Tips over mediagebruik 6-8 jarigen

Deze pagina biedt professionals in de opvoedingsondersteuning houvast bij het beantwoorden van vragen over mediaopvoeding en het gebruik van media in gezinnen met kinderen van 6 tot en met 8 jaar. Op basis van de belangrijkste vragen van opvoeders, geven we tips die opvoeders kunnen helpen om positieve effecten van mediagebruik te vergroten en de risico’s die het met zich mee kan brengen te beperken.

Hoe kan ik mijn kind goed begeleiden bij mediagebruik?

Ook al wordt een kind steeds zelfstandiger in het gebruik van media: de begeleiding van zijn ouders blijft belangrijk. Dat doen zij door aandacht te geven, te ondersteunen, mee te kijken of te controleren, en regels en afspraken te maken. Hieronder staan enkele algemene adviezen voor ouders.

Praat met je kind over het gebruik van media

Zodra kinderen leren lezen en schrijven, kunnen ze zelfstandig het internet op en wordt dit steeds interessanter. Omdat ouders er niet altijd meer naast zitten, is het belangrijk dat kinderen leren dat hun mediagedrag aan regels gebonden is. Adviseer ouders om met hun kind te praten over internet als medium. Bijvoorbeeld over het feit dat veel informatie op internet openbaar is, en dus voor iedereen zichtbaar, en dat het moeilijk is om eenmaal online geplaatste informatie definitief te verwijderen.

Kinderen moeten ook leren inzien dat online informatie niet altijd betrouwbaar is. Ouders spelen een belangrijke rol in deze bewustwording. Verder kunnen ouders met hun kind praten over zaken als privacy, het online gedrag dat ze van hem verwachten en over het omgaan met online aankopen: wat doe je wel, wat doe je niet en waarom is dit belangrijk?

Maak duidelijke afspraken

Het is goed als ouders onderling duidelijke afspraken maken over mediagebruik in huis en deze delen met hun kind, en met familieleden en anderen die betrokken zijn bij de opvoeding. Afspraken kunnen bijvoorbeeld gaan over welke filmpjes, programma’s, spelletjes of websites je wel of niet geschikt vindt, en hoeveel tijd je kind hieraan mag besteden. Verderop op deze pagina (onder vraag 2 en 3) staan tips voor het selecteren van geschikte media en het stimuleren van een gebalanceerde en gevarieerde tijdsbesteding.

Ouders kunnen ook afspraken maken over welk online gedrag ze verwachten van hun kind. Bijvoorbeeld over:

Het delen van persoonlijke gegevens

Kinderen moeten geen of zo min mogelijk persoonlijke gegevens aan onbekenden geven of online plaatsen. Denk bijvoorbeeld aan hun adres, telefoonnummer en waar ze naar school gaan.

Hoe je je online gedraagt

Online gelden net zo goed omgangsregels als offline. Het is belangrijk dat kinderen beleefd zijn, respect tonen voor de gegevens en profielen van andere gebruikers en geen personen pesten of lastig vallen.

Reclame en in-app aankopen

Heel veel apps bevatten reclamelinks die de gebruiker naar een externe website of applicatie leiden. Gratis apps bevatten vaak reclame voor een uitbreiding van de app, of de optie om een uitbreiding vanuit de app aan te schaffen. Ouders kunnen hun kind daarover informeren en uitleggen dat de makers van de app er bijna altijd op uit zijn om geld te verdienen en gebruikers proberen te verleiden om geld uit te geven. Adviseer ouders om met hun kind duidelijke afspraken te maken over online betalingen.

Probeer consequent te zijn in deze afspraken

Om de afspraken die gemaakt zijn effectief te laten zijn, is het is belangrijk dat ouders daar consequent mee omgaan en hun kind erop aanspreken als ze niet worden nageleefd. Daarbij hebben ouders een belangrijke voorbeeldrol en helpt het als zij zich zelf ook aan de gemaakte afspraken houden. Een afspraak als ‘geen media tijdens het eten’ zou zowel voor het kind als voor de ouders moeten gelden.

Praat met anderen over hoe zij het doen

Adviseer ouders om ook met hun collega’s, vrienden, familie, andere ouders en leraren ervaringen uit te wisselen over het mediagebruik van hun kinderen. Met hen kunnen ze informatie en ervaringen uitwisselen over de online kansen en risico’s waarmee hun kinderen geconfronteerd worden en hoe zij hiermee om kunnen gaan.

Vertel je kind vooraf hoe lang hij met media bezig mag zijn

Stimuleer ouders om na te denken over hoe lang een kind een apparaat mag gebruiken. Om de tijdsduur duidelijk te maken, kunnen ouders gebruikmaken van bijvoorbeeld een kookwekker of het alarm op hun mobiele telefoon. Daarmee kunnen ze aan hun kind laten zien hoe lang de afgesproken tijd duurt, en het helpt ouders ook om zelf de tijd in de gaten te houden.

Gebruik media samen

Adviseer ouders om activiteiten zoals televisiekijken, computerspelletjes spelen en boeken lezen met hun kind samen te doen. Door het samen te doen, kunnen ouders direct reageren op hun kind. Zo kunnen ze hun kind uitleg geven, stimuleren om mee te doen, of troosten en voor afleiding zorgen als het te moeilijk of onverwachts toch te eng is. Ouder kunnen zo ook in de gaten houden waar een kind mee bezig is en wie of wat hij online tegenkomt.

Praat met je kind over wat hij ziet

Jonge kinderen gebruiken media-apparatuur meestal samen met hun ouders. Hoe ouder het kind wordt, hoe zelfstandiger hij wordt in zijn mediagebruik. Voor ouders is het hierdoor lastiger om te weten waar hun kind mee bezig is. Door regelmatig met hem te praten over wat hij ziet, weet een ouder wat zijn kind online doet. Ook zorgt een ouder er zo voor dat zijn kind zo veel mogelijk profijt heeft van een activiteit. De ouder kan bijvoorbeeld:

  • zijn kind vragen stellen over wat hij ziet;
  • zijn kind helpen met het herkennen van belangrijke informatie, bijvoorbeeld door te benoemen wat de vraag is of waar het kind naar moet zoeken. Kinderen leren hierdoor beter te focussen;
  • zijn kind helpen de connectie te maken tussen wat hij op het scherm ziet en de echte wereld. Als er bijvoorbeeld een auto op het scherm te zien is die rijdt op elektriciteit, kan de ouder benoemen dat de buren ook zo’n auto hebben. Of als het uitbreiden van de woordenschat centraal staat, kan de ouder na afloop samen met zijn kind benoemen welke voorbeelden je van deze woorden om je heen ziet of vragen welke woorden daar nog meer bij horen. Bijvoorbeeld bij het woord ‘laptop’ passen ook de woorden 'beeldscherm', 'toetsenbord', 'muis', 'e-mail', 'computerprogramma' enzovoort;
  • aangeven wat hij van de inhoud van bijvoorbeeld een spelletje, app of programma vindt. Hierbij kan hij bijvoorbeeld de aardige of vriendelijke karakters benadrukken of duidelijk laten weten wanneer iemand zich minder aardig gedraagt en waarom dat ‘niet goed’ is. Kinderen leren hierdoor nadenken over ‘goed’ en ‘slecht’;
  • na afloop doorpraten over wat zijn kind heeft gezien heeft en hier vragen over stellen. Kinderen van deze leeftijd hebben wellicht al interesse in educatieve programma’s. Door over programma’s na te praten blijft de boodschap en de bijbehorende kennis beter hangen.

Stel je kind gerust als hij geschrokken is van iets wat hij heeft gezien

Kinderen zijn in deze leeftijdsfase steeds meer geïnteresseerd in wat er in de echte wereld gebeurt, maar ze kunnen ook erg schrikken van heftige beelden die ze op televisie zien, bijvoorbeeld over een oorlog of een natuurramp. Het is daarom belangrijk dat ouders zo veel mogelijk ingaan op vragen van hun kind. En de aandacht van hun kind zo veel mogelijk sturen op positieve aspecten van de gebeurtenis, bijvoorbeeld op de heldhaftige rol van de hulpverleners of inzamelingsacties voor geld en hulpgoederen.

Omdat kinderen nog relatief weinig begrip hebben van de echte wereld, kunnen vooral nieuwsbeelden, documentaires of rapportages hun ideeën sterk vertekenen. Ze betrekken direct zichtbare gevaren of enge situaties waar mensen bij betrokken zijn zoals epidemieën, overvallen, branden en ongelukken op zichzelf. Kinderen die de context van de situaties niet goed kunnen overzien kunnen denken dat hun dat ook kan overkomen. Te jonge kinderen kunnen het idee krijgen dat de wereld alleen maar gevaarlijk is.

Wees je als ouder bewust van je voorbeeldrol

Ouders hebben een voorbeeldrol, en daar moeten zij zich bewust van zijn. Wanneer ouders met hun kind samen naar een filmpje kijken op televisie of internet, observeert hun kind de reacties van zijn ouders. Hierdoor leert hij het programma beter te volgen. Als het kind ziet dat zijn vader of moeder bijvoorbeeld om een grap in het programma lacht, leert hij dat iets grappig is. En als hij ziet dat zijn ouders niet paniekerig reageren bij een spannende scène, leert hij om te gaan met zijn eigen angst.

Hoe weet ik als ouder wat geschikte media zijn?

Mediaproducties die zijn afgestemd op de cognitieve en sociaal-emotionele vaardigheden van kinderen, kunnen een positief effect hebben op hun ontwikkeling. Maar door het grote aanbod is het voor ouders vaak lastig om een keuze te maken. De tips hieronder helpen bij het kiezen van geschikte inhoud.

Kies voor mediaproducties die aansluiten op de ontwikkelingsfase en interesse van het kind

Adviseer ouders om op de volgende punten te letten:

Praat met je kind over de leuke en boeiende kanten van mediagebruik

Het is goed als ouders regelmatig gesprekjes met hun kind voeren over de leuke en boeiende kant van mediagebruik. Ouders kunnen hun kind helpen bij het zoeken van online informatie, hem vragen stellen over wat ze tijdens het zoeken zien en wat hij daarvan vindt, of meedenken bij het maken van een website, game of weblog.

Zorg voor materiaal dat aanspreekt en aansluit

Adviseer ouders te kiezen voor mediaproducties die gaan over dingen waar het kind in geïnteresseerd is. In deze fase raken kinderen steeds meer geïnteresseerd in wat er in de wereld om hen heen gebeurt. Bijvoorbeeld wat andere kinderen overkomt of meemaken, of nieuws over dieren of de natuur.

Daarnaast ontwikkelen kinderen in deze leeftijdsgroep ook een voorkeur voor entertainment dat niet per se ook educatieve waarde heeft, bijvoorbeeld voor series als Pokémon en My Little Pony. Dit soort mediavermaak heeft een grote aantrekkingskracht op kinderen, omdat ze een overvloed aan zaken bieden waar kinderen veel van houden: actie, fysieke humor, opvallende heldere kleuren en aansprekende liedjes.

Kinderen vinden het prettig als in mediaproducties karakters voorkomen die duidelijk goed of slecht zijn. Kinderen onder de 8 jaar hebben namelijk nog moeite met de gelaagdheid van karakters. Ook snappen kinderen een plot nog niet zo goed. Een heldere verhaallijn is voor hen dan erg fijn.

Daarnaast leren kinderen veel van natuurseries of andere informatieve producties die speciaal voor hen zijn gemaakt. Ze maken kennis met andere gewoonten, culturen en tijden, waardoor de ontwikkeling van hun inlevingsvermogen wordt gestimuleerd. Het zet kinderen aan na te denken over andere levenswijzen over de wereld om hen heen.

Maak gebruik van adviezen van experts

Adviseer ouders om gebruik te maken van de adviezen van experts. Bibliotheekmedewerkers kunnen ouders vaak goed informeren over de inhoudelijke kwaliteit van games, dvd’s of (digitale) voorleesboeken. Op websites als mediasmarties.nl en apps als Cinekid Applab zijn overzichten te vinden van mediaproducties die geschikt zijn voor kinderen tussen de 6 en 8 jaar.

Struin regelmatig het internet af

Door regelmatig zelf het internet af te struinen, op zoek naar leuk materiaal, weten ouders wat er zoal wordt aangeboden. Door te weten wat er speelt zijn ouders beter in staat om vragen van hun kind te beantwoorden, bepaalde voordelen of risico’s te begrijpen, hierop te anticiperen en hun geloofwaardigheid te vergroten.

Voorkom dat kinderen in aanraking komen met media die voor oudere kinderen of volwassenen bedoeld zijn

Volg de leeftijdsadviezen en classificaties

Stimuleer ouders om gebruik te maken van de Kijkwijzerclassificatie (voor televisie en films) en de leeftijdsadviezen van PEGI voor spelletjes.

Classificaties geven aan tot welke leeftijd een televisieprogramma, film of game schadelijk kan zijn. Kijkwijzer doet dat bijvoorbeeld met een leeftijdsaanduiding en toelichtende pictogrammen.

Maak gebruik van internetfilters

Ouders kunnen ook gebruikmaken van internetfilters of andere ‘parental controls’. Hierdoor verkleinen ze de kans dat kinderen in aanraking komen met ongeschikte filmpjes, spelletjes of websites. Mybee is bijvoorbeeld een gratis kinderbrowser die de toegang tot geschikte websites regelt. Ouders kunnen de lijst van geschikte sites zelf bepalen.

Op populaire websites als YouTube of Google kunnen ouders er via de instellingen ook voor zorgen dat kind-onvriendelijke resultaten niet getoond worden. Spelcomputers en tablets kunnen zo worden ingesteld dat ze alleen met toestemming gebruikt kunnen worden, of bijvoorbeeld niet gebruikt kunnen worden om online games te spelen of games vanaf een bepaalde leeftijd.

Probeer boekjes, apps, spelletjes of filmpjes als ouder eerst zelf uit

Adviseer ouders om eerst zelf de inhoud van een boek, app, website of televisieprogramma te bekijken, voordat hun kinderen er iets mee doen. In sommige boeken, apps of websites komen onderwerpen aan de orde waar een kind nog niet aan toe is, of die niet aansluiten bij de waarden en normen van het gezin.

Daarnaast kunnen ouders letten op de gebruiksvriendelijkheid van apps, websites of spelletjes en bekijken in hoeverre kinderen gestimuleerd worden om zelf dingen te ontdekken. Het kan ook handig zijn om eerst een gratis proefversie uit te proberen voordat de volledige versie wordt aangeschaft.

Films, games en televisieprogramma’s kunnen het wereldbeeld van jonge kinderen beïnvloeden. Doordat kinderen op cognitief gebied nog niet volledig ontwikkeld zijn, is het lastig voor hen om mediabeelden kritisch te evalueren. Ook al wordt aan hen uitgelegd dat iets niet echt is of dat dingen mooier worden gemaakt dan dat het in werkelijkheid is: kinderen missen de vaardigheden om kritisch te reflecteren en worden vooral geleid door hun emoties.

Hoeveel tijd mag een jong kind aan media besteden en hoe reguleer ik dat als ouder?

Een precies aantal aan te bevelen minuten mediagebruik per dag is moeilijk te geven. Elk gezin wil hierin zijn eigen keuzes maken en kinderen verschillen ook onderling. De eigen inschatting van ouders is hierbij erg belangrijk. Hieronder staan enkele tips over hoe ouders de mediatijd kunnen reguleren:

Zorg voor een uitgebalanceerde en gevarieerde tijdsbesteding

Een uitgebalanceerde en gevarieerde tijdsbesteding is van belang voor een gezonde ontwikkeling van kinderen. Spelen, voldoende slapen en contacten met anderen zijn belangrijk in hun ontwikkeling, zodat zij sociaal en emotioneel goed kunnen functioneren. Stimuleer ouders ervoor te zorgen dat mediagebruik een van de mogelijke activiteiten is, en niet de hoofdactiviteit. Andere activiteiten die tijd verdienen zijn bijvoorbeeld boeken lezen, spelen, samen zingen, samen dansen, naar buiten gaan.

Regelmatig bewegen is erg belangrijk voor kinderen. Zo wordt sport een belangrijk onderdeel van de vrijetijdsbesteding van kinderen in deze leeftijdsfase. Het is belangrijk om in de gaten te houden dat de tijd die besteed wordt aan mediagebruik niet ten koste gaat van de hoeveelheid dagelijkse beweging van kinderen.

Voldoende beweging draagt bij aan spierontwikkeling, vetafbraak en de opbouw van het zenuwstelsel. Bewegen door het beoefenen van een sport kan daarnaast een manier zijn waarop kinderen sociale contacten leggen. Samen spelen zorgt ervoor dat kinderen oefenen met sociale vaardigheden.

Hoe voorkom ik dat mijn kind constant verleid wordt tot het gebruiken van media?

Media zijn overal, hebben een enorme aantrekkingskracht en de verleiding om ze dan ook te gebruiken is heel groot. Je kunt ouders verschillende adviezen geven om aan die verleidingen weerstand te bieden:

Spreek af dat kinderen media mogen gebruiken op vaste momenten op de dag

Kinderen kunnen soms aardig doorzeuren over het mogen gebruiken van de tablet of smartphone. Om dit te voorkomen kunnen ouders vaste momenten op de dag inbouwen waarop media gebruikt mag worden. Een voorspelbare dagindeling is belangrijk voor kinderen. Dit soort routines maakt het voor hen makkelijker om zich aan afspraken te houden en om mediagebruik te beperken.

Laat geen televisie of computer op de achtergrond aan staan

Adviseer ouders om geen televisie of computer aan te hebben als niemand er bewust naar kijkt of iets mee doet, ook niet tijdens het eten. Een televisie of computer die aanstaat op de achtergrond kan voor kinderen storend werken bij hun spel, hun sociale interactie en taalontwikkeling.

Wees je bewust van je voorbeeldrol als ouder – beperk je eigen mediagebruik

Wanneer ouders zelf veel met media bezig zijn, is er minder gelegenheid om met hun kind te praten of iets samen te doen. Ook kan hun kind het beeld krijgen dat veelvuldig mediagebruik normaal is.

Beperk het gebruik van beeldschermmedia in de slaapkamer

Adviseer ouders om kinderen geen eigen beeldscherm te geven, zoals een televisie of tablet. Door de aanwezigheid van een beeldscherm op de kinderslaapkamer neemt de verleiding om deze ook te gebruiken toe. Kinderen zijn dan minder bezig met andere activiteiten zoals spelen, en voor ouders is het lastiger om te overzien wat hun kinderen met de media-apparaten doen en hoeveel tijd ze hieraan besteden. Ook is televisiekijken of de tablet gebruiken op de slaapkamer niet bevorderlijk voor de taalontwikkeling omdat er geen begeleidende volwassene in de buurt is die uitleg kan geven bij wat het kind ziet.

Laat kinderen geen media gebruiken voor het slapengaan

Kinderen kunnen vlak voor het slapengaan beter geen gebruikmaken van beeldschermapparatuur. Ze hebben voldoende rust nodig om in slaap te kunnen vallen. In plaats van het kind een tablet of smartphone te laten gebruiken, kunnen ouders beter een verhaaltje voorlezen.

Beeldschermgebruik vlak voor het slapen gaan is niet gunstig voor een kind. Vooral spannende programma’s met interessante prikkels houden het kind actief, waardoor hij niet de rust vindt om te gaan slapen.

Voor een goede nachtrust is het sowieso goed om kinderen vlak voor het slapengaan geen gebruik meer te laten maken van beeldschermapparaten. Het (vooral blauwe) licht van een tablet en smartphones kan invloed hebben op de hersenen. Het licht verstoort de huishouding van melatonine, het hormoon dat nodig is om te kunnen inslapen. Slechter en korter slapen heeft effect op geheugenfuncties en de concentratie, en daarmee op het leervermogen van een kind.

Hoe voorkom ik dat het gebruik van media negatieve invloed heeft op de gezondheid van mijn kind?

Veel ouders vragen zich af of het gebruik van media ook gezondheidsrisico’s met zich meebrengt, bijvoorbeeld risico’s op overgewicht ofslaapproblemen. Onderzoek bevestigt dit soort risico’s nog niet eenduidig. Toch is het wel belangrijk dat ouders zich ook bij jonge kinderen al bewust worden van eventuele risico’s, omdat die later wel kunnen optreden.

Zorg voor voldoende beweging

Voor de ontwikkeling van kinderen is het belangrijk dat zij voldoende beweging hebben. Volgens de Nederlandse Norm Gezond Bewegen (NGGB) zouden kinderen minimaal een uur per dag matig tot intensief moeten bewegen. Het is daarom belangrijk dat ouders blijven zorgen voor een goede balans tussen mediagebruik en andere activiteiten zoals buiten spelen en sporten. Filmpjes of programma’s kijken is ook leuk, maar als kinderen te veel stil zitten en daarbij ook nog snacken, kunnen ze al op jonge leeftijd aanleg tot overgewicht ontwikkelen.

Gebruik de tablet liggend op de buik of zittend aan tafel

Bij het gebruiken van een tablet of smartphone zitten kinderen al snel voorovergebogen. Artsen waarschuwen dat wanneer een kind in de groei vaak voorovergebogen zit, er veel druk op zijn rug ontstaat, waardoor die krom kan groeien of steeds stijver wordt. Een manier om kromgroeien tegen te gaan en tegelijk de rugspieren te versterken, is liggend op de buik apparaten gebruiken. Rechtop aan tafel zitten met de voeten op een stevige ondergrond is ook aan te raden.

Voorkom overmatige straling

Er zijn op dit moment geen onderzoeksresultaten bekend die eenduidig bevestigen dat de straling van een mobiele telefoon tijdens het bellen en WiFi-straling negatieve effecten hebben op de gezondheid van een kind. Ouders die het zekere voor het onzekere willen nemen, kunnen hun kind een koptelefoon laten gebruiken, zodat hij toch goed het geluid kan horen als er meer afstand is tussen het apparaat en zijn lichaam. Straling in huis kan verminderd worden door de WiFi-verbinding van apparaten ’s nachts uit te zetten.

Meer lezen?