet onderwijs. Feitelijke vragen, zoals hoeveel kinderen kun je tegelijk bedienen, wat is een wenselijke combinatie van aanwezigheid op school en thuisonderwijs, welke pedagogische vraagstukken spelen er rond de herstart? Belangrijk om het binnen het schoolteam goed over te hebben. En om te kijken welke handvatten er beschikbaar zijn.

Er zijn diverse lijsten met veelgestelde vragen beschikbaar. Bekijk de lijst van de Rijksoverheid met antwoorden op de meest gestelde vragen over de maatregelen. Op deze pagina vind je informatie over de vragen waar veel kinderen, jongeren ouders en professionals mee rond lopen. Goed om je daarvan bewust te zijn zodat je erop in kunt spelen in de klas en hen ook kan wijzen op voor hen belangrijke antwoorden.

Hieronder gaan we wat dieper in op vraagstukken die spelen rond de herstart:

De draad oppakken als de scholen weer starten

Terugblik op periode thuis

De afgelopen periode heeft veel impact gehad op alle kinderen, gezinnen en ook op de leerkrachten en docenten die in compleet andere situaties hun werk moesten doen. Nu in de meeste situaties het onderwijs goed ingeregeld is, is de overgang naar een nieuwe situatie ook weer spannend. Wat betekent in deeltijd fysiek op school zijn, hoe verhoudt zich dat tot het thuisonderwijs dat ook nog gegeven wordt? En wat betekent het voor het VO en MBO dat er nog langer thuisonderwijs wordt gegeven? En dat er weer langzaam opgestart wordt. Dragen de nieuwe maatregelen er aan bij dat alle leerlingen weer in beeld komen? Op welke manier kan deze periode benut worden om beter in contact te komen met afhakende leerlingen en gezinnen?

Herstart

Overal in het land denken scholen na over hoe ze het onderwijs weer goed en verantwoord kunnen herstarten. Naast voorwaarden om veilig en gezond te kunnen beginnen, zijn er andere vragen. Leerlingen hebben in deze periode veel verschillende ervaringen opgedaan, meer of minder geleerd en bevonden zich in meer of minder stabiele gezinssituaties. Leerkrachten, docenten en mentoren hebben door hun digitale inkijk in het gezin hele andere zaken waargenomen dan waar gewoonlijk hun focus ligt. En de schoolprofessionals zelf zijn in dit proces ook vaak ouder en partner geweest, naast hun lesgevende en begeleidende taak.  Welke reflectie is met elkaar, als team belangrijk? Wat heeft de school op onderwijsgebied aan nieuwe impulsen ervaren? Voor sommige leerlingen is deze periode juist heel bevorderlijk geweest voor hun binding met school (hoogbegaafde leerlingen, thuiszitters). Wat wil de school behouden van deze periode, wat is fijn om weer anders op te pakken? Is het verstandig de leervorderingen centraal te stellen om weer in het ritme te komen? Of eerst vragen van welbevinden of verlies te delen? Dergelijke vragen zijn lastig om als individuele leerkracht of school te beantwoorden en vragen om gezamenlijke reflectie in de schoolorganisatie, en soms ook met partners van de school in samenwerkingsverband of jeugdhulp. Hieronder is verschillende input te vinden voor de reflectie en voor de goede herstart.

Onderwijs op afstand

Vanaf 8 juni is er geen thuisonderwijs meer in de basisschoolperiode. Voor het voortgezet onderwijs  en MBO zal onderwijs op afstand een voorlopig blijvende realiteit zijn. Inmiddels is het digitaal lesgeven op veel plekken goed ingeregeld en blijft het belangrijk om met collega’s uit te wisselen over creatieve ideeën om leerlingen bij de lessen te betrekken. Behalve de uitwisseling in het eigen schoolteam zijn er meer plekken waar je inspiratie kan vinden.

  • Kennisnet verzamelt tips en informatie over lesgeven op afstand op lesopafstand.nl. Hier is ook informatie voor ouders beschikbaar en een loket waar scholen en ouders hun vragen kunnen stellen. Edualdo is de plek waar leraren elkaar online kunnen ontmoeten. Hier worden vragen en antwoorden met elkaar gedeeld over onder andere lesgeven op afstand. 
  • Op leraar.nl vind je inspirerende voorbeelden van de aanpak van leraren
  • Op Wijslijst bundelt en ordent een groep leraren en onderwijsondersteuners de diensten en initiatieven die zijn ontstaan. Er is een dagelijkse update van de lijst.
  • Het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO) biedt een overzicht van kennis en kennisbronnen om bewuste en onderbouwde keuzes te maken over (afstands)onderwijs.

Thuisonderwijs voor kinderen met extra ondersteuningsbehoeften vraagt specifieke inzet

Op veel plekken in het land is daar goed over nagedacht en is kennis en kunde op websites gebundeld. We noemen er hier een aantal:

Contact en welbevinden

Het is belangrijk om met alle leerlingen in contact te blijven. Lukt het leerlingen om een nieuw ritme te vinden en vol te houden? Lukt het om gemotiveerd deel te nemen aan de lessen, ook als toetsen en examens uitgesteld worden? Welke stressfactoren zijn er voor hen in de nieuwe situatie?

Uit een verkenning onder samenwerkingsverbanden passend onderwijs weten we dat scholen creatieve oplossingen verzinnen om als leerkracht of mentor in contact te zijn met leerlingen. Leerlingen die extra steun kunnen gebruiken, spreken hun leerkracht en mentor vaker. Bijvoorbeeld via een online check-in: een korte chat aan het begin van de dag om samen te kijken wat er nodig is. we weten ook dat leerkrachten, docenten en mentoren in de afgelopen periode een heel andere inkijk hebben gekregen in het leven van hun leerlingen, en de omstandigheden waarin zij leven. Dat vraagt soms ook andere insteek van het contact, hoe kom je in gesprek, wat bespreek je wel en niet. 

Bekijk de tips om met kinderen en jongeren in contact te blijven en (ook op afstand) aandacht te houden voor hun sociaal-emotionele welbevinden. Ook vind je tips om te delen met ouders en leerlingen.

Deze informatie kun je benutten om te delen met je leerlingen en hun ouders

Meer inspiratie en tips voor je school vind je hier:

Gezinnen met anderstalige en/of laaggeletterde ouders

Voor veel anderstaligen en/of laaggeletterden is het een behoorlijke opgave de (voornamelijk schriftelijke informatie) te begrijpen. Zij zijn vaak wel bekend met WhatsApp en vormen van videobellen (zoals Skype). Op dit moment speelt dat veel anderstalige ouders de informatie die over Corona gedeeld wordt niet goed begrijpen. Het is belangrijk om creatief na te denken met elkaar over hoe deze ouders wel bereikt kunnen worden en liefst gerustgesteld kunnen raken over het weer toevertrouwen van hun kind aan school. Een paar tips:

Bij het gebruik van schriftelijke informatie: vraag iemand die bekend is met de doelgroep om de tekst te controleren en zo nodig aan te passen.

  • Inventariseer samen met je team welke ouders moeite hebben om de schriftelijke informatie te begrijpen. Neem persoonlijk contact op met deze ouders en begeleid hen hierbij.
  • Taalscholen en schakelklassen hebben veel expertise met anderstalige en/of laaggeletterde ouders Vraag je collega’s uit deze scholen om advies
  • Het NJi geeft tips voor informatievoorziening voor mensen die moeilijkheden hebben met taal of geen Nederlands spreken.
  • Ook geeft het NJi tips voor informatievoorziening voor ouders met een verstandelijke beperking.

Als je je zorgen maakt op school

Benut de ondersteuningsstructuur in en om school

In deze tijd is het extra belangrijk om eventuele zorgen over leerlingen met collega’s te delen. Dat kan  binnen de ondersteuningsstructuur van de school. Intern begeleiders en ondersteuningscoördinatoren zijn in scholen beschikbaar voor afstemming met schooldirecteuren, teamleiders en externe partners van de school. Uiteraard blijft het daarbij belangrijk om, indien mogelijk, eerst je zorgen met leerling en ouders zelf te bespreken.

Op veel plekken ontwikkelen partners samen nieuwe overlegvormen. In sommige regio’s zijn er dagelijkse of wekelijkse interprofessionele digitale overleggen. Er zijn appgroepen waarin kinderopvang, scholen, wijkteams en jeugdhulppartners samenwerken om risicovolle situaties in beeld te brengen en samen te handelen. Scholen en partners uit de jeugdgezondheidszorg trekken samen op als scholen te maken krijgen met het overlijden van een ouder door het coronavirus, en bij het nadenken over het veilig en hygienisch herstarten van de scholen.

Versterkte samenwerking in coronatijd

We zien op veel plekken in het land dat deze tijd een impuls geeft aan het samen optrekken van scholen met hun partners bij het beantwoorden van vraagstukken die zich voordoen. Als dat in de eigen situatie nog niet zo gebeurt is het goed om je te laten inspireren door voorbeelden en die te delen met je eigen collega’s in en om school:

  • Ouders, leerlingen, leerkrachten en docenten hebben veel vragen. Scholen en samenwerkingspartners proberen in de eigen regio zo goed mogelijk antwoord te geven. Een mooi voorbeeld is de coronahulplijn in Noord Kennemerland. Hier is toegankelijke informatie voor alle betrokkenen te vinden. Iedere dag zijn professionals bereikbaar om mee te denken.

Meer voorbeelden van samenwerkingsafspraken:

Meer informatie over kinderen in kwetsbare omstandigheden:

Samenwerking passend onderwijs in Noord-Kennemerland

Astrid Ottenheym legt uit hoe zij de kinderen in een kwetsbare situatie ondersteunen bij het realiseren van passend onderwijs thuis. 

Samenwerking passend onderwijs

Bekijk de aanpak in de regio Noord-Kennemerland

Hoe werkt het Samenwerkingsverband Lekstroom samen?

Marjolein Sluijters vertelt hoe zij samenwerkt met professionals, ouders en gemeente om de kinderen in een kwetsbare situatie te ondersteunen. 

Lekstroom

Bekijk de aanpak in de regio Lekstroom

Samenwerking passend onderwijs in Eemland

Brigitta Gadella vertelt hoe de scholen en gemeenten samen zorg dragen voor een passende aanpak voor kinderen in kwetsbare posities in coronatijd.

Amersfoort Samenwerkingsverband

Bekijk de aanpak in de regio Amersfoort

Wil je nog meer weten? Meer informatie voor onderwijsprofessionals is te vinden op onderstaande websites

Jouw reactie

Heb je vragen of opmerkingen over de informatie over omgaan met de gevolgen van het coronavirus op onze website? Dan kun je reageren via coronavirus@nji.nl. Hiermee kunnen we de informatie op onze website actualiseren.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies