Wat is reflectie en waarom reflecteren?

Professionals die werken met kinderen, jongeren en ouders geven aan dat reflecteren bijdraagt aan het verbeteren van de hulp aan kinderen, jongeren en ouders. Wat is reflectie en waarom is het belangrijk?

Wat is reflectie?

Onder reflectie verstaan wij: 

  • de tijd en de afstand nemen van de dagelijkse praktijk.
  • op een gestructureerde wijze vragen stellen bij een ervaring, een probleem of bij bestaande kennis.

Door het terugkijken kun je verbindingen leggen tussen wat je hebt gezien, ervaren, gedacht of gedaan. De ervaring, het probleem of de bestaande kennis wordt geherstructureerd en krijgt een nieuwe betekenis. 

Ik zie dat we vooral doordenderen in de waan van de dag. En wat ik mis is het reflecteren op onszelf. Dat moeten we onszelf gewoon gunnen, want daar worden we beter van.

Je bent je eigen instrument

Je bent als professional je eigen instrument. Net als bij een computer is het belangrijk dat je geregeld zorgt voor een update. Reflectie helpt bij het vergroten van zelfkennis, het ontwikkelen van een adequate attitude en vaardigheden en het construeren van nieuwe kennis en deze integreren in het eigen handelen. Zo blijf je leren en je handelen verbeteren. En kun je dus betere hulp bieden aan kinderen, jongeren en ouders.

Verschil tussen reflecteren en evalueren

Na bijvoorbeeld een behandeltraject kijk je samen met betrokkenen terug naar het resultaat of het proces. Dat noemen we 'evalueren'. Dat is anders dan 'reflecteren'. Bij reflectie kijk je naar jouw rol en handelen en wat dat beïnvloedde. Je kunt jezelf de vraag stellen: 'Wat maakt dat ik gehandeld heb zoals ik heb gehandeld?', 'Welke overtuigingen speelde een rol?'. Bevraag jezelf of anderen op wat je denkt, voelt en wilt. Onderzoek overtuigingen. Zoek het ongemak met elkaar op. Daar ontstaat het echte leren.

Samen met anderen

Je kunt jezelf reflecterende vragen stellen, maar je kunt ook samen met anderen reflecteren. Professionals geven aan dat zij graag met anderen reflecteren. Met een collega of met een deel van het team. Daarbij kun je verschillende vormen van reflectie, reflectiemodellen of hulpmiddelen gebruiken. Door samen met anderen te reflecteren, kun je elkaar vragen stellen. Dit levert in veel gevallen nieuwe inzichten of handelswijzen op.

Hoe vaak reflecteren?

Reflectie zou idealiter een regelmatig terugkerende activiteit moeten zijn. Daarnaast kun je op sommige momenten behoefte hebben aan extra reflectie, bijvoorbeeld na een ingrijpende gebeurtenis. En indien je een beroepsregistratie hebt, geeft ook die informatie over de hoeveelheid uren reflectie die minimaal vereist is voor herregistratie. En misschien heeft ook de organisatie waarin je werkzaam bent richtlijnen voor reflectie. Het is goed om daarvan op de hoogte te zijn.

Bekijk de website van jouw beroepsregistratie om daar meer informatie te vinden over reflectie in het kader van beroepsregistratie.

Het lukt me niet om tijd vrij te maken voor reflectie. Hoe doe ik dat?

Tijd vrij maken om op een gestructureerde manier en van een afstand naar je handelen te kijken, is niet altijd even makkelijk. Zeker wanneer je een volle agenda hebt of wanneer er een crisissituatie is op het werk. Het is vaak één van de eerste activiteiten die wegvalt wanneer het druk is. Reflecteer je samen met collega's of je team, dan helpt het om er prioriteit aan te geven en hier afspraken over te maken. Maak bijvoorbeeld afspraken over ieders aanwezigheid tijdens de eerste bijeenkomst. Reflecteer je ook graag alleen, plan bijvoorbeeld regelmatig een moment in waarop je reflecteert en bedenk wat het je oplevert.

Bronnen
  • Bennamar, K. (2005). Reflectie als drijfveer van het leerproces. Onderzoek van Onderwijs, 34, 14-17
  • Geenen, M.J. (2017). Reflecteren. Leren van je ervaringen als professional. Bussum: Uitgeverij Coutinho. 
  • Korthagen, F., & Nuijten, E. (2019) De kracht van reflectie. Boom: Amsterdam.
  • Mittendorff, K. (2014). Leren Reflecteren. In: F. Meijers, M. Kuijpers, K. Mittendorff & G. Wijers (Red.). Het onzekere voor het zekere. Kwetsbaarheid als kracht in loopbaandialogen. Antwerpen/ Apeldoorn: Garant.
  • Onderzoek vakmanschap jeugdprofessionals NJi.

Alle pagina's over professionalisering

Naar het overzicht

Saadia Bouzelmad