Ervaringskennis

Werken met ervaringskennis

Kinderen, jongeren en ouders zijn uitstekend in staat om te vertellen wat een ervaring voor hun betekent, waar zij tevreden over zijn, waar zij zorgen over hebben, last van hebben en hoe dat anders zou kunnen. Maar hoe zorgt u ervoor dat u als professional of gemeente ervaringskennis op een goede manier ophaalt zodat kinderen, jongeren en ouders een gelijkwaardige gesprekspartner zijn? En hoe gebruikt u de opgehaalde kennis in uw werk als professional, of in het beleid? We geven een paar tips.

Stel uzelf eerst een paar vragen

Stel uzelf als professional eerst een paar reflectie-vragen, voordat u daadwerkelijk aan de slag gaat. Deze vragen helpen in de voorbereiding om uw werk te verrijken met ervaringskennis. Laat u niet afschrikken door deze vragen. Juist het reflecteren op deze vragen maakt u meer bewust van uw eigen houding, en helpt u verder. 

  • Wat levert het voor kind, jongere of ouder op?
  • Ben ik bereid om écht te luisteren naar de ervaringen van kinderen, jongeren en ouders? En heb ik de tijd, ruimte en mogelijkheden om hiermee aan de slag te gaan, bijvoorbeeld voor een verbetering of verandering in de organisatie of gemeente?
  • Ben ik bereid om het gesprek aan te gaan vanuit gelijkwaardigheid?

Een gelijkwaardige houding

Dit is een belangrijk aandachtspunt: 

  • Ervaringskennis is een ander soort kennis dan wetenschappelijke kennis en de kennis die professionals hebben opgedaan in de praktijk. Anders, maar wél gelijkwaardig.
  • Ook in gesprekken met kinderen, jongeren en ouders is een gelijkwaardige houding essentieel. Denk niet in hokjes. Een ouder, jongere of kind is meer dan enkel de ervaring die u met hen bespreekt. Dit geldt ook andersom. Wees ervan bewust dat u ook meer bent dan ‘de professional’. Let erop dat er geen wij-zij denken ontstaat. Iedereen heeft ervaringen, dus het is belangrijk om open het gesprek in te gaan.
  • Gelijkwaardigheid uit zich in houding en in communicatie. Zorg ervoor dat ouders, kinderen en jongeren gelijksoortige informatie ontvangen als de professionals.

Tips voor het verzamelen en gebruiken van ervaringskennis 

Durf uit te proberen en wees nieuwsgierig

  • Bedenk creatieve manieren om kinderen, jongeren of ouders te werven wanneer dit nodig is. Geef niet op als het op de ene manier niet lukt. Probeer zoveel mogelijk op de plekken aanwezig te zijn (ook online) waar de kinderen, jongeren of ouders zijn die u wilt bereiken.
  • Stel vragen aan kinderen, jongeren of ouders. Waar bent u nieuwsgierig naar? Vul niets in voor het kind, jongere of ouder. Luister goed naar zijn of haar ervaring en wat dit voor hem of haar betekent.
  • Sluit aan bij de doelgroep. Ouders willen op een andere manier participeren dan jongeren of kinderen. Zet daarom verschillende vormen in om het gesprek aan te gaan.
  • Bespreek verwachtingen met elkaar en neem hier voldoende tijd voor. Wat kunt u wel en niet waarmaken? Wees hier transparant over.
  • Maak gebruik van je eigen ervaringskennis. Wat zou u zelf prettig vinden als u als ouder, jongere of kind aan deze tafel zou zitten? Wat hebt u nodig om u prettig te voelen en wat zijn andere do’s en don’ts?

Samen de rode draad herkennen

  • Verzamelt u meerdere ervaringsverhalen? Betrek dan kinderen, jongeren of ouders zelf bij het collectief maken van de ervaringen. Welke rode draad zien jullie samen? Door dit samen te doen behouden zij eigenaarschap en blijft u dicht bij de eigen formulering zodat zij zich hierin blijven herkennen.
  • Welke nieuwe inzichten hebt u opgedaan na het horen van deze ervaringskennis.

    Lees meer op de pagina Leren van casuïstiek 

Deze inzichten benutten voor verandering of verbetering

  • Kijk wat je aan de hand van de ervaringen kan veranderen in de manier van werken of in het beleid van de organisatie of gemeente.
  • Wanneer u als professional in bijvoorbeeld de jeugdhulp of onderwijs werkt, kunt u samen met kinderen, jongeren en ouders werken aan de gewenste verandering. Wat kunnen zij hierin betekenen?

Terugkoppelen en samen evalueren

  • Koppel altijd de resultaten terug aan kinderen, jongeren of ouders. Wat hebt u met hun ervaringen gedaan?
  • Evalueer samen met kinderen, jongeren en ouders of het gewenste resultaat is bereikt.

Hoe sluit u aan bij kinderen, jongeren of ouders bij verzamelen van ervaringskennis?

Kinderen en jongeren tot 16 jaar

Houd rekening met de leeftijd en ontwikkeling van het kind en de jongere en pas het gesprek of de activiteit hierop aan.

  • Kinderen tussen de 4 en 12 jaar ontwikkelen steeds meer autonomie en leren vaardigheden zoals schrijven en communiceren. In deze leeftijd leert het kind steeds beter om andermans perspectief te zien. Wees ervan bewust dat kinderen in een gesprek al 1-0 achter staan doordat volwassenen communicatief sterker zijn. Praat met kinderen op hun taalniveau en informeer hen waarover je het wilt hebben. Daarnaast hebben kinderen langer nodig om tot een antwoord te komen. Geef hen dus langer de tijd om te reageren dan u misschien gewend bent.
  • Kinderen en jongeren tussen de 12 en 16 jaar worden nog zelfstandiger en nemen daardoor een nieuwe positie in als het gaat om het eigen lichaam, leeftijdsgenoten, ouders en anderen. Op deze leeftijd ontwikkelen ze sterk hun eigen identiteit en vormen ze een eigen mening. Daarnaast zijn jongeren ontzettend creatief. Door hun andere kijk en creativiteit kunnen jongeren oplossingen bedenken waar volwassenen niet aan zouden denken. Daag jongeren uit om vrij te denken en input te geven. Straal uit dat ‘foute antwoorden’ niet mogelijk zijn en dat u nieuwsgierig bent naar hun mening. Informeer jongeren vooraf goed over de kaders waarbinnen zij aan de slag kunnen, om te voorkomen dat ze met oplossingen komen die niet haalbaar zijn. Door vooraf verwachtingen te bespreken voorkomt u achteraf teleurstellingen bij de jongeren.

Formele vormen van ophalen van ervaringskennis en jeugdparticipatie: een goed idee?

Volwassenen neigen om jeugdparticipatie in te vullen in structuren die zij kennen. Dit zijn vaak formele vormen van jeugdparticipatie, zoals een leerlingenraad. Hierbij gaan de kinderen of jongeren op dezelfde manier aan de slag als volwassenen doen in hun werk. Het is waardevol dat dit een duurzame vorm van jeugdparticipatie is. Houd er rekening mee dat slechts een selecte groep kinderen of jongeren  zich aanmelden voor deze vormen van participatie. Creatieve vormen werken vaak beter voor deze doelgroep. Laat kinderen tekenen, schilderen, filmen of iets anders creatiefs maken waardoor ze makkelijker hun ervaringen kunnen delen. Dit kan ook prima in een leerlingenraad worden toegepast. Stel uzelf de vraag of de manier van participatie die u in gedachte had vooral voor u als professional 'handig' is en bedenk of dat het echt goed aansluit bij de kinderen en jongeren. Durf andere vormen en manieren uit te proberen en betrek kinderen of jongeren bij het verzinnen van nieuwe manieren.

Jongeren vanaf 16 jaar

Waar kunt u op letten als u met jongeren in gesprek gaat? 

NJR uitleg

Bekijk de tips van de NJR

Of lees hieronder de tips die deNJR in bovenstaand filmpje geeft.

Wanneer u specifiek met jongeren in gesprek wilt gaan is er een aantal factoren om rekening mee te houden:

  • Vervul zo veel mogelijk de psychische basisbehoeften van jongeren. Dit zijn competentie, verbondenheid en autonomie.
  • Ontmoet jongeren op plekken waar zij zijn, zowel online als offline, en durf op jongeren af te stappen.
  • Bedenk goed welke doelgroep u wilt spreken. Jongeren hebben veel verschillende interesses en kunnen niet worden gezien als een homogene groep.
  • Investeer in relaties en eigenaarschap bij jongeren door jongeren mee te nemen in het proces, voortgang terug te koppelen en de jongeren verantwoordelijkheden te geven. Geef jongeren ook de kans om deze verantwoordelijkheden uit te breiden.
  • Zet een peer-to-peer benadering in. Jongeren worden het meest beïnvloed door elkaar. Laat hen daarom elkaar zo veel mogelijk ondersteunen en inspireren.
  • Benut de ervaringsdeskundigheid van jongeren door met hen in gesprek te gaan over specifieke ervaringen, zoals bijvoorbeeld het herkennen van een depressie bij jongeren.

Ouders

De ervaringen van ouders bieden waardevolle kennis om de beroepspraktijk en beleid mee te verrijken. Door goed te luisteren naar ouders en een gelijkwaardige samenwerking aan te gaan met ouders, verhoogt de effectiviteit van hulp en beleid. In de praktijk zien we dat samenwerken met ouders nog niet altijd lukt. Deze vragen kunnen helpen bij het vormgeven van samenwerking met ouders.  

  • Hoe zorg ik voor overeenstemming over het gezamenlijk belang? Hoe zorg ik ervoor dat verwachtingen besproken worden?
  • Hoe zorg ik ervoor dat de samenwerking bestaat uit een continu en wederkerig proces van geven en nemen?
  • Hoe reflecteren we op de samenwerking en hoe benutten we die reflecties?
  • Waar van toepassing: Hoe draag ik eraan bij dat ouders hun ervaringskennis kunnen inzetten ten behoeve van een algemeen vraagstuk? Hoe zorg ik ervoor dat ze kunnen uitstijgen boven particuliere ervaringen?

Vragen?

Willeke van Sleeuwen is contactpersoon.

Foto Willeke van Sleeuwen

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies