Gevolgen voor gepeste, pester en omstanders

Pesten kan grote gevolgen hebben op het leven van de gepeste, maar ook op dat van de pester en omstanders.

Gevolgen voor de gepeste

Een eenmalige ervaring met pesten hoeft niet traumatiserend te zijn, ook als die heel ernstig is. Vooral kinderen die herhaaldelijk en op verschillende manieren zijn gepest, hebben last van sociale en emotionele problemen.

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat gepest worden gevoelens van eenzaamheid en depressie vergroot. Slachtoffers gaan zichzelf door het pesten minder leuk vinden, vertrouwen hun leeftijdsgenoten niet en zijn bang om naar school te gaan. Die gevoelens kunnen leiden tot verder isolement, diepere depressie en nog meer pestgedrag uitlokken.

Gevolgen voor de pester

De gevolgen voor de pester zijn op korte termijn vaak nog niet negatief. Hun schoolprestaties zijn vaak beter dan die van gepeste kinderen en hun populariteit en zelfwaardering zijn ook groter. Meestal is er sprake van zogenaamde schijnpopulariteit: klasgenoten bewonderen de pester, maar zijn tegelijkertijd bang voor hem of haar. De pester lijkt populair, maar is het in werkelijkheid niet.

Op de lange termijn kan de pester wel sociale problemen krijgen. Een pestend kind leert dat het doelen kan bereiken zonder op een sociaal aangepaste manier met anderen te onderhandelen. Daardoor kan hij uiteindelijk onaangepaste gedragspatronen krijgen.

Kinderen die op school anderen pesten:

  • lopen een grotere kans op ernstige problemen in hun adolescentie
  • komen vaker met justitie in aanraking
  • drinken meer alcohol
  • plegen vaker zelfmoord

Jongens die pesten zijn later vaker bij vechtpartijen betrokken. Meisjes die vroeger pestten, hebben op latere leeftijd een grotere kans om betrokken te raken bij huiselijk geweld en om tienermoeder te worden.

Gevolgen voor de klas

Op school kan een hele klas last hebben van pesten. Het leidt tot verstoring en afleiding en hindert daardoor het leren. Kinderen vinden op dagen waarop ze iemand gepest zien worden, school minder leuk.

De sfeer in de klas wordt dan als negatief beleefd, zo blijkt uit onderzoek naar het ervaren van sociale veiligheid. Dat heeft ook tot gevolg dat de focus op de onderwijsprestaties niet optimaal zal zijn. Het zal ook moeilijk zijn om met de klas groepsopdrachten te maken omdat dit coöperatief gedrag en positieve samenwerking vereist. 

Gedrag in de klas

Vaak ervaren leerkrachten een groep waarin gepest wordt als een moeilijke groep. Het is dan hard werken om de verplichte lesstof te behandelen. Zo blijft er voor de groep minder tijd over om leuke dingen te doen.

Soms kan een kind niet meer doen wat het zelf wil, omdat het stilzwijgend het kamp van de pester moet kiezen om te voorkomen dat het buiten de boot valt. Die situatie kan angst oproepen, want niemand weet wie de volgende zal zijn die wordt gepest. Vaak krijgen kinderen uit de 'zwijgende meerderheid' later alsnog schuldgevoelens als ze terugdenken aan hun gedrag in de klas tegenover de pester en het gepeste kind.

Lees meer over de rol van de leerkracht bij pesten.

Bronnen
  • Fekkes, M. (2005). 'Bullying among elementary school children'.
  • Stassen Berger, K. (2007). 'Update on bullying at school: a science forgotten?', in: 'Developmental Review', 27, 90-126.  
Mirella van den Burg

Mirella van den Burg, MSc

adviseur onderwijs-jeugdhulp en vakmanschap