Leven en werken met het coronavirus

Samen opvoeden, tijdens corona én daarna

Achtergrondartikel voor ouders- laatste actualisatie: 15 oktober 2020

Het coronavirus is van invloed op het leven van gezinnen en de relatie tussen ouders en kinderen. Wat levert dit op aan inzichten? Welke lessen kunnen we meenemen naar 'het nieuwe normaal'? Nu we voorlopig te maken hebben met steeds wisselende maatregelen, is het interessant een aantal impressies te delen.

Omdat nieuwe maatregelen niet ten koste mogen gaan van kinderen en jongeren, is het belangrijk om samen een balans te zoeken. Lees meer.

Lessen uit de coronatijd

Het leven van kinderen, jongeren en ouders wordt al maandenlang beïnvloed door coronamaatregelen. In het voorjaar van 2020 waren de meeste gezinnen aan huis gebonden en hadden ze weinig direct contact buitenshuis. Voor onze eigen gezondheid en die van anderen waren we bereid onze vrijheid even in te leveren. Geen vrijheid meer en geen keuzes meer, terwijl juist vrijheid een belangrijk deel is van wie we zijn. Dat voelde vervelend en raar, maar was soms ook bevrijdend. Niet meer mógen kiezen voelde soms ook als niet meer hóeven kiezen. Best lekker voor even, vonden veel ouders en kinderen. 

Inmiddels weten we dat omgaan met vrije keuzes ook een andere kant heeft. Sinds de zomer zijn mensen minder strikt met de coronamaatregelen omgegaan. Het resultaat zien we dit najaar: oplopende aantallen van besmettingen en overlijden. En ja, er zijn ook weer nieuwe en strengere maatregelen waar kinderen, jongeren en ouders mee te maken hebben. Thuis, op school en op de sportclub.   

In perioden dat het virus minder aanwezig is, staat de deur naar het nieuwe gewone leven open. In andere perioden, als het virus opvlamt, moeten we vrijheden inleveren. Dat betekent steeds opnieuw aanpassen. Dat betekent ook dat ouders en hun kinderen steeds opnieuw afspraken moeten maken over wat kan en mag. Soms mag er weer ietsje méér, soms weer wat minder. En altijd is het advies: kijk naar hoe jij jouw eigen leven moet aanpassen en gebruik daarbij je gezond verstand! Maar wat is 'gezond verstand'? Wanneer weet je of je de juiste beslissing neemt?

Ouders maken veel keuzes voor hun kinderen. Dat is een belangrijk onderdeel van opvoeden. Bijvoorbeeld over religie, sport en onderwijs. Je maakt afspraken over zakgeld, uitgaan en omgang met sociale media. Hierbij vertrouw je op je ouderlijke intuïtie, ook al weet je niet altijd of je het beste, verstandigste of het veiligste kiest. Het coronavirus plaatst ons voor nieuwe keuzes: wel of niet oma en opa, wel of niet naar de speeltuin, wel of niet naar dat verjaardagsfeestje, wel of niet chillen in het park, wel of niet met vriendjes afspreken? Met als grote nieuwe afweging: Is het veilig voor de gezondheid van mijzelf en van anderen? Veel ouders vinden dat moeilijk, want hoe maak je de juiste keuze voor een baby, een schoolkind of een puber? Over een aantal afspraken hoef je niet na te denken: de maatregelen gelden voor iedereen. Voor hoe dat uitpakt in jouw eigen situatie, is het belangrijk om ook nu te vertrouwen op intuïtie. En ja, op gezond verstand!

Een belangrijke les die we van deze coronacrisis leren is dat er zomaar iets kan gebeuren dat ons leven flink verandert. Dat kan in ons eigen leven door bijvoorbeeld scheiding, ontslag, schulden of ziekte, maar ook op wereldschaal door oorlog, klimaatverandering of de uitbraak van een pandemie. In het groot, of in het klein. De dood van opa ontregelt voor weken het leven van een schoolkind; een vriendinnetje of vriendje dat het uitmaakt is een immens drama voor iedere puber. Of we nu opvoeder, kind of jongere zijn, we moeten allemaal leren omgaan met onvoorspelbaarheid. Er bestaat geen 'voor altijd', er is nooit iets 'zeker'.

Omgaan met nieuwe situaties, tegenvallers of onaangename beslissingen, het hoort bij opgroeien. Ouders en opvoeders kunnen kinderen daarbij helpen. Die hulp is nodig om later met meer stevigheid in het leven te staan.

Kinderen denken mee

Ouders en opvoeders willen het beste voor hun kind. En dat beste is: liefdevol opvoeden én bijbrengen dat je wat van je leven moet maken. Ouders willen dat kinderen goed zorgen voor zichzelf en voor anderen en dat zij daarbij hun gezonde verstand gebruiken. Hoop en optimisme zijn hierbij heel belangrijk. Dat motiveert kinderen en biedt houvast. Opvoeders mogen vertrouwen hebben in de creativiteit en flexibiliteit van de jeugd. Kinderen zijn vaak heel slim (en grappig) in het bedenken van oplossingen. Zeg tegen kinderen dat ze ertoe doen, dat jij rekening met ze houdt, geef ze complimenten en laat ze meedenken over het leven.

Oefenen met meedenken

Kinderen leren om na te denken over keuzes en lastige situaties als ze dat van jongs af aan oefenen. Dat oefenen doe je door vragen te bespreken als 'wat kan', 'wat mag', 'wat is belangrijk' en 'voor wie (niet)'? Bijvoorbeeld: 

  • We gaan op vakantie! Als we gaan vliegen zijn we snel op de plaats van bestemming en kunnen we lekker ver weg. Maar wat betekent dat voor de natuur of het klimaat? Kunnen we ook eens wat dichter bij huis kijken hoe mooi het eigenlijk is, zodat we niet hoeven te vliegen? Wat betekent dat voor ons? En voor het klimaat? En wat is dan een goed vakantieplan voor ons, nu en later?
  • Victor (12) wil vegetariër zijn. Waarom kiest hij daarvoor? Is het juist wél of niet gezond om geen vlees te eten? Wie doet er met hem mee in dit gezin? Moeten we nu ander soort eten kopen en is dat duurder? Hoe gaan we dat aanpakken, met boodschappen doen en koken?
  • Er is een inzamelactie voor speelgoed. Gaan we daaraan meedoen? Wat kan er uit de volle speelgoedkast worden meegegeven? En wat is het liefste speelgoed dat je hebt, wat dus zéker niet weg mag?
  • Bedenk welke vragen passen bij de leeftijd en de ontwikkeling van kinderen, zodat je niet méér van ze vraagt dan ze aankunnen. Bedenk vooraf over welke zaken je de kinderen laat meedenken. Maak verschil tussen meepraten en mee kiezen. Als kinderen mogen kiezen, moet hun keuze ook mogelijk zijn. Jonge kinderen kun je beter uit drie of vier mogelijkheden laten kiezen; realistisch kiezen 'uit alles' is nog te lastig. Hun gezonde verstand is nog in ontwikkeling.

Als kinderen oefenen met meedenken en hun antwoorden serieus worden genomen, leren zij dat het belangrijk is om een eigen mening te hebben en die te delen met anderen. Soms luistert iedereen naar jou; soms moet jij even stil zijn. Zo laten ouders hun kind voelen dat je óók als kind invloed kunt hebben op je eigen leven. Dat geeft kinderen vertrouwen en ondersteunt de ontwikkeling van hun veerkracht. Later, bij lastige keuzes of onverwachte situaties, weten zij hoe je door vragen te stellen en de dialoog te zoeken tot een oplossing komt. Hoe je samen krachten kunt bundelen en samen een stapje verder kunt komen. Door denkkracht krijg je moed om onvoorspelbaarheid aan te gaan.

Verzamelen van meer kennis

Over opvoeden zijn boekenkasten vol geschreven. Belangrijke en interessante kennis waar ouders raad kunnen zoeken. Maar niet alle onvoorspelbare situaties in het leven staan uitgelegd in boeken. Veel ouders vergeten weleens dat er al veel kennis en ervaring in henzelf zit. Ook zonder corona maken ouders lastige keuzes en hebben ze zich zorgen gemaakt. Hoe benut je die wijsheid in tijden van nood? Hoe kan jij een ervaren gids zijn voor jouw kind? En hoe zorg je ervoor dat de zorgen die jij als volwassene draagt, niet een last worden voor een kind of jongere die dat nog helemaal niet aankan?

Vraag je dus af hoe je omgaat met je eigen angsten, zonder dat je kind ook bang wordt. Bedenk hoe je ervoor zorgt dat jouw kind zich veilig en beschermd blijft voelen, ook al voel jij jezelf kwetsbaar of bedreigd. Omgaan met een onvoorspelbare situatie betekent ook dat je moet kunnen meebewegen, aanpassen, over oplossingen moet nadenken en tegen een stootje moet kunnen. En hoe kun je de veerkracht van je gezin vergroten? Wat steunt jou of wat heeft je gesteund? Op wie kun je leunen binnen de kring van familie of buurt? En omdat je ook vooruitkijkt is deze vraag belangrijk: hoe schep ik meer ruimte voor creativiteit zodat we met dit gezin kunnen leren van tegenslag en openstaan voor nieuwe oplossingen?

Opdoen van meer ervaring

Door de coronamaatregelen merken we hoe belangrijk het is om samen op te voeden. Iedereen zit in hetzelfde schuitje en zoekt naar manieren om hiermee om te gaan. Laten we daarom meer met elkaar praten over wat er bij opvoeden komt kijken, met grootouders, buren, familie en met de professionals die met onze kinderen werken. Opvoeden is vaak leuk maar ook pittig, omdat het heel vaak gaat over keuzes of het nemen van beslissingen over je kind. Laten we ervaringen delen en elkaars advies serieus nemen. Ook voor ouders is het vergroten van eigen denkkracht belangrijk. Wees eerlijk en open over vraagstukken waar je tegenaan loopt en zoek hulp als het te zwaar is. Opvoeden is ontdekken. Gun jezelf die ontdekkingsreis.

Beter leren inschatten van risico's

Een vrolijk, veilig en gezond leven voor een kind. Daarvoor doet iedere ouder en opvoeder zijn best. Natuurlijk gebeurt dit met meer en soms wat minder succes. Probeer gerust wat uit, met behulp van de volgende adviezen:

  • Volg je eigen emoties. Neem en blijf zélf verantwoordelijk voor beslissingen over wat je wel of niet toestaat voor jouw kind. Mede-opvoeders en professionals kunnen adviseren, hun mening geven, commentaar leveren, maar uiteindelijk kies jij als ouder zélf. Jij kent jouw kind het beste en weet wat hij begrijpt, kan volhouden en de moeite waard vindt.
  • Durf stelling te nemen voor jouw kennis over en vertrouwen in je kind.
  • Bekijk daarna de situatie of de afspraak vanuit het perspectief van je kind. Wat betekent die voor zijn welbevinden en ontwikkeling? Past het bij wat hij nodig heeft om te ontdekken, te oefenen en te leren? Nieuwe ervaringen helpen een kind om krachtiger met zichzelf en anderen om te gaan.
  • Praat erover met je kind; vraag naar zijn ideeën. Kinderen kunnen dat vaak eerder en beter dan we denken. Bedenk daarbij wel dat jij als ouder verantwoordelijk bent voor het welzijn van je kind en dat opvoeden geen democratisch proces is; jij blijft degene die de definitieve knoop doorhakt.
  • Vraag je tot slot af of jouw keuze voor jezelf acceptabel en behapbaar is. Kun je die volhouden en consequent en duidelijk uitvoeren? Ken jezelf en wees daarover eerlijk. Lukt het niet of levert het niets op, bekijk het dan opnieuw. Wees niet te streng voor jezelf.

    Werken aan de toekomst van kinderen en jongeren vraagt van ouders en professionals geduld. Kinderen moeten stapje voor stapje de rust en ruimte krijgen om te leren. Opvoeders kunnen niet voorkomen dat er onvoorspelbare dingen gebeuren in het leven van hun kind, hoe graag ze dat ook zouden willen. Opvoeders kunnen wèl werken aan denkkracht en weerbaarheid, en hier zelf het goede voorbeeld in geven. Dat hoort bij liefdevol opvoeden. Zo leren kinderen ook zélf om energie en postiviteit in hun leven te brengen.

Meer informatie over opvoedvraagstukken

  • In deze situatie doen zich allerlei uitdagingen voor. Als ouder loop je ook tegen alledaagse opvoedvragen aan. Zo hebben ouders veel vragen over mediagebruik en schermtijd. Lees daarover onze tips.
  • Voor alledaagse opvoedvragen kun je advies vragen aan andere ouders en opvoeders. Het is blijft belangrijk om contact te houden met andere ouders. Lees hier meer over op de pagina Opvoeden? Blijf erover praten. Iedereen zit in dezelfde situatie, dus zoek steun bij elkaar. Ook kun je voor betrouwbare informatie terecht op Opvoeden.nl.
  • Op de website van het opvoedprogramma Triple P vind je adviezen over positief opvoeden in tijden van corona. Deze informatie is ook beschikbaar in andere talen.

Jouw reactie

Heb je vragen of opmerkingen over de informatie over omgaan met de gevolgen van het coronavirus op onze website? Dan kun je reageren via coronavirus@nji.nl. Hiermee kunnen we de informatie op onze website actualiseren.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies