Omgaan met de gevolgen van het coronavirus

Samen opvoeden, tijdens corona én daarna

Achtergrondartikel voor ouders- laatste actualisatie: 16 juni 2020

De coronatijd heeft veel invloed gehad op de situatie van gezinnen en de relatie tussen ouders en kinderen. Wat levert dit op aan inzichten? Welke lessen kunnen we meenemen naar de 'post-corona periode'? Juist nu het stof nog niet helemaal is neergedaald, en alles nog vers in ons geheugen ligt, is het interessant een aantal eerste impressies te delen.

"Vrijheid behoort tot de kern van wat Nederlanders onder hun identiteit verstaan. Het is iets waar ze trots op zijn." (Kim Putters / SCP, Volkskant 30-4-2020) 

Ouders vinden het belangrijk dat hun kinderen in vrijheid opgroeien en hun eigen keuzes leren maken. En dat is best een lastige klus. Want wat betekent vrijheid voor Mike (6) om een sport te kiezen die hij leuk vindt, als er geen geld is voor voetbalschoenen? En hoe blij blijft Esther (15) met haar zelf gespaarde muziekinstallatie, als ze steeds gedonder heeft met de buren vanwege geluidsoverlast?

Situaties die voor het ene kind heel vanzelfsprekend zijn, zijn voor andere kinderen een droom.  En wat de één een recht of verworvenheid vindt, kan een ander juist flink irriteren of dwarszitten.   Nederland is een land van rust, rijkdom en zekerheden. Waarom zijn er dan toch zoveel jongeren met burn-outklachten, zoveel kinderen met angsten? Opvoeden tot vrijheid om alle kansen te grijpen is een zware opdracht voor ouders: alles kán, maar wat moet je met al die keuzes?

Lessen uit de coronatijd

Het leven van kinderen, jongeren en ouders is de afgelopen maanden sterk bepaald door de coronamaatregelen. De meeste gezinnen waren aan huis gebonden en hadden weinig direct contact buitenshuis, zelfs niet met naaste familie en beste vrienden. Voor onze eigen gezondheid  en die van anderen waren we bereid onze vrijheid even in te leveren. Geen vrijheid meer, geen keuzes meer. Dat voelde vervelend en raar, maar was soms ook bevrijdend. Niet meer mógen kiezen voelde soms ook als niet meer hóeven kiezen. Best lekker voor even, vonden veel ouders en kinderen.

Nu gaat de deur naar 'het nieuwe gewone leven' weer op een kier. En ja, nu moeten we weer kiezen: wel of niet naar de speeltuin, wel of niet chillen in het park, wel of niet met vriendjes afspreken? Ouders moeten in deze coronatijd op ieder moment nadenken over de keuze tussen gezondheid en vrijheid. Veel ouders vinden dat moeilijk, want hoe maak je de juiste keuze voor een baby, een schoolkind of een puber?

Een belangrijke les die we van de coronacrisis leren is dat er zomaar iets kan gebeuren dat ons leven flink verandert. Dat kan in ons eigen leven door bijvoorbeeld scheiding, ontslag, schulden of ziekte, maar ook op wereldschaal door oorlog, klimaatverandering of de uitbraak van een pandemie. In het groot, of in het klein. De dood van opa ontregelt voor weken het leven van een schoolkind; een vriendinnetje of vriendje dat het uitmaakt is een immens drama voor iedere puber. Of we nu opvoeder, kind of jongere zijn, we moeten allemaal leren omgaan met onvoorspelbaarheid. Er bestaat geen 'voor altijd', er is nooit iets 'zeker'. 

Omgaan met nieuwe situaties, tegenvallers of onaangename beslissingen, het hoort bij opgroeien. Ouders en opvoeders kunnen kinderen daarbij helpen. Die hulp is nodig om later met meer stevigheid in het leven te staan.

Kinderen denken mee

Ouders en opvoeders willen het beste voor hun kind. En dat beste is: liefdevol opvoeden én bijbrengen dat je wat van je leven moet maken. Ouders willen dat kinderen goed zorgen voor zichzelf en voor anderen. Hoop en optimisme zijn hierbij heel belangrijk. Dat motiveert kinderen en biedt houvast. Opvoeders mogen vertrouwen hebben in de creativiteit en flexibiliteit van de jeugd. Kinderen zijn vaak heel slim (en grappig) in het bedenken van oplossingen. Zeg tegen kinderen dat ze ertoe doen, geef ze complimenten en laat ze meedenken over het leven.

Als kinderen oefenen met meedenken en hun antwoorden serieus worden genomen, leren zij dat het belangrijk is om een eigen mening te hebben en die te delen met anderen. Soms luistert iedereen naar jou; soms moet jij even stil zijn. Zo laten ouders hun kind voelen dat je óók als kind invloed kunt hebben op je eigen leven. Dat geeft kinderen vertrouwen en ondersteunt de ontwikkeling van hun veerkracht. Later, bij lastige keuzes of onverwachte situaties, weten zij hoe je door vragen te stellen en de dialoog te zoeken tot een oplossing komt. Hoe je samen krachten kunt bundelen en samen een stapje verder kunt komen. Door denkkracht krijg je moed om onvoorspelbaarheid aan te gaan. 

Verzamelen van meer kennis

Over opvoeden zijn boekenkasten vol geschreven. Belangrijke en interessante kennis waar ouders raad kunnen zoeken. Maar niet alle onvoorspelbare situaties in het leven staan uitgelegd in boeken. Veel ouders vergeten weleens dat er al veel kennis en ervaring in henzelf zit. Ook vóór corona zijn er door ouders al lastige keuzes gemaakt en hebben ze zich grote zorgen gemaakt. Hoe benut je die wijsheid in tijden van nood? Hoe kan jij een ervaren gids zijn voor jouw kind? En hoe zorg je ervoor dat de zorgen die jij als volwassene draagt, niet een last worden voor een kind of jongere die dat nog helemaal niet aankan?

Vraag je dus af hoe je omgaat met je eigen angsten, zonder dat je kind ook bang wordt. Bedenk hoe je ervoor zorgt dat jouw kind zich veilig en beschermd blijft voelen, ook al voel jij jezelf kwetsbaar of bedreigd. Omgaan met een onvoorspelbare situatie betekent ook dat je moet kunnen meebewegen, aanpassen, over oplossingen nadenken en tegen een stootje moet kunnen. En hoe kun je de weerbaarheid, flexibiliteit en veerkracht van je gezin vergroten? Wat steunt je of wat heeft je gesteund? Op wie kun je leunen binnen de kring van familie of buurt? En omdat je ook vooruitkijkt is deze vraag belangrijk: hoe schep ik meer ruimte voor creativiteit zodat we met dit gezin kunnen leren van tegenslag en openstaan voor nieuwe oplossingen?  

Opdoen van meer ervaring

Door de coronamaatregelen merken we hoe belangrijk het is om samen op te voeden. Ouders missen het praatje op het schoolplein en het advies van de sportcoach. Laten we daarom weer meer met elkaar praten over wat er bij opvoeden komt kijken, met grootouders, buren, familie en met de professionals die met onze kinderen werken. Opvoeden is vaak leuk maar ook pittig, omdat het heel vaak gaat over keuzes of het nemen van beslissingen die gaan over je kind. Laten we ervaringen delen en elkaars advies serieus nemen. Ook voor ouders is het vergroten van eigen denkkracht belangrijk. Ben eerlijk en open over vraagstukken waar je tegenaan loopt en zoek hulp als het te zwaar is. Opvoeden is ontdekken. Gun jezelf die ontdekkingsreis.

Ontwikkelen van meer vertrouwen, moed en veerkracht

Ouders maken veel keuzes voor hun kinderen, bijvoorbeeld over religie, een sport, een type onderwijs, wel of niet veganistisch zijn en taken zoals de eigen kamer opruimen. Je maakt afspraken over zakgeld, uitgaan en omgaan met sociale media. Bij al deze keuzes weet je ook niet of je altijd het beste, het verstandigste of het veiligste kiest. Toch vertrouw je op je eigen intuïtie, voorbeelden van anderen of eerdere positieve ervaringen. Doe dat nu rond corona ook.

Beter leren inschatten van risico’s

Een vrolijk, veilig en gezond leven voor een kind. Daarvoor doet iedere ouder en opvoeder zijn best. Natuurlijk gebeurt dit met meer en soms wat minder succes. Probeer gerust wat uit, met behulp van de volgende adviezen:

  • Volg je eigen emoties. Neem en blijf zélf verantwoordelijk voor beslissingen over wat je wel of niet toestaat voor jouw kind. Mede-opvoeders en professionals kunnen adviseren, hun mening geven, commentaar leveren, maar uiteindelijk kies jij als ouder zélf. Jij kent jouw kind het beste en weet wat hij begrijpt, kan volhouden en de moeite waard vindt. Durf stelling te nemen voor jouw kennis over en vertrouwen in je kind.
  • Bekijk daarna de situatie of de afspraak vanuit het perspectief van je kind. Wat betekent die voor zijn welbevinden en ontwikkeling? Past het bij wat hij nodig heeft om te ontdekken, te oefenen en te leren? Nieuwe ervaringen helpen een kind om krachtiger met zichzelf en anderen om te gaan.
  • Praat erover met je kind; vraag naar zijn ideeën. Kinderen kunnen dat vaak eerder en beter dan we denken. Bedenk daarbij wel dat jij als ouder verantwoordelijk bent voor het welzijn van je kind en dat opvoeden geen democratisch proces is; jij blijft degene die de definitieve knoop doorhakt.
  • Vraag je tot slot af of jouw keuze voor jezelf acceptabel en behapbaar is. Kun je die volhouden en consequent en duidelijk uitvoeren? Ken jezelf en ben daarover eerlijk. Lukt het niet of levert het niets op, bekijk het dan opnieuw. Ben niet te streng voor jezelf.    

Werken aan de toekomst van kinderen en jongeren vraagt van ouders en professionals geduld. Kinderen moeten stapje voor stapje de ruimte krijgen om te leren. Opvoeders kunnen niet voorkomen dat er onvoorspelbare dingen gebeuren in het leven van hun kind, hoe graag ze dat ook zouden willen. Opvoeders kunnen wèl werken aan denkkracht en weerbaarheid, en hier zelf het goede voorbeeld in geven. Dat hoort bij liefdevol opvoeden. Zo leren kinderen om iets van hun leven te maken.

Jouw reactie

Heb je vragen of opmerkingen over de informatie over omgaan met de gevolgen van het coronavirus op onze website? Dan kun je reageren via coronavirus@nji.nl. Hiermee kunnen we de informatie op onze website actualiseren.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies