Signalering van mensenhandel

Een goede signalering van mensenhandel- en loverboyslachtoffers is belangrijk, zodat zij de goede zorg en opvang krijgen. Goede training en scholing van professionals, borging van het thema in de organisatie, het gebruik van handreikingen en risicotaxatie-instrumenten, en een goede ketensamenwerking kunnen hierbij helpen.

Signaleren is lastig

Signaleren van loverboy- of mensenhandelproblematiek is niet eenvoudig. Dit heeft een aantal redenen:

  • Mensenhandelaren zijn vaak online actief, wat bijdraagt aan het verborgen karakter van het probleem.
  • Loverboyproblematiek bevindt zich in een grijs gebied van seksueel grensoverschrijdend gedrag, relatieverslaving en 'foute vriendjes'.
  • Slachtoffers ontkennen vaak dat er sprake is van gedwongen seks of uitbuiting, of beleven het niet op die manier.

Om signalering en registratie van slachtoffers van mensenhandel binnen de jeugdhulpverlening te verbeteren, deed Comensha in 2020 uitgebreid onderzoek. Comensha geeft de volgende aanbevelingen:

  • Meer training en scholing van professionals op het gebied van signalering en gespreksvoering;
  • Aandacht voor de verschillende vormen van mensenhandel. Dus niet alleen op het gebied van seksuele uitbuiting, maar ook criminele en financiële uitbuiting;
  • Implementeer kennis van bestaande risicotaxatie-instrumenten en hulpmiddelen in de organisatie. Bekijk de pagina Tools op een rij voor praktisch advies bij het voorkomen, signaleren en melden van problemen met mensenhandel;
  • Implementeer het thema mensenhandel in de interne werkwijze van de organisatie. Een aandachtsfunctionaris kan fungeren als vraagbaak voor medewerkers, verspreiding en implementatie van kennis en materialen. Ook kan de aandachtsfunctionaris het contact onderhouden met externe ketenpartners;
  • Maak duidelijke afspraken over melding en registratie bij CoMensha en gebruik van de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling;
  • Versterk de samenwerking tussen professionals. Denk aan politie en justitie, het jongerenwerk, behandelaren, de gemeente, de jeugdbescherming, de jeugdreclassering, de schuldhulpverlening en de leerplichtambtenaar. Elke regio heeft een lokale zorgcoördinator mensenhandel.

Stappenplan voor signaleren

Een praktisch hulpmiddel voor het signaleren van meisjesslachtoffers is het stappenplan voor signaleren: Hoe signaleer je slachtoffers?

Het stappenplan beschrijft wat je als hulpverlener kunt doen bij vermoedens van loverboyproblematiek en geeft tips voor screening en aandachtspunten voor gespreksvoering. De stappen geven houvast bij het aanpakken van mensenhandel en loverboyproblematiek.

De handreiking is specifiek gericht op meisjes omdat zij verreweg de grootste groep slachtoffers vormen. Er is meer onderzoek nodig naar risicofactoren en signalen van slachtofferschap onder jongens om specifieke stappen voor jongens te kunnen formuleren.

De volgende punten dragen bij aan een betere signalering:

  • Een jongere doet een onthulling over seksuele uitbuiting eerder spontaan, bijvoorbeeld tijdens de afwas, dan tijdens een gepland gesprek. Praat dus met elke jongere over seks en eventuele nare ervaringen op dit gebied. Weet wat je kunt doen waardoor een jongere je in vertrouwen neemt. Wees beschikbaar voor de jongere, oordeel niet en biedt waar nodig veiligheid.
  • Heb oog voor onderliggende trauma's uit vroege jeugdjaren. Slachtofferschap is vaak een aan de leeftijdsfase gerelateerde uitingsvorm van structureel misbruik door anderen.
  • Heb oog voor beperkte verstandelijke vermogens bij jongeren. Mensenhandelaren en loverboys spelen in op mogelijk beperkte vermogens van potentiële slachtoffers om een situatie goed in te schatten en 'nee' te zeggen. Meisjes met een seksueel trauma of een lichte verstandelijk beperking lopen extra risico om slachtoffer te worden van mensenhandel en loverboys.
  • Slachtoffers zien de problematiek vaak anders dan professionals. Zo voelen meisjes zich niet altijd het slachtoffer van een mensenhandelaar of loverboy. Ze zien deze jongen als hun vriend of ex-vriend, voelen zich sterk loyaal aan hem, en ervaren rouw wanneer zij van hem loskomen.
  • Slachtoffers kunnen ook anderen seksueel uitbuiten. Zij kunnen daartoe gedwongen worden.
  • Jongeren die anderen ronselen in opdracht van een mensenhandelaar kunnen eveneens een kwetsbaar verleden hebben, waaronder meegemaakt seksueel misbruik.
  • Intersectoraal en multidisciplinair samenwerken is essentieel voor succesvolle signalering en aanpak van mensenhandel en loverboyproblematiek. Professionals vanuit de politie, het medisch circuit, de jeugd-ggz, de jeugd-lvb-zorg en het onderwijs moeten deel uitmaken van de aanpak.

Risicotaxatie-instrumenten

Onderdeel van het stappenplan is het gebruik van een risicotaxatie-instrument:

  • Het Risicotaxatie-instrument Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag (RiS) is aangevuld met een deel over signalen en risico's meisjesslachtoffers loverboys (RiS-L). Het instrument is alleen beschikbaar in de beveiligde omgeving van Jeugdzorg Nederland en in BergOp. Professionals die niet werken met BergOp en organisaties die geen lid zijn van Jeugdzorg Nederland, maar wel werken met (potentiële of vermoedelijke) slachtoffers van mensenhandel, kunnen informatie over het RiS-L opvragen via veiligopgroeien@nji.nl. Alleen verzoeken die worden verstuurd met een mailadres dat verwijst naar een professionele organisatie worden gehonoreerd.

Het instrument 11VB brengt voor meiden met een lichte verstandelijke beperking (lvb) in kaart hoeveel risicofactoren er zijn die de kans op slachtofferschap van mensenhandel en seksuele uitbuiting vergroten.

Lees ook meer over de werkwijze van loverboys en het risicoprofiel van slachtoffers. Vermoed je dat iemand slachtoffer is van een loverboy of mensenhandelaar? Lees dan wat je kunt doen op het gebied van melding en registratie.

Lees ook

Anne Addink