Lokaal beleid gericht op welbevinden

Gemeenten, schoolbesturen, samenwerkingsverbanden en maatschappelijke organisaties ontvangen vanuit corona-steunpakketten extra overheidssteun. Die steun is specifiek voor het beperken van de negatieve gevolgen van corona voor kinderen en jongeren en structurele schade zoveel mogelijk te voorkomen. Hoe kom je tot een samenhangend beleid, gericht op het welbevinden van kinderen en jongeren? Hoe sluit je aan bij bestaande activiteiten en interventies? En hoe betrek je je partners en de jongeren hierbij?

Wat is welbevinden?

Met jongeren gaat het goed als zij het leven aankunnen. Dat wil zeggen: als zij niet alleen gericht zijn op successen en prestaties, maar ook kunnen omgaan met tegenslagen of teleurstellingen. Dan hebben ze veerkracht. Voor het ontwikkelen van die veerkracht hebben ze thuis, op school en in hun vrije tijd de steun van anderen nodig. En de ruimte om hun eigen kwaliteiten te ontwikkelen, grip op en zeggenschap over hun leven te krijgen en een bijdrage te leveren aan de samenleving. Daarom is het welbevinden van jongeren een zaak van iedereen.

Veel dingen in het leven van jongeren gaan vanzelf, maar soms lukt het ook even niet zo goed. Dan hebben zij mensen in hun omgeving nodig met wie ze over hun ervaringen en gevoelens kunnen praten en die hen verder kunnen helpen. En wie door persoonlijke omstandigheden kwetsbaar is, moet kunnen rekenen op hulp, zoveel mogelijk in de eigen omgeving.

Hoe maak je daar beleid voor?

Het maken van beleid om welbevinden te bevorderen gaat over gezondheid, sociale veiligheid en ontwikkelingskansen in alle leefdomeinen: thuis, op school, in de wijk, online en op het werk. Daarnaast gaat het om het toegankelijk maken van steunbronnen dichtbij de leefwereld. Beleidsmakers van gemeenten, jeugdgezondheidzorg, jeugdhulpaanbieders en onderwijs werken vaak afzonderlijk langs verschillende beleidslijnen aan onderdelen van welbevinden. Daardoor ontbreekt vaak een duurzame aanpak waarin de verschillende elementen met elkaar verbonden zijn. Adviezen voor een samenhangende aanpak die aansluit bij de wensen van kinderen en jongeren zijn:

  • Creëer een gezamenlijke visie
  • Zorg voor een systematische aanpak
  • Staar je niet blind op losse interventies
  • Betrek jongeren en ouders bij de beleidsontwikkeling

Creëer een gezamenlijke visie

Een gedeeld urgentiegevoel is vaak het beginpunt van een gemeenschappelijke visie. Als dat gevoel er niet is, wordt het lastig om ergens prioriteit aan te geven. Het belang van het versterken van welbevinden is voldoende wetenschappelijk onderbouwd: het kan onder andere leiden tot betere sociale en emotionele vaardigheden, betere leerprestaties, meer maatschappelijke participatie en afname van jeugdhulp- en jeugdzorggebruik. Welbevinden is opgenomen in het Nationaal Preventieakkoord en  dus een opgave die landelijk prioriteit heeft. Lees hierover ook de publicatie Het duurzaam beleggen van Welbevinden in de gemeente en op scholen van het Trimbos-instituut.

Erkennen dat het vraagstuk een gedeelde opgave is, helpt ook om tot een gedeelde visie te komen. Vaak hebben afzonderlijke partijen geen goed inzicht in de meerwaarde van het samenwerken met andere partners, bijvoorbeeld met sport- en vrije tijd voorzieningen, terwijl zij samen een grote invloed hebben op het mentaal welbevinden van kinderen en jongeren in de buurt of wijk. Wil je meer weten over succesvol samenwerken? Bekijk dan de pagina Succesvol samenwerken aan een maatschappelijke opgave jeugd.

Zorg voor een systematische aanpak

Wat zijn de vraagstukken?

Onderzoek samen wat de belangrijkste vraagstukken zijn in een wijk, school of buurt. Verzamel betrouwbare data, formuleer doelgericht een gezamenlijke ambitie en verbind daar meetbare maatschappelijke resultaten aan, bijvoorbeeld minder kinderen die angstklachten ontwikkelen. Het kwaliteitskompas helpt je daarbij. Stap 1 en stap 2 laten zien hoe je dat kan doen. Vaak is er al beleid voor het werken aan elementen van welbevinden. Breng in beeld wat er al gebeurt op het vlak van versterken van veilig, gezond en kansrijk opgroeien, bijvoorbeeld met de Preventiematrix verbinding onderwijs-jeugdhulp.

Wie doet wat?

Bepaal wie wat moet doen om samen met jongeren, ouders, onderwijs, jeugdgezondheidszorg, jongerenwerk, leerplicht, lokale teams en jeugdzorg te werken aan een gezamenlijke preventieve aanpak. Stap 3 van het kwaliteitskompas laat zien hoe je dat kan doen.

Kies een samenhangende aanpak

Kies niet voor losse projecten, maar voor een aanpak met aandacht voor het pedagogisch klimaat, individuele steun, partnerschap met ouders, mentorcontact en het ontwikkelen van talenten zoals via sport, spel en culturele activiteiten, buurtwerk en (vrijwillig) jeugdwerk.

Evalueer de aanpak

Zet gericht de meest werkzame interventies in die passen bij het type vraagstukken. Blijf de gekozen aanpak periodiek evalueren op het resultaat zodat tijdig kan worden bijgestuurd.

Tips en voorbeelden

Een voorbeeld van het systematisch werken aan een samenhangende aanpak vind je in het Stappenplan samenhang corona-steunpakketten jeugd. Dit stappenplan laat zich goed vertalen naar andere thema’s. Bekijk ook de tips in de publicatie Het duurzaam beleggen van Welbevinden in de gemeente en op scholen van het Trimbos-instituut.

Staar je niet blind op losse erkende interventies

Een interventie werkt vooral dankzij de sterke pedagogische inbedding. Zonder die inbedding is van het inzetten van een interventie niet veel te verwachten. Een kind of jongere met angstklachten dat een cognitieve gedragsinterventie volgt, heeft daarnaast bijvoorbeeld steun nodig van zijn ouders, de voetbalclub en de sfeer in de klas. Dankzij die steun kan hij in de praktijk leren toepassen wat de interventie hem aanbiedt.

Betrek jongeren en ouders

De coronatijd heeft onderstreept hoe belangrijk het is om jongeren te betrekken bij de beleidsontwikkeling. Jongeren konden haarfijn aangeven hoe ze zich voelden en waar ze behoefte aan hadden. Het inzetten op ontmoeting, brede ontwikkeling van talenten en toegang tot hulp en steun zijn pijlers geworden van het beleid van gemeenten, onderwijspartijen en samenwerkingspartners in het jeugdveld. Meer informatie over het betrekken van jongeren vind je in de Handreiking duurzame jongerenparticipatie.

Ook de stem van ouders en opvoeders is belangrijk als het gaat om het bevorderen van welbevinden. Welke steun hebben zij nodig? Inspiratie voor het betrekken van ouders bij het beleid vind je hier in dit oogstdocument van de aanpak Met Andere Ogen.

Alle pagina's over welbevinden

Naar het overzicht

Martijn van Wietmarschen

Martijn van Wietmarschen

adviseur transformatie jeugdstelsel