De rol van gender in de ontwikkeling en opvoeding van je kind

De genderidentiteit van kinderen staat niet vast, maar ontwikkelt zich gedurende hun leven. Net als hun seksuele ontwikkeling. Kinderen laten gendertyperend gedrag zien of juist niet. Ze spelen met poppen of juist met auto's, en ze dragen graag een jurk of juist niet. Hoe ga je daar als ouder mee om?

0-4 jaar

Gedurende het eerste levensjaar leren kinderen al onderscheid te maken tussen twee groepen mensen in de wereld: vrouwen en mannen. Ze snappen nog niet wat het betekent om jongen of meisje te zijn, maar ze kunnen bijvoorbeeld wel de stem van een man koppelen aan het uiterlijk van een man.

Vanaf ongeveer 2 jaar gaan kinderen zich gedragen naar de verwachtingen die bij jongens en meisjes horen, bijvoorbeeld in hun speelgoedkeuze. Vanaf 2,5 jaar beginnen kinderen met het labelen van mensen en voorwerpen als vrouwelijk of mannelijk. Wanneer gevraagd wordt 'Wat is meisjesspeelgoed?', wijzen ze bijvoorbeeld een pop aan. Vanaf 3 jaar gaan kinderen ook zichzelf labelen als jongen of meisje. Vanaf 4 jaar beseffen zij dat dit vaststaat voor de toekomst.

Bij Seksuele opvoeding van jonge kinderen lees je hoe je je kind kunt steunen bij de seksuele ontwikkeling. Ook bij de ontwikkeling van hun genderidentiteit kun je kinderen ondersteunen. Bijvoorbeeld door kinderen zelf te laten kiezen met welk speelgoed ze willen spelen. En door in je taalgebruik gender-normen te vermijden, zoals: 'Een pop is eigenlijk meer voor meisjes' of 'Wat stoer dat jij als meisje met een politiewagen speelt'.

Ga er vanuit dat een kind alles leuk kan vinden, ongeacht of dit past bij de gendernormen. Probeer je kind zo min mogelijk te sturen in de keuzes die je kind maakt. Geef je kind het gevoel dat het oké is als het zich niet gedraagt naar de gendernormen van de maatschappij.

4-6 jaar

Rond 6 jaar bereiken kinderen de fase van genderconstantheid. Dit betekent dat ze inzien dat gender onafhankelijk is van situaties, en dat genderstereotypen flexibeler zijn dan ze dachten. Ze leren dat wanneer een jongen een jurk aantrekt, hij nog steeds als jongen gezien wordt. De genderexpressie verschilt in dat geval van de genderidentiteit.

Sommige kinderen identificeren zich niet met hun geboortegeslacht. Hun genderexpressie wijkt dan af van hun genderidentiteit. Dat kan zich uiten in transgender of non-binaire gevoelens. Lees meer bij Wat betekenen sekse en gender? 

Geeft jouw kind aan zich prettiger te voelen bij een ander gender? Probeer dit dan niet te negeren, maar praat er met je kind over. Vraag je kind bijvoorbeeld waar het behoefte aan heeft en waar het zich prettig bij voelt. Neem je kind serieus en vertel dat je het steunt bij de gevoelens die je kind heeft.

6-10 jaar

Vanaf 9 of 10 jaar beginnen kinderen het sociale aspect van gender te snappen. Ze zien dat kinderen zich anders kunnen gedragen dan op basis van hun gender wordt verwacht. Kinderen staan ervoor open dat dit gebeurt. Ook leren zij in deze leeftijd dat afwijken van de norm negatieve reacties kan oproepen. Negatieve reacties kunnen bij je kind tot frustraties of teleurstelling leiden.

Bij Seksuele opvoeding van kinderen in de basisschoolleeftijd lees je hoe je je kind kunt ondersteunen in de seksuele ontwikkeling. Je kunt je kind helpen bij de ontwikkeling van de genderidentiteit of genderexpressie. Bijvoorbeeld door aan de schoolleiding of andere ouders kenbaar te maken op welke manier je kind zich veilig genoeg voelt om zich te uiten. Je kunt ook samen met je kind kijken hoe er in de omgeving positieve aandacht besteed kan worden aan de genderidentiteit of genderexpressie van je kind. Dat kan bijvoorbeeld door er in de klas een spreekbeurt over te houden.

10-23 jaar

In het begin van de puberteit zijn jongeren vaker bevriend met leeftijdsgenoten van hun eigen geslacht. Hoe ouder ze worden, hoe meer ze bevriend raken met jongeren van het andere geslacht. In deze leeftijdscategorie maken veel jongeren zich traditionele genderrollen eigen. Dit betekent bijvoorbeeld dat zij in een heteroseksuele relatie verwachten dat de man de vrouw op date vraagt en de rekening betaalt. Sommige jongeren zetten zich liever af tegen traditionele genderrollen, wat maakt dat zij flexibel zijn in hun genderrol.

Bij Seksuele opvoeding van pubers lees je hoe je je jongeren de ruimte geeft om met hun identiteit te experimenteren, daarover kunt praten en steun kunt bieden. Krijgt je kind thuis wel de ruimte maar voelt het zich nog niet veilig op school? Op de pagina van GSA Netwerk lees je hoe jouw kind een GSA (Gender and Sexuality Alliance) kan oprichten.

Rekening houden met stereotype genderrollen

Enkele tips:

  • Volg zoveel mogelijk de interesses van je kind en laat de keuzes van je kind hierin leidend zijn.  Bied zowel typisch 'jongensspeelgoed', typisch 'meisjesspeelgoed' als genderneutraal speelgoed aan, of een combinatie hiervan. Laat je kind de keuze.
  • Wees je bewust van je taalgebruik. Verbind complimenten niet aan het geslacht van je kind: een dochter kan net zo goed stoer zijn, en een zoon kan net zo goed lief zijn.
  • Voor meer informatie of advies over de genderidentiteit en genderexpressie van je kind kun je contact opnemen met het Transgender Infopunt Nederland, via infopunt@transvisie.nl of (085) 130 38 46. Transvisie is een belangenorganisatie waar je terecht kunt voor onder andere individuele gesprekken, voorlichting en informatie. Je kunt ook terecht op de website van Transgender Netwerk Nederland, een organisatie die zich inzet voor de emancipatie van transgender personen en hun omgeving.

Wat betekenen sekse en gender?Wat betekent seksuele oriëntatie?

Alle pagina's over seksualiteit en gender

Naar het overzicht

 Sharon Danen