Signalen van kindermishandeling herkennen

Iedere professional die met kinderen of jongeren werkt, ziet of hoort weleens iets dat kan duiden op kindermishandeling. Het is belangrijk dat je deze signalen herkent en er iets mee doet. Lees hier wat je kunt en moet doen met signalen van kindermishandeling.

Kinderen die thuis in een onveilige situatie opgroeien, laten dat niet altijd duidelijk zien. Op het eerste gezicht lijkt het misschien goed met ze te gaan. Sommige kinderen trekken zich in onveilige situaties terug en proberen niet op te vallen. Het is daarom altijd belangrijk om alert te zijn en oprechte interesse te hebben in hoe het met een kind gaat. Dit verlaagt ook de drempel voor kinderen om te praten over wat hen overkomt.

Verhaal van Ted

'Vaak weten mensen niet hoe belangrijk ze kunnen zijn voor een kind. Ook leerkrachten, of een buurman of buurvrouw. Als je mishandeld wordt, heb je het gevoel dat je niet gezien wordt. Dat er niemand van je houdt, en dat je er niet mag zijn. Als een volwassene dan wel aandacht voor je heeft, en je laat voelen dat je wel belangrijk bent, dan helpt dat enorm.'

Lees het verhaal

Niet-pluisgevoel

Er zijn situaties waarin er niet een duidelijk signaal is van kindermishandeling, maar je wel het gevoel hebt dat er misschien iets niet klopt. Vaak kun je dit niet meteen concreet maken. We noemen dit een niet-pluisgevoel of een onderbuikgevoel. Als je onderbuikgevoel blijft knagen, is het belangrijk om dat verder te onderzoeken. Niet om alleen maar bewijs voor je eigen intuïtie te zoeken, maar om jezelf actief te bevragen. Loop je zintuigen af. Wat zie je, ruik en hoor je? Zo kun je onderbouwen wat je voelt, en begrijp je beter waar het vandaan komt.

Valkuil van ongeloof

Gemiddeld zit in elke schoolklas één kind dat slachtoffer is van mishandeling. Kindermishandeling komt dus meer voor dan veel mensen denken. Toch is ongeloof een vaak voorkomende reactie op signalen van kindermishandeling. Dit is een heel menselijke valkuil: je denkt dat je het vast niet goed gezien of gehoord hebt. Het is goed om je bewust te zijn van deze valkuil, en deze zoveel mogelijk te voorkomen. In het videocollege Onbestaanbaar waar legt orthopedagoog Aafke Scharloo uit hoe professionals dit kunnen doen, specifiek bij signalen van seksueel misbruik.

Verhaal van gezinswerker Judith

'Achteraf heb ik me afgevraagd of ik signalen heb gemist. Ik weet nog dat ik het opmerkelijk vond dat op de eerste dag het jongetje meteen bij mij op schoot kwam zitten. Vanuit mijn opleiding en werk weet ik dat het opvallend is als een kind dat je niet kent zo snel zo nabij komt. Ik heb dat opgemerkt, maar niet direct als zorg bestempeld.'

Lees het verhaal

Signalen herkennen

Een signaal is een actueel teken of kenmerk bij een kind dat aangeeft dat er iets aan de hand is. De verklaring voor zo'n signaal kan kindermishandeling zijn, maar er kan ook een aandoening of andere oorzaak zijn. Er zijn tientallen signalen die kunnen wijzen op kindermishandeling. Hoe meer van deze signalen een kind uitzendt, hoe groter de kans dat er sprake is van kindermishandeling. Onderstaande signaleringslijsten zijn een hulpmiddel om signalen te herkennen en een vermoeden van kindermishandeling te onderbouwen:

Risico inschatten

Risicofactoren voor kindermishandeling zijn gedragingen, omstandigheden of kenmerken die de kans op kindermishandeling vergroten. De aanwezigheid van risicofactoren kan een signaal zijn van kindermishandeling. Toch is het belangrijk om te onthouden dat er niet in iedere situatie waar veel risicofactoren aanwezig zijn, ook daadwerkelijk sprake is van kindermishandeling. Een aantal beschermende factoren kunnen er bijvoorbeeld voor zorgen dat er toch geen kindermishandeling plaatsvindt. Lees meer over beschermende en risicofactoren voor kindermishandeling.

Er bestaan verschillende instrumenten die kunnen helpen bij veiligheids- en risicotaxatie.

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

De Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling is een stappenplan waarin staat hoe professionals moeten omgaan met het signaleren en melden van (vermoedens van) huiselijk geweld en kindermishandeling. Professionals zijn verplicht om bij signalen de meldcode te volgen. De eerste stap is het observeren, in kaart brengen en documenteren van signalen. Lees hoe de meldcode professionals ondersteunt bij het werken met de meldcode

Voor leerkrachten

Leerkrachten zien kinderen dagelijks op school en pikken veel signalen op. Ook signalen die hen het gevoel geven dat een leerling thuis onveilig is en die kunnen duiden op huiselijk geweld of kindermishandeling. Hoe zie je signalen van kindermishandeling, en wat doe je ermee? De Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling kan daarbij helpen. Deze brochures geven houvast bij het werken volgens de meldcode:

Voor professionals in de jeugdhulp en jeugdbescherming

Wie werkt in de jeugdhulp en jeugdbescherming kan voor handvatten voor het signaleren van mogelijke kindermishandeling en voor de overweging of er sprake kan zijn van kindermishandeling, gebruik maken van de Richtlijn Kindermishandeling voor jeugdhulp en jeugdbescherming.

Ook voor professionals in de jeugdgezondheidszorg is er een Richtlijn Kindermishandeling.

Voor medisch professionals

Voor de afdelingen Spoedeisende hulp van ziekenhuizen en huisartsenposten is er de Richtlijn Signalering Kindermishandeling in de spoedeisende medische zorg. Deze richtlijn helpt om tijdig in te schatten of een verwonding van een kind mogelijk het gevolg is van kindermishandeling. 

Voor verloskundigen zijn er ook instrumenten voor vroegsignalering beschikbaar, zoals de ALPHA-NL. Het helpt verloskundigen bij het signaleren van mogelijk ongunstige opgroei-omstandigheden voor kinderen. Een korte invullijst helpt verloskundigen en hun cliënten om te praten over de thuissituatie en om samen te beslissen of er extra ondersteuning of hulp moet komen ter voorbereiding op het ouderschap.

Lees ook

Alle pagina’s over kindermishandeling

Naar het overzicht

Manon Robben