Druk gedrag of ADHD bij kinderen: hoe zit het precies?

Druk gedrag hoort bij kinderen 

Kinderen zijn van nature druk en speels. Ook zijn ze snel afgeleid en kunnen ze zich niet lang concentreren. Hierdoor zijn zij vaak beweeglijk, praten ze door anderen heen, hebben ze moeite om op hun beurt te wachten, of worden ze boos en gefrustreerd als iets niet lukt. Maar hierdoor kunnen zij ook de wereld ontdekken, uitproberen en spelen.   

Als een kind moeite heeft om zich te concentreren en rustig te blijven, kun je dit op verschillende manieren terugzien. Een kind kan veel bewegen en steeds iets anders gaan doen. Een kind kan vaak en snel boos of verdrietig worden, of heel gefrustreerd als iets niet lukt. Kinderen kunnen ook heel moe worden en zich terugtrekken in drukke situaties, of vaak wegdromen. Ook kunnen ze moeite hebben in de omgang met andere kinderen en bijvoorbeeld vaker conflicten hebben. 

Het is belangrijk om te beseffen dat het vermogen om zich te concentreren, rustig te blijven en impulsen te beheersen, per kind verschilt. Hierdoor valt heel veel gedrag onder 'gewoon gedrag'. Sommige kinderen zijn nou eenmaal drukker en impulsiever dan anderen. Zij zijn bijvoorbeeld nieuwsgierig, graag actief bezig en durven meer. Deze kinderen hebben iets meer structuur en begeleiding nodig, maar kunnen juist zelf goed uitproberen en ontdekken als zij daar de ruimte voor krijgen.   

Gedrag kan per situatie en moment verschillen 

Het is ook goed om te beseffen dat druk, impulsief en ongeconcentreerd gedrag erg kan verschillen per situatie, activiteit en moment op de dag. Als een kind vrij mag spelen met iets wat het leuk vindt, kan het zich bijvoorbeeld veel langer concentreren dan als het naar een verhaal luistert. En op school kunnen kinderen zich beter concentreren als ze zelf actief met de leerstof bezig zijn, dan als zij moeten luisteren naar een uitleg. 

Ook de mentale en fysieke toestand van een kind heeft invloed. Als een kind moe is, is het vaak drukker en sneller afgeleid, dan als het kind goed uitgerust is. Als een kind ontspannen is, kan het beter focussen, dan als het spanning ervaart. Ook de hoeveelheid afleiding en drukte in de omgeving hebben veel invloed. 

Is het ADHD of gewoon druk gedrag? 

Druk gedrag komt dus bij alle kinderen voor. En hoe dat gedrag eruitziet, verschilt per kind. Ook hangt het af van moment, situatie en leeftijdsfase. En van de mening en verwachtingen van anderen of gedrag als probleem wordt ervaren. Het is daardoor moeilijk te vergelijken en onderscheid te maken: wanneer is druk, impulsief en ongeconcentreerd gedrag normaal, en wanneer niet?   

Bij kinderen die erg druk, impulsief of snel afgeleid zijn, wordt vaak gedacht aan ADHD. ADHD is een classificatie, ook wel een label genoemd. De classificatie ADHD beschrijft dat bepaald gedrag sterk en langdurig aanwezig is. Het gedrag wijkt in sterke mate af van wat we van kinderen verwachten op een bepaalde leeftijd. En een kind kan hier veel last van hebben, omdat er problemen ontstaan in het dagelijks leven en de ontwikkeling. Bijvoorbeeld in de klas, in contact met andere kinderen of bij het uitvoeren van taken.  

Als kinderen ernstig vastlopen, krijgen ze soms de classificatie ADHD. Dit geeft kinderen en ouders vaak een gevoel van erkenning. Ook kan het makkelijker zijn om hulp te vinden en te krijgen. Belangrijk om te onthouden is dat ADHD geen verklaring geeft voor wáárom een kind dit gedrag laat zien. Het zegt dus niks over de oorzaak. Het is vooral een manier om te beschrijven dat de intensiteit en de gevolgen van het gedrag groot zijn, zodat er beter kan worden gekeken naar wat een kind nodig heeft. 

Wat hebben kinderen nodig als ze druk gedrag laten zien? 

Alle kinderen ontwikkelen zich. Ze leren hun gedrag en emoties steeds beter te reguleren. Maar dit blijft vaak lastig. Daardoor verschilt de mate van druk en ongeconcentreerd gedrag op verschillende leeftijden. Ook de omgeving is van invloed op gedrag. Kinderen kunnen zich anders gedragen in verschillende situaties. Dat geldt voor kinderen met en zonder een classificatie ADHD.  

Om kinderen te ondersteunen die druk, impulsief of snel afgeleid zijn, is het daarom voor jou als professional belangrijk om te begrijpen wat de invloed is van de ontwikkeling en de omgeving op het gedrag van een kind. Dit geeft aanknopingspunten voor wat je als professional kunt doen. Verandert druk gedrag bijvoorbeeld als kinderen meer executieve functies ontwikkelen? En welke aanpassingen kun je in de klas doen waar alle kinderen baat bij hebben, ook kinderen met druk gedrag?