Geleerde lessen uit het Democracy Reloading-traject: gemeenten delen hun ervaringen met jongerenparticipatie

Wat wilden de gemeenten leren over jongerenparticipatie? 

Veel gemeenten startten het Democracy Reloading-traject vanuit een gedeeld besef van het belang van jongerenparticipatie, maar met vragen over hoe dit concreet vorm te geven. Al in het begin werd duidelijk dat het overzicht vaak ontbrak: in sommige gemeenten gebeurde al veel, maar zonder samenhang, terwijl in andere gemeenten juist minder gebeurde dan verwacht. Een analyse gaf gemeenten beter zicht op wat er al gebeurde en waar nog kansen lagen. Dit hielp om meer richting te geven aan hun aanpak.

Hoe krijg je je collega's en organisatie mee in jongerenparticipatie?

Hoewel veel medewerkers het belang van jongerenparticipatie onderschrijven, verschillen de opvattingen over de praktische invulling. In sommige gemeenten is er vanuit de gemeenteraad een duidelijke opdracht, maar dit leidt niet automatisch tot brede betrokkenheid binnen de organisatie.

Het draagvlak en de inzet verschillen per afdeling of medewerker. Daarom benadrukken gemeenten dat jongerenparticipatie niet moet worden opgelegd, maar vraagt om faciliteren en het zichtbaar maken van de meerwaarde.

Om de betrokkenheid binnen de organisatie te vergroten, beschrijven gemeenten verschillende aanpakken:

• Zichtbaarheid vergroten door jongerenparticipatie regelmatig onder de aandacht te brengen, bijvoorbeeld in het personeelsblad, bij reguliere overleggen of bij de koffieautomaat.
• Werksessies organiseren waarin medewerkers samen aan de slag gaan. Deze sessies trekken vaak enthousiaste medewerkers aan, die een rol als ambassadeur kunnen vervullen binnen de organisatie.
• Zorgen voor duidelijk eigenaarschap, met een aanspreekpunt voor jongerenparticipatie die vragen beantwoordt en collega's ondersteunt.
• Actief het gesprek aangaan met collega's om bezwaren, twijfels en motivatie te verkennen.

Daarnaast zijn tijdens het traject ook hulpmiddelen ontwikkeld om het gesprek binnen de organisatie te ondersteunen en collega's bewuster te maken van hun rol. Zo beschrijft de gemeente Tilburg hoe een handboek voor jongerenparticipatie helpt om stil te staan bij het waarom en hoe van participatie. Onderdeel daarvan is een 'schijnparticipatiespiegel': een instrument dat beleidsmakers uitnodigt kritisch te kijken naar hun eigen projecten.

Wanneer en waarom betrek je jongeren?

In het traject kwam naar voren dat het helpt om aan het begin bewust stil te staan bij de vraag of en hoe je jongeren betrekt, en met welk doel. Door dit vooraf te verhelderen, wordt duidelijker wat je met jongerenparticipatie wilt bereiken en voorkom je dat het een losse activiteit wordt.

Als die richting ontbreekt, blijkt het bovendien lastig om jongeren goed te betrekken.

Om hierin bewustere keuzes te maken, ontwikkelde de gemeente Vijfheerenlanden een hulpmiddel voor collega's. 

Hoe bereik en betrek je jongeren? 

Het bereiken van een brede en diverse groep jongeren blijkt in de praktijk niet vanzelfsprekend. Vaak is niet goed in beeld waar jongeren zich bevinden en hoe zij het beste benaderd kunnen worden. 

In het traject verkenden gemeenten verschillende manieren om jongeren te bereiken. Zo werden jongeren soms breed en laagdrempelig benaderd.

Andere gemeenten kozen er juist voor om jongeren actief op te zoeken, bijvoorbeeld via bestaande netwerken en sleutelfiguren.

Daarnaast verschilt het per jongere welke onderwerpen hen aanspreken en op welke manier zij willen meedenken.

Het is niet altijd vanzelfsprekend welke vorm van jongerenparticipatie het beste past. Dit vraagt om verkennen en uitproberen, en om aan te sluiten bij wat jongeren zelf prettig vinden. 

Daarnaast blijkt dat één vaste vorm, zoals een jongerenraad, vaak maar een specifieke groep jongeren bereikt. Jongeren die hieraan deelnemen zijn vaak al gemotiveerd of geïnteresseerd, terwijl andere groepen buiten beeld blijven. Door verschillende vormen van participatie te combineren, bereiken gemeenten een bredere en meer diverse groep jongeren. 

Hoe zorg je dat jongeren betrokken blijven? 

Volgens deelnemende gemeenten wordt jongerenparticipatie duurzamer wanneer hier zorgvuldig aan wordt gewerkt. Dat betekent niet dat alles in één keer goed gaat, maar wel dat:  

• er wordt geïnvesteerd in persoonlijk contact met jongeren
• jongeren niet alleen om hun mening wordt gevraagd, maar ook hoe zij die willen geven
• jongeren vooraf een realistisch beeld krijgen van de kaders waarbinnen hun inbreng plaatsvindt, zoals wat er al vastligt en waar nog ruimte is voor invloed
• jongeren terugkoppeling krijgen over wat er met hun inbreng is gedaan, ook als er (nog) niets mee gebeurt. 

Als deze elementen ontbreken, is het moeilijker om jongeren betrokken te houden. Ook praktische factoren, zoals tijd, school en de gevraagde inzet, spelen een rol. Daarnaast vraagt duurzame jongerenparticipatie om het blijven betrekken van nieuwe jongeren, bijvoorbeeld door hen breed te benaderen en hen mee te laten denken over hoe zij bereikt willen worden.