Hoe houd je als gemeente zicht op de kwaliteit van ingekochte hulp?

Hoe kan de kwaliteit en effectiviteit van jeugdhulp worden verbeterd? 

In de Hervormingsagenda Jeugd worden vier leidende principes gehanteerd om de kwaliteit en effectiviteit van jeugdhulp te versterken. Lees meer op Hoe versterken we samen de kwaliteit in het jeugdveld?  

Als gemeente kun je in de inkoopvoorwaarden vastleggen dat organisaties deze leidende principes naleven. Want het helpt als zowel organisaties als gemeenten zoveel mogelijk dezelfde kwaliteitseisen stellen: Kwaliteitseisen bij inkoop jeugdhulp.  

Het is wel belangrijk dat je als gemeente niet alleen eisen stelt. Bespreek ook met organisaties hoe zij kwaliteit leveren, zonder dat ze het gevoel krijgen afgerekend te worden op resultaten waar ze maar deels invloed op hebben. Je kunt bij zulke gesprekken de tool Van contractgesprek naar kwaliteitsgesprek gebruiken. Organisaties zullen bijvoorbeeld met je in gesprek willen over het bepalen van een verantwoorde caseload.

Hoe leer je samen van de uitkomsten van de hulp aan kinderen? 

Het is belangrijk om te weten of de geleverde hulp aan kinderen en jongeren daadwerkelijk effect heeft. Jeugdhulpaanbieders brengen daarom de uitkomsten van individuele trajecten in beeld. Ze doen dat in ieder geval volgens de landelijk geharmoniseerde outcome-set. Vaak meten ze zelf meer dan wat verplicht is. Die cijfers kun je bij organisaties opvragen, maar zonder toelichting zullen ze niet veel inzicht bieden. Als de ene aanbieder op een indicator hoger of lager scoort dan de andere aanbieders, kunnen daar namelijk heel veel verschillende redenen voor zijn. Je hebt een gesprek nodig om daar een duidelijker beeld bij te krijgen en te kunnen leren. Hoe je zo'n gesprek voert lees je in Hoe ga je aan de slag met verzamelde cijfers? 

Wees eerlijk over en nieuwsgierig naar zorgen en doelen

Wil je meer zicht op de zorgen en leervragen van een organisatie? Ga dan het gesprek aan vanuit een nieuwsgierige houding. Geef zelf het goede voorbeeld, door te bespreken hoe jullie de gemeentelijke beleidsdoelen meten en wat je daarin leert en lastig vindt. Zorg dat je die doelen helder hebt en monitor ze. Bespreek de doelen met je maatschappelijke partners en kijk hoe zij hier een bijdrage aan kunnen leveren. Dit bevordert een lerend stelsel waarin je verschil kunt maken voor kinderen en jongeren. Daarnaast zorgt het continu meten en bespreken van de effecten ervoor dat je het beleid kunt bijsturen als dat nodig is.

Voorkom een afrekencultuur en bouw aan vertrouwen 

Als organisaties zich gecontroleerd voelen, is de kans groot dat de betrouwbaarheid van hun cijfers afneemt. Bijvoorbeeld omdat ze de cijfers positiever gaan voorstellen dan ze zijn. Of zich alleen gaan richten op de exacte indicator en niet op het doel dat die indicator meet. Als dat gebeurt, kan de organisatie er zelf ook niet meer van leren. Om goed te kunnen leren van een monitor is het dus belangrijk dat je elkaar vertrouwt.  

Vertrouwen opbouwen kost tijd, omdat het afhangt van persoonlijke verbindingen. Lees hoe je vertrouwen opbouwt: Samenwerken aan jeugdvraagstukken.   

Wat doe je als er te veel aanbieders zijn om mee in gesprek te gaan? 

Het is niet altijd haalbaar om als gemeente met alle jeugdhulporganisaties in gesprek te gaan. Wat kun je dan wel doen? Ga in ieder geval in gesprek met de grootste en belangrijkste aanbieders. En kijk of je gesprekken met de anderen kunt bundelen in leertafels over een bepaald onderwerp of bepaalde hulpvorm.  

Zijn er aanbieders die je niet of nog niet spreekt en waarvan je toch graag de uitkomsten wilt weten? Vraag ze niet alleen naar hun resultaten per indicator, maar vooral naar hun onderbouwing en leer- en verbetercyclus. Wat heeft de kwaliteitscyclus hen geleerd? Welke verbeteracties hebben ze daaraan gekoppeld? En hebben ze ook input voor jullie gemeentelijke beleidscyclus? De antwoorden op deze vragen leveren inhoudelijk meer grip op.  

Lees meer over effectieve jeugdhulp.  

Gebruik het Kwaliteitskompas om de verantwoordelijkheden van gemeenten en jeugdhulpaanbieders inzichtelijk te maken en elkaar goed te laten aanvullen.  

Hoe voorkom je dat de kwetsbaarste kinderen op wachtlijsten terecht komen? 

Kwalitatieve jeugdzorg betekent ook dat de kinderen die het hardst zorg nodig hebben, daar niet het langst op moeten wachten. Wees je ervan bewust dat een te grote focus op resultaten ertoe kan leiden dat jeugdhulpaanbieders huiverig zijn om kinderen te helpen met problematiek die lastig te verhelpen is. En bedenk dat ook organisaties in de sociale basis en bij verwijzende organisaties, zoals de huisartspraktijk en het wijkteam, invloed hebben op de wachtlijsten bij jeugdhulpaanbieders. 

Vraag jeugdhulpaanbieders naar hun wachtlijsten en bespreek in brede overlegtafels of de meest kwetsbare kinderen hulp krijgen. En of er wachtzorg mogelijk is vanuit andere organisaties of initiatieven. Maak jeugdhulpaanbieders niet als enige verantwoordelijk voor het verkorten van de wachtlijst, maar vraag hen welke afspraken zij hierover maken met andere organisaties. En of je als gemeente hier een bijdrage aan kunt leveren.  

Je kunt jeugdhulpaanbieders helpen door deze kennis met ze te delen: Hoe ga je als professional en wijkteam om met wachtlijsten?  

Uit de praktijk: Veendam en Steenwijkerland 

Het lukte in Veendam om wachtlijsten weg te krijgen door laagdrempelig opvoedhulp aan te bieden op scholen en bij huisartsen.

Samenwerken aan succes: hoe JEP gezinnen in Veendam helpt

Steenwijkerland deed hetzelfde met een praktijkondersteuner Jeugd bij de huisarts. Een praktijkondersteuner kan veel vragen in relatief korte tijd voldoende oplossen. Ouders durven daardoor meer op eigen kracht te proberen, omdat ze met nieuwe vragen weer gemakkelijk terecht kunnen bij de praktijkondersteuner, zonder lange wachtlijsten.

Praktijkondersteuner Jeugd in Steenwijkerland

In het kort

Gemeenten krijgen meer grip op de kwaliteit van jeugdhulp als zij sturen op samenwerking, leren en vertrouwen, in plaats van alleen op contracten en cijfers. Outcomegegevens zijn nuttig, maar alleen als je ze samen duidt en bespreekt. Een open gesprek over doelen, zorgen en verbeterpunten voorkomt een afrekencultuur en versterkt het lerend vermogen. Is intensief contact met alle aanbieders niet haalbaar, vraag dan naar hun leer- en verbetercyclus. Ook bij wachtlijsten is samenwerking met andere partners nodig om passende, kwalitatieve hulp tijdig beschikbaar te maken voor de meest kwetsbare kinderen.