Samenhang tussen armoede en kansenongelijkheid
Armoede en kansenongelijkheid hangen sterk met elkaar samen. Armoede kan een gevolg zijn van structurele kansenongelijkheid. Tegelijkertijd kan armoede zorgen voor ongelijke kansen en deze in stand houden. Hierdoor komen kinderen vaak al vanaf hun geboorte terecht in een vicieuze cirkel, waar ze heel moeilijk uit kunnen komen.
Hoe leidt armoede tot minder kansen?
Kinderen die opgroeien in armoede krijgen minder kansen om zich te ontwikkelen. Hun ouders vinden bijvoorbeeld moeilijker woonruimte en goede zorg. Ze kunnen soms bijvoorbeeld ook geen laptop of sportclub betalen. Ook hebben ouders die in armoede leven vaak veel stress en zorgen. Hierdoor is het lastiger om hun kind te ondersteunen, bijvoorbeeld bij huiswerk. Kinderen die opgroeien in armoede hebben minder kans om te bereiken wat ze kunnen en willen. En de kans is groter dat ze later zelf ook in armoede leven.
Kinderen die opgroeien in armoede krijgen daarnaast vaak te maken met sociale uitsluiting. Bijvoorbeeld doordat ze door geldgebrek niet kunnen meedoen aan schooluitjes, of niet dezelfde kleding kunnen dragen als hun klasgenoten. Ze kunnen hierdoor gepest of buitengesloten worden. Daardoor krijgen ze vaak minder zelfvertrouwen, kunnen ze sociale situaties uit de weg gaan en doen ze minder mee op school en in hun vrije tijd. Hierdoor krijgen ze minder kansen om zich goed te ontwikkelen.
Hoe leiden ongelijke kansen tot armoede?
Armoede door minder kansen
Al op jonge leeftijd krijgen sommige kinderen en jongeren minder kansen dan anderen. Zij hebben een hoger risico om zelf later in armoede terecht te komen. Ze hebben bijvoorbeeld hun talenten minder ontdekt, konden niet goed meedoen op school, kregen een lager schooladvies dan bij hen paste, of konden door discriminatie geen passende stageplek vinden. Dit heeft uiteindelijk ook gevolgen voor hun inkomen op latere leeftijd.
Kansengelijkheid in het onderwijsDiversiteit
Kansenongelijkheid start al bij de geboorte
De plek waar je wieg staat en het gezin waarin je opgroeit, bepalen voor een groot deel welke mogelijkheden je hebt. Dit heeft te maken met het economisch, sociaal en cultureel kapitaal van het gezin.
Economisch, sociaal en cultureel kapitaal
- Sociaal kapitaal bestaat uit de relaties met de mensen om kinderen heen, zoals familie, vrienden, buren en anderen uit de buurt.
- Cultureel kapitaal bestaat uit de kennis, vaardigheden en gewoonten die kinderen thuis leren.
- Economisch kapitaal gaat over de financiële middelen van een gezin. Zoals het inkomen van de ouders, hun baan en hun spullen.
De verschillende kapitalen versterken elkaar. Als kinderen minder kapitaal hebben, kunnen ze een achterstand oplopen op kinderen die dat kapitaal wel hebben. Zo kan een gezin met weinig geld minder snel naar een museum gaan of muziekles volgen. Hierdoor bouwt het kind minder cultureel kapitaal op. En als een kind niet kan sporten omdat dit te duur is, krijgt het minder kans om vrienden te maken op te de sportclub. Kinderen doen zo minder kennis en vaardigheden op. Dit kan hun kansen beïnvloeden, bijvoorbeeld op een opleiding, baan of promotie.
Ideeën in de samenleving houden ongelijke kansen in stand
Veel mensen denken dat succes het resultaat is van hard werken. En dat falen je eigen schuld is. Dit lijkt eerlijk, omdat dit idee ervan uitgaat dat iedereen hetzelfde kan bereiken. Maar dat is niet zo, omdat niet iedereen dezelfde kansen krijgt. En deze kansenongelijkheid wordt juist groter als de samenleving blijft denken en handelen vanuit deze ideeën. Hierdoor geloven we dat mensen in armoede niet genoeg hun best doen om uit hun situatie te komen of door eigen schuld in deze situatie beland zijn. Die gedachte rechtvaardigt om deze mensen niet voldoende te ondersteunen of te helpen, waardoor kansenongelijkheid versterkt wordt.
Lees waarom mensbeelden effectief armoedebeleid in de weg staan
Bronnen
- Blair, C., C. Cybele Reaver, (2016), 'Poverty, Stress and Brain Development: new Directions for Prevention and Intervention', in: 'Academic Pediatrics', jaargang 16, nummer 3, p. 30-36.
- Centraal Planbureau (2024). 'Verschillen tussen arm en rijk – Kansenongelijkheid in Nederland 2024'. Centraal Planbureau.
- Chafel, J. A. (1997). 'Societal images of poverty: Child and adult beliefs', in: 'Youth & Society', jaargang 28, nummer 4, p. 432-463.
- Chaudry, A., C. Wimer (2016). 'Poverty is not just an indicator: the relationship between income, poverty, and child well-being', in: 'Academic Pediatrics', jaargang 16, nummer 3, p. 23-29.
- Devenish, B., M. Hooley en D. Mellor (2017). 'The pathways between socioeconomic status and adolescent outcomes: A systematic review', in: 'American Journal of Community Psychology', jaargang 59, nummer 1-2, p. 219-238.
- Elgar, F. J., G. Gariepy, M. Dirks, en anderen (2019). 'Association of early-life exposure to income inequality with bullying in adolescence in 40 countries', in: 'JAMA Pediatrics', jaargang 173, nummer 7, p. 191181-191181.
- Frijters, S. en G. van der Pol (2021). 'Hoe ongelijkheid zich in de eerste levensjaren aftekent'. De Volkskrant.
- Gorski, P. C. (2012). 'Perceiving the problem of poverty and schooling: Deconstructing the class stereotypes that mis-shape education practice and policy', in: 'Equity & Excellence in Education', jaargang 45, nummer 2, p. 302-319.
- Green, K. A., A. Bovell-Ammon, M. Sandel (2021). 'Housing and neighborhoods as root causes of child poverty', in: 'Academic Pediatrics', jaargang 21, nummer 8, p. 194-199.
- Guiaux, M., A. Roest en J. Iedema (2011). 'Voorbestemd tot achterstand? Armoede en sociale uitsluiting in de kindertijd en 25 jaar later', Sociaal en Cultureel Planbureau.
- Hair, N.L., J.L. Hanson, B.L. Wolfe en S.D. Pollak (2015). 'Association of child poverty, brain development, and academic achievement', in: 'JAMA Pediatrics', jaargang 169, nummer 9, p. 822–829.
- Ho, L. L. K., W. H. C. Li, A. T. Cheung en anderen (2022). 'Impact of poverty on parent–child relationships, parental stress, and parenting practices', in: 'Frontiers in Public Health', jaargang 10.
- Kinderombudsman (2025). 'Opgroeien in onzekerheid: Wat kinderen in armoede ons in de afgelopen 10 jaar hebben verteld over hun leven en welzijn'.
- La Placa, V., J. Corlyon (2016). 'Unpacking the relationship between parenting and poverty: Theory, evidence and policy', in: 'Social Policy and Society', jaargang 15, nummer 1, p. 11-28.
- Nevard, I., C. Green, V. Bell en anderen (2021). 'Conceptualising the social networks of vulnerable children and young people: a systematic review and narrative synthesis', in: 'Social Psychiatry and Psychiatric Epidemiology', jaargang 56, nummer 2, p. 169-182.
- Pascoe, J.M., D.L. Wood, J.H. Duffee, & A. Kuo (2016). 'Mediators and adverse effects of child poverty in the United States', in: 'American Academy of Pediatrics', jaargang 137, nummer 4, p. 1-17.
- Runions, K. C., J. H. Sae-Koew, N. Pearce en anderen (2025). 'Pathways of Socioeconomic Disadvantage and Peer Bullying in Children and Youth: A Scoping Review', in: 'Health Education & Behavior', jaargang 52, nummer 1, p. 122-134.
- Tippett, N., & D. Wolke (2014). 'Socioeconomic status and bullying: A meta-analysis', in: 'American Journal of Public Health', jaargang 104, nummer 6, p. 48-59.
Vragen? Neem contact op met:
Hannes van de Ven
inhoudsdeskundige Kwaliteit, beleid en monitoringLees ook
-
Wat is kansenongelijkheid?
Wat is kansenongelijkheid?
Wat is kansenongelijkheid?WetenLees meer over Wat is kansenongelijkheid?Kansenongelijkheid is een ingewikkeld probleem dat door veel verschillende dingen wordt veroorzaakt. Wat is kansenongelijkheid? En wat zijn de oorzaken?
-
Gevolgen van kansenongelijkheid
Gevolgen van kansenongelijkheid
Gevolgen van kansenongelijkheidWetenLees meer over Gevolgen van kansenongelijkheidKansenongelijkheid heeft veel negatieve gevolgen voor kinderen en jongeren. Het beïnvloedt hun sociaal-emotionele ontwikkeling, hun schoolloopbaan en hun arbeidsmogelijkheden.
-
Wat is intersectionaliteit?
Wat is intersectionaliteit?
Wat is intersectionaliteit?WetenLees meer over Wat is intersectionaliteit?Intersectionaliteit betekent dat je positie in de maatschappij bepaald wordt door de combinatie van eigenschappen. Zoals culturele achtergrond, geslacht en inkomen. Kennis hierover kan je helpen bij je werk. Wat is het precies?
-
Gelijke kansen en de invloed van sociaal, cultureel en economisch kapitaal
Gelijke kansen en de invloed van sociaal, cultureel en economisch kapitaal
Gelijke kansen en de invloed van sociaal, cultureel en economisch kapitaalWetenLees meer over Gelijke kansen en de invloed van sociaal, cultureel en economisch kapitaalDe kansen van kinderen worden beïnvloed door sociaal, cultureel en economisch kapitaal. Kinderen die hier minder toegang toe hebben, lopen vaker een achterstand op.