Seksuele ontwikkeling bij jonge kinderen

De seksuele ontwikkeling van kinderen begint al vanaf hun geboorte. Baby's verkennen hun lichaam. Peuters leren of ze een jongen of meisje zijn en onderzoeken de verschillen. En kleuters hebben vragen over liefde en seks. Dat gaat niet allemaal vanzelf. Als ouder kun je je kind daarbij ondersteunen en ook leren dat het de baas is over het eigen lichaam.

Hoe verloopt de seksuele ontwikkeling van jonge kinderen?

De seksuele ontwikkeling van jonge kinderen begint al vanaf de geboorte en gaat het hele leven door. In grote lijnen loopt hun seksuele ontwikkeling zo:

Baby's

Baby's worden graag aangeraakt en geknuffeld. Dat geeft hen een veilig gevoel en zorgt ervoor dat ze zich hechten. Vanaf zes maanden beginnen ze hun eigen lichaam te verkennen en raken ze ook toevallig hun geslachtsdelen aan. Jongetjes kunnen een erectie krijgen. Meisjes ontdekken ook dat het fijn is om hun geslachtsdeel aan te raken. Dat kunnen ze al bewust vanaf negen maanden. Het geeft een fijn gevoel, maar het heeft niets te maken met volwassen seksuele gevoelens.

Peuters

Peuters worden zich echt bewust van hun eigen lichaam. Ze raken bewust hun geslachtsdeel aan. Dat geeft ze een prettig of troostend gevoel. Ook ontdekken ze op die leeftijd of ze een jongetje of meisje zijn: hun 'genderidentiteit'. Daardoor worden ze nieuwsgierig naar het lichaam van andere kinderen of van hun ouders.

Kleuters

Kleuters gaan verder op onderzoek uit, bijvoorbeeld door met andere kinderen doktertje te spelen. Ook worden ze zich steeds meer bewust van seksuele normen. Ze leren op deze leeftijd ook regels, wat wel mag en wat niet. Als ouder leer je hen daarmee om te gaan.

Wat houdt seksuele opvoeding in?

De seksuele opvoeding van je jonge kind betekent dat je ervoor zorgt dat je kind op een ontspannen manier stappen kan zetten in de seksuele ontwikkeling. Die stappen neemt je kind uit zichzelf. Als ouder geef je het daarvoor ruimte en veiligheid, stel je regels, beantwoord je vragen en breng je je kind waarden en normen bij als de tijd daarvoor rijp is. Dat betekent bijvoorbeeld:

Het lichaam ontdekken

Dat doen baby's en peuters uit zichzelf. Ze herhalen wat ze fijn vinden. Daardoor gaan ze zich vertrouwd voelen met hun eigen lichaam. Ze hebben daarvoor van jou vooral ruimte, warmte en geborgenheid nodig. Laat bijvoorbeeld af en toe de luier wat langer uit zodat ze hun geslachtsdeel kunnen aanraken. Leg een peuter uit dat het prima is om jezelf aan te raken maar dat ze dat op hun kamertje mogen doen en niet bijvoorbeeld als er andere mensen op bezoek zijn.

Jongen of meisje zijn

Peuters zijn nieuwsgierig naar elkaars lichaam en dat van anderen. Ze komen erachter of ze een jongen of een meisje zijn en gaan onderzoeken wat dat allemaal inhoudt. Dit doen ze bijvoorbeeld door het naakte lichaam van een ander te bekijken. Je kunt hen daarvoor de ruimte geven.  

Doktertje spelen

Jonge kinderen spelen uit nieuwsgierigheid wel eens doktertje met een ander kind. Zo ontdekken ze elkaars lichaam. Je kunt ze rustig hun gang laten gaan. Wel kun je een aantal regels afspreken met je kind, bijvoorbeeld dat je geen doktertje hoeft te spelen als je dat zelf niet wilt, dat je niets mag doen wat een ander kind niet wil, dat je elkaar geen pijn mag doen, en dat je niets in een lichaamsopening mag stoppen.

Uitdagen met vieze woorden

Kinderen van 3 roepen soms vieze woorden als 'poep' en 'piemel' om reacties bij volwassenen uit te lokken. Het gaat niet om wat het betekent, maar om het effect. Je kunt er daarom het beste net zo op reageren als op ander uitdagend gedrag: zoveel mogelijk negeren.

Vragen over liefde en seks

Peuters en kleuters gaan steeds meer vragen stellen over liefde en seks, bijvoorbeeld waar baby's vandaan komen. Jouw antwoord is op deze leeftijd voor je kind het allerbelangrijkst. Als je de vragen van je kind serieus neemt, durft het ook met lastige vragen en geheimpjes bij je te komen. Mocht je het lastig vinden om deze vragen te beantwoorden, lees dan eens voor uit een boekje dat erover gaat.

Baas over eigen lichaam

Vanaf 3 jaar krijgen kinderen meestal meer contacten buiten het gezin. Dan wordt het tijd om hen te leren dat ze de baas zijn over hun eigen lichaam. Zij mogen dus ook hun grenzen aangeven als ze iets niet fijn vinden. Je kunt je kind bijvoorbeeld de ondergoedregel leren: iemand anders mag je kind niet aanraken op plekken die normaal met ondergoed zijn bedekt. Behalve de echte dokter natuurlijk. Leer je kind ook dat het anderen moet respecteren. Als je bijvoorbeeld doktertje wilt spelen of je geslachtsdeel wilt laten zien aan een ander moet je altijd vragen of de ander dat ook wil en een 'nee' respecteren.

Wat wel en niet mag  

Kinderen van 4 jaar worden zich bewust van sociale normen, dus ook van wat wel en niet gepast is op seksueel gebied. Ze moeten bijvoorbeeld leren dat ze niet aan hun piemel of vulva zitten als er andere mensen bij zijn. Je keurt dat gedrag dan niet helemaal af, maar leert je kind waar het wel mag, bijvoorbeeld in bed, op de eigen kamer of onder de douche.

Praten met je kind over seksueel overschrijdend gedragOnline brochure over de seksuele opvoeding van jonge kinderen (Rutgers)

Zoek je als ouder of opvoeder hulp of advies? Bekijk hier waar je terecht kunt.

Hulp en advies voor ouders