Cijfers over angst- en stemmingsproblemen

Aantal jongeren met emotionele problemen

In 2019 had bijna een op de vijf jongeren in het voortgezet onderwijs emotionele problemen. 

De verschillen tussen jongens en meisjes zijn groot. Meisjes rapporteren veel vaker emotionele problemen dan jongens. In het voortgezet onderwijs heeft bijna 29,5 procent van de meisjes emotionele problemen. Van de jongens geeft 9 procent aan last te hebben van emotionele problemen. Hoe ouder de jongeren, des te meer emotionele problemen. In het basisonderwijs geeft 13,5 procent van de kinderen in groep 8 aan last te hebben van emotionele problemen. Ten opzichte van 2017 is er onder basisschoolleerlingen een stijging te zien in het percentage leerlingen met emotionele problemen. Toen ging het om 11 procent van de leerlingen. Dit verschil is echter niet significant. In het voortgezet onderwijs zijn er geen noemenswaardige verschillen tussen 2017 en 2019. 

Jongeren met een niet-westerse migratieachtergrond in het voortgezet onderwijs scoren lager op emotionele problemen (14,7 procent) dan jongeren met een Nederlandse (19,9 procent) of westerse achtergrond (20,9 procent). In het basisonderwijs geldt dit niet. Daar rapporteren kinderen met een niet-westerse migratieachtergrond vaker (16 procent) last te hebben van emotionele problemen dan kinderen met een Nederlandse (12,8 procent) of westerse achtergrond (13,9 procent).

Tot slot scoren jongeren uit het basisonderwijs en voortgezet onderwijs die uit onvolledige gezinnen komen hoger op emotionele problemen (respectievelijk 17 procent en 23 procent) vergeleken met jongeren uit volledige gezinnen (12,5 procent en 17,6 procent).

Deze gegevens zijn afkomstig uit onderzoek uitgevoerd in opdracht van Unicef. Het betreft een kwalitatief en kwantitatief onderzoek naar het mentaal welbevinden van jongeren van 10-18 jaar in het basisonderwijs, voortgezet onderwijs, mbo en hbo. Gegevens uit het HBSC-onderzoek, Peilstationonderzoek en de mbo/hbo monitor zijn hiervoor gebruikt, aangevuld met nieuwe data. In het onderzoek is gebruik gemaakt van de Strength and Difficulties Questionnaire (SDQ) om psychische problemen bij jongeren te meten. Jongeren rapporteren daarbij over hun  gedrag en gevoelens aan de hand van een aantal stellingen. De schaal emotionele problemen bevat vragen over onder andere somberheid, piekeren en angst.

Definitie

Angst is een beklemmende, onaangename emotionele toestand die veroorzaakt wordt door dreiging of gevaar. Angst wordt problematisch wanneer er een overmatige uiting is van normale angsten, zodanig dat deze het normaal dagelijks functioneren negatief beïnvloedt. Stemmingswisselingen zijn gezonde pogingen om nare ervaringen van verlies of frustratie te verwerken. Normale stemmingswisselingen kunnen overgaan in stemmingsproblemen als de emotionele ontregeling (verdriet, somberheid of labiel zijn) langer duurt dan twee weken. Onderzoekers vatten angstproblemen en stemmingsproblemen vaak samen onder de noemer internaliserende problemen of emotionele problemen.

Het is normaal dat kinderen en jongeren angsten en stemmingswisselingen hebben. Vaak zijn het zelfs goede reacties op bepaalde gebeurtenissen. Zo is het normaal om bang te zijn als er gevaar dreigt, bijvoorbeeld bij geweld, in het verkeer of tijdens het spelen.

Angsten en stemmingswisselingen worden problematisch als:

  • ze langer duren en/of heftiger zijn dan verwacht mag worden op grond van de aanleiding. Wat 'langer dan verwacht' is, hangt niet alleen af van de aanleiding maar ook van de leeftijd. Als een sombere, verdrietige of eenzame stemming binnen één of twee weken opklaart en het normale dagelijkse functioneren niet verstoort, is er volgens het Classificatiesysteem voor de Aard van de Problematiek - Jeugd (de CAP-J) geen sprake van een probleem of stoornis;
  • ze het functioneren negatief beïnvloeden of wanneer een kind of jongere er onder lijdt.

Meer informatie

Gebruikte publicaties
  • Hamberg-van Reenen e.a. (2014). Gezond Opgroeien. Verkenning Jeugdgezondheid. Bilthoven: RIVM.
  • Konijn, C., Bruinsma, W., Lekkerkerker, L., ... [et al.] (2009). 'Classificatiesysteem voor de aard van de problematiek van cliënten in de jeugdzorg : CAP-J'. Utrecht: Nederlands Jeugdinstituut (NJi)
  • Stevens, G., van Dorsselaer, S., Boer, M. e.a. (2018). HBSC 2017. Gezondheid en welzijn van jongeren in Nederland. Utrecht: Universiteit Utrecht.
Gebruikte onderzoeken

Lees ook

Deniz Ince

Drs. Deniz Ince

medewerker inhoud