Wat zijn signalen van radicalisering?

Er bestaan geen vaste lijstjes van signalen waarmee je kunt vaststellen dat een jongere radicaliseert. Toch is het belangrijk om te weten welke signalen of veranderingen kunnen duiden op radicalisering, en hoe je deze signalen weegt. 

Radicalisering of puberaal gedrag?

Radicalisering is een proces dat veel verschillende vormen aan kan nemen. Het kan lang sluimeren of zich heel snel voltrekken. Om een radicaliseringsproces in de kiem te smoren, is het belangrijk om snel te reageren op signalen. Dit is niet eenvoudig. 

Er is geen vast lijstje van indicatoren of signalen waaraan je een radicaliserende jongere herkent. Ook zijn signalen vaak lastig te duiden. Een jongere die zich positief uitlaat over de heilige oorlog of nazisymbolen laat zien, kan aan het radicaliseren zijn. Maar dit kan ook puberaal uitdagend gedrag zijn. Dit kan wel een reden zijn om extra op te letten, en om meer aandacht aan de jongere te geven. Zo kun je achterhalen waar het gedrag vandaan komt en daarop reageren. En voor de jongere is het vaak ook fijn als er goed naar hem of haar geluisterd wordt. 

Het is belangrijk te weten dat één signaal zeker niet betekent dat er sprake is van radicalisering. Meerdere signalen, eventueel samen met een 'niet-pluis-gevoel', duiden op een zorgelijke situatie. Als professional moet je hier op reageren, ook als het uiteindelijk niets met radicalisering te maken heeft. 

Opvallende veranderingen 

Veranderingen die kunnen wijzen op een radicaliseringsproces zijn: 

Ander gedrag in de eigen omgeving:

  • Vriendschappen verbreken ten gunste van nieuwe vrienden en sociale contacten
  • Zich isoleren of terugtrekken
  • Andere manieren van contact maken met sociale omgeving en familie

​​​Taalgebruik en expressie:

  • Extreme uitspraken
  • Nadruk op wij-zij-tegenstellingen die te maken hebben met afkomst of religie
  • Meedoen aan demonstraties 
  • Afwijzende houding tegenover de maatschappij en autoriteiten 
  • Openlijk verwerpen van de rechtstaat, het systeem en het gezag 
  • Goedpraten van aanslagen of geweld 

School:  

  • Verslechtering in schoolprestaties 
  • Toenemend verzuim 
  • Geen waarde meer hechten aan school 

Uiterlijke veranderingen, bijvoorbeeld in:

  • Haardracht 
  • Kleding 
  • Tatoeages die symbool staan voor een groep 

Triggerfactoren 

Gebeurtenissen in de omgeving van een jongere spelen vaak een belangrijke rol in het radicaliseringsproces. Specifieke gebeurtenissen kunnen dit proces versnellen. Dit noemen we triggerfactoren. Er zijn tal van deze factoren, zoals problemen thuis, een ervaring met discriminatie of een ingrijpende gebeurtenis in de samenleving. De online tool triggerfactoren helpt om meer inzicht te krijgen in mogelijke triggerfactoren en wat je als professional daarbij kunt doen.  

Overleg met anderen 

Zie of hoor je signalen van mogelijke radicalisering, maar vind je het lastig de situatie in te schatten? Spreek hierover met anderen, bijvoorbeeld met familie of vrienden van de jongere. Alleen dan kun je een zo compleet mogelijk beeld krijgen.

Overleg ook met collega's of andere professionals over wat je waarneemt. Zien zij dezelfde signalen? En hoe kunnen jullie hier het beste op reageren? In de Werkwijze informatie delen bij mogelijke radicalisering van Platform JEP lees je hoe je zorgvuldig een besluit neemt over het delen van informatie.  

Alle pagina's over radicalisering

Naar het overzicht

Hannes van de Ven

Hannes van de Ven

onderzoeker / adviseur