Cijfers over overlast

Overlast door jongeren

In Nederland zijn in 2020 bij de politie 137.899 meldingen van overlast door jeugd binnengekomen. Dat is aanzienlijk meer dan in 2019. Toen waren er 76.541 meldingen.

De afgelopen jaren is het aantal meldingen van overlastgevende jeugd niet zo hoog geweest. Maar het is niet alleen de jeugd die voor overlast zorgt. Ook het totale aantal meldingen van overlast, zoals geluidsoverlast en overlast door verwarde personen, is ten opzichte van eerdere jaren flink hoger. Totaal zijn in 2020 510.069 meldingen van overlast bij de politie geregistreerd. In 2019 ging het nog om 366.809 meldingen. Deze gegevens zijn afkomstig van registraties van de politie over meldingen van verschillende soorten overlast.

Behalve de officiële meldingen biedt de Veiligheidsmonitor onder meer zicht op ervaren overlast in de buurt. Volgens de Veiligheidsmonitor vormen rondhangende jongeren en overlast door buurtbewoners in 2019  het grootste overlastprobleem in de sociale sfeer. 5 procent zegt zelf veel overlast te ervaren van rondhangende jongeren. Ten opzichte van 2015 is er weinig verandering in deze cijfers. Ten opzichte van 2012 en 2013 is er echter sprake van een lichte daling (Centraal Bureau voor de Statistiek, 2020).

Problematische jeugdgroepen

Recent onderzoek naar het aantal problematische jeugdgroepen in Nederland ontbreekt. Beschikbare cijfers dateren uit 2014. In het najaar van 2014 waren er 623 problematische jeugdgroepen bij de politie bekend. In 2013 ging het nog om 764 jeugdgroepen. Het gaat om jeugdgroepen die op wijkniveau zorgen voor hinder, overlast of criminaliteit. ‘Hinderlijke jeugdgroepen’, die de minste overlast veroorzaken, komen met bijna 70 procent (427 groepen) voor, gevolgd door overlastgevende met 26 procent (163) en criminele jeugdgroepen met circa 5 procent (33).

Het aantal problematische jeugdgroepen is het hoogst in sterk verstedelijkte gemeenten. Zowel het gemiddelde aantal problematische jeugdgroepen als de ernst van de problematische jeugdgroepen neemt toe naarmate de verstedelijking toeneemt.

Sinds 2009 daalt elk jaar het aantal problematische jeugdgroepen. Ten opzichte van 2009 is de daling van 64 procent. Deze gegevens zijn afkomstig uit het onderzoek Problematische jeugdgroepen in Nederland (2015).

Definitie

Overlast is groepsgedrag dat jongeren tot 23 jaar in de openbare ruimte vertonen en dat andere gebruikers van die openbare ruimte en omwonenden ervaren als hinderlijk of overlastgevend.

Vier groepen rondhangende jongeren

In het onderzoek ‘Problematische jeugdgroepen in Nederland’ worden vier groepen ‘rondhangende jongeren’ onderscheiden. Twee van die vier groepen zijn doelgroepen voor de aanpak van overlast: de ‘hinderlijke’ en de ‘overlastgevende’ groepen. De hinderlijke groepen zijn aanspreekbaar op hun gedrag. De overlastgevende groepen treden provocerend op, zijn minder goed te corrigeren en vertonen doelbewust lichte vormen van crimineel gedrag. De derde groep rondhangende jongeren zijn criminele jongeren. Zij vallen niet onder de definitie van overlast maar zijn een doelgroep voor de aanpak van jeugdcriminaliteit. De vierde groep bestaat uit de zogeheten ‘aanvaardbaar rondhangende’ jongeren die geen overlast veroorzaken.

Op de grens van strafbaar gedrag

Het is moeilijk om een duidelijke definitie te geven van overlast. Overlastgevend gedrag speelt zich vaak af in het grensgebied tussen hinderlijk gedrag dat niet strafbaar is, en strafbaar gedrag dat niet altijd bestraft wordt. Bij het strafbare gedrag gaat het vooral om lichte vormen van regelovertredingen zoals overtredingen van de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) voor de openbare orde. Gemeenten handhaven de APV meestal in beperkte mate en dan vooral bij nadrukkelijke signalen en incidenten. Wat het nog ingewikkelder maakt is dat het gedrag dat omwonenden of bezoekers als overlast ervaren, niet per definitie gedrag is dat de groep zelf zo ervaart of bedoelt. Het gedrag kan bijvoorbeeld voortkomen uit verveling, gebrek aan bereikbare of gewenste activiteiten in de vrije tijd, onmacht of uitlokking. Mensen in de omgeving beleven dit gedrag vaak als ‘sociaal onaanvaardbaar gedrag’.

Gebruikte publicaties
Gebruikte onderzoeken
Deniz Ince

Drs. Deniz Ince

medewerker inhoud