Leeftijdsgrens sociale media heeft nog weinig effect in Australië

De meeste Australische kinderen en ouders merken nog weinig van de ingevoerde leeftijdsgrens voor het gebruik van sociale media. Dat blijkt uit de eerste evaluatie van het effect door eSafety, de Australische toezichthouder voor online veiligheid. Tegelijkertijd lijkt een deel van de ouders minder zicht te hebben op het socialemediagebruik van hun kind. 'Een leeftijdsgrens mag daarom nooit de enige maatregel zijn', zegt Rebecca Wald van het NJi.

Australië voerde op 10 december de leeftijdsgrens van 16 jaar in voor het gebruik van sociale media. Tussen december en maart daalde het aantal 16-minners dat sociale media gebruikt van bijna 86 procent naar ruim 81 procent. Het aantal kinderen met een eigen account daalde van ruim 52 naar iets meer dan 42 procent. De meeste 16-minners die vóór de maatregel een account hadden, hebben dat nog steeds, doordat de platforms nog geen effectieve vorm van leeftijdsverificatie hebben ingevoerd.

Slechts bij een klein deel van de onderzoeksgroep zijn veranderingen te zien. Zo voelen ouders minder druk om het gebruik toe te staan en zien ze het gebruik minder als normaal in de leeftijdsgroep van hun kind. Ook hebben minder kinderen het gevoel dat ze zonder sociale media iets missen. 'Het lijkt minder vanzelfsprekend te worden dat jonge kinderen in Australië op sociale media zitten', zegt Rebecca Wald van het Nederlands Jeugdinstituut. 'Voor slechts drie maanden tijd is dat een mooie ontwikkeling.'

Het is een teken dat een aangepaste leeftijdsgrens op de langere termijn verschil kan maken, zegt Wald. 'Op den duur kan de norm verschuiven voor wat we acceptabel vinden voor een bepaalde leeftijdsfase. In veel landen ligt de grens nu op 13 jaar, in combinatie met ouderlijke toestemming. Het effect van het verschuiven van die grens heeft tijd nodig. Bij alcohol en tabak zien we dat jongeren na het verhogen van de leeftijdsgrens gemiddeld op latere leeftijd beginnen met gebruiken. Ook al blijft de startleeftijd vaak nog onder de formele leeftijdsgrens liggen.'

Schijnveiligheid

Tegelijkertijd is in Australië het inzicht van ouders in het socialemediagebruik van hun kind verminderd, met name waar het gaat om meisjes en kinderen van 10 tot en met 12 jaar. 'Zorgelijk', reageert Wald. 'Een verbod kan voor schijnveiligheid zorgen als het onderwerp daarmee van tafel is. Het risico is dat ouders nu denken: Het mag niet meer, dus ze doen het niet meer. En dan aan de eettafel niet meer de vraag stellen: Wat heb je vandaag online meegemaakt? Bovendien wordt voor jongeren de drempel hoger om te praten over wat ze online tegenkomen, omdat ze iets doen wat eigenlijk niet mag. Er gebeurt nu dus meer buiten het zicht van opvoeders.'

'Daarom kan een leeftijdsgrens alleen succesvol zijn als onderdeel van een breder pakket van maatregelen. Het mag nooit de enige maatregel zijn. Daarmee help je jongeren en opvoeders niet. Het is vooral belangrijk om bedrijven ertoe aan te zetten om het ontwerp van hun platforms aan te passen.'

Leeftijdsgrens handhaven

Het belang van het handhaven van een leeftijdsgrens blijkt uit recent onderzoek in Italië, vertelt Wald. 'Daar bestaat een leeftijdsgrens van 14 jaar, maar die wordt in de praktijk nauwelijks nageleefd. De Italiaanse studie vergelijkt jongeren die vóór hun 14e een account hadden met jongeren die pas begonnen toen dat volgens de regels mocht. Het onderzoek toont aan dat hoe jonger kinderen beginnen met een eigen socialemediaprofiel, hoe groter het risico is dat ze moeite hebben om de vereiste niveaus voor Italiaans en wiskunde te behalen.'

'De Italiaanse studie kijkt specifiek naar schoolprestaties, maar volgens mij is de bredere boodschap: stel het uit zolang dat mogelijk is en introduceer de online wereld stapsgewijs. Er zit nu eenmaal veel verschil tussen de ontwikkeling van een kind van 8 jaar en een jongere van 15. De timing doet ertoe. Sommige activiteiten horen bij de adolescentie en niet bij de kindertijd.'

Beschermen in de online wereld

'Het gesprek over de online leefwereld van kinderen blijft belangrijk, ook met een leeftijdsverbod. Dat geldt voor opvoeders thuis, maar net zo goed voor professionals. Kinderen moeten de ruimte voelen om eerlijk te vertellen dat ze zich niet aan die regel houden. Anders kun je ze helemaal niet meer beschermen in de online wereld. Blijf nieuwsgierige vragen stellen en interesse tonen, ook bij een kind dat onder de leeftijdsgrens zit. De kans is groot dat ook dat kind al in aanraking komt met de online wereld.'

Meer informatie

Bericht eSafetyRapport Early days, early insightsStudie naar effect sociale media op schoolprestaties in Italië