Omgaan met de gevolgen van het coronavirus

Hoe houd je jezelf gezond als professional?

Laatste actualisatie: 19 juni 2020

De komende periode leven we met het coronavirus. We zoeken naar een nieuwe balans: hoe kunnen we goed samenleven én gezond blijven? Dat is eenvoudiger als je een beroep hebt waarbij je thuis kunt werken. Inmiddels is alle begeleiding en behandeling van kinderen en jongeren tot en met 18 jaar weer gestart. Jouw gezondheid is belangrijk. Deze informatie kan behulpzaam zijn om jezelf en je teams lichamelijk en mentaal gezond te houden.

Lichamelijke gezondheid

Veel professionals worstelen met de afwegingen die zij moeten maken over het al dan niet hebben van fysiek contact of face-to-face contact met en tussen kinderen, jongeren en hun ouders. Onder fysiek contact verstaan we alle contact in levenden lijve met een persoon die zich op minder dan anderhalve meter afstand bevindt. Hieronder verstaan we het aanraken van een persoon, bij bijvoorbeeld het verzorgen, kalmeren of troosten. Ook het praten met een persoon op minder dan anderhalve meter zien we als fysiek contact. Face-to-face contact is contact in levenden lijve met een persoon die zich op meer dan anderhalve meter bevindt.

Doe voor het contact een zogenaamde 'triage': heeft een kind of jongere klachten? Zo nee, dan kan een kind of jongere naar de behandeling of therapie komen. Denk aan handen wassen voor en na ieder behandelcontact, hoesten en niezen in de elleboog, enzovoorts. Dat geldt voor het kind of jongere en voor jou. Verder geldt: De kinderen en jongeren onderling hoeven tijdens de behandeling geen anderhalve meter afstand te houden. Jij probeert in het contact met het kind of de jongere wel zoveel mogelijk rekening te houden met de anderhalve meter afstand. Het is geen probleem dat die afstand voor bijvoorbeeld een instructie, troosten of hulp bij wc-bezoek even wat minder is. Je houdt wel anderhalve meter afstand van jouw collega behandelaar of therapeut.

Afweging

Veel professionals twijfelen over het wel of niet hebben van face-to-face contact met en tussen kinderen, jongeren en hun ouders. Dat is voorstelbaar. In de eerste weken van de coronamaatregelen was het vooral belangrijk om rust te bieden en nieuwe mogelijkheden voor contact te zoeken. Nu duidelijk is dat anderhalve meter afstand houden voorlopig nog wel nodig zal zijn, moet je zoeken naar nieuwe manieren om weer samen met gezinnen structurele problemen aan te pakken. Corona kan geen excuus meer zijn voor afwachten of uitstel. Daardoor ontstaan immers nieuwe kwetsbaarheden. Leren omgaan met de blijvende dreiging van corona is een onderdeel geworden van ons leven en werk.

  • Het is belangrijk dat je blijft afwegen welke vorm van contact past bij de specifieke situatie van het kind, de jongere, het gezin of andere betrokkenen. Daarbij weeg je samen de impact van jouw handelen op de fysieke en mentale gezondheid en gebruik je de ruimte die de RIVM-richtlijnen je bieden. Bekijk de afwegingen bij face-to-face contact. Daar vind je de afwegingen voor zowel fysiek contact als face-to-face contact. Informatie over omgang en bezoek in speciale situaties verschilt voor de hulpvorm of woonvorm waarin jij werkzaam bent (bijvoorbeeld een gezinshuis of residentiële instelling).
  • In de jeugdzorg zijn beschermende maatregelen over het algemeen alleen nodig bij jongeren die hulp nodig hebben bij de lichamelijke verzorging en die positief getest zijn op het coronavirus, of verkoudheidsklachten (hoesten of keelpijn of een loopneus of neusverkoudheid) en meer dan 38 graden koorts en/of benauwdheidsklachten hebben. Behoor je zelf tot de kwetsbare groep of ben je bijvoorbeeld zwanger, bekijk dan de pagina Persoonlijke beschermingsmiddelen over hoe je veilig kunt werken en of persoonlijke beschermingsmiddelen nodig zijn.
  • In de residentiële jeugdhulp ben je als professional ook betrokken bij de lichamelijke verzorging van kinderen of jongeren die dat niet zelf kunnen. Lees meer over fysiek contact in een residentiële omgeving. Je vind er informatie over hoe je op een veilige manier contact kunt hebben met kinderen en jongeren met klachten en zonder klachten.
  • Onderaan de pagina face-to-face contact in een residentiële omgeving lees je wat je kunt doen als je in aanraking bent gekomen met iemand die het coronavirus heeft of klachten heeft die op het coronavirus wijzen. 
  • Heb je zelf klachten of ben je in nauw contact geweest met iemand met klachten? Voor een professional is het extra belangrijk dat hij of zij zich bij klachten direct laat testen. Op de pagina over testbeleid kun je alle informatie vinden over testbeleid en inzet van zorgmedewerkers en het protocol bron- en contactonderzoek COVID-19 van het RIVM.

Mentale gezondheid

We zijn van een crisissituatie overgestapt naar een 'voorlopig normaal'. Door de coronamaatregelen moest jij als professional nieuwe uitdagingen overwinnen. Veranderingen in maatregelen roepen weer nieuwe uitdagingen en spanningen op. Dat geldt voor kinderen, jongeren en ouders, maar ook voor jou als jeugdprofessional. Het is een cliché, maar jij kunt alleen goed voor anderen zorgen als je goed voor jezelf zorgt. 

Tips om je mentale gezondheid te versterken

  • Neem voldoende rust en slaap. Breng een structuur aan in je dag. Plan vaste tijden voor opstaan, eten en naar bed gaan. Heb je moeite met slapen? Beweeg iedere dag voldoende (minimaal een uur), zorg dat je voldoende daglicht krijgt en ga elke dag even naar buiten. Het is beter om het laatste uur voordat je naar bed gaat geen beeldscherm te gebruiken. Probeer andere ontspannende activiteiten te doen. Lees meer over een goede nachtrust
  • Eet gezond. Probeer het gebruik van alcohol, tabak en drugs te beperken. Let ook op medicijngebruik.
  • Helpend denken: je kunt gaan piekeren of negatieve gedachten kunnen je denken overnemen. Probeer voor jezelf positieve gedachten te herhalen die jouw helpen. Dat is een bewezen effectieve methode die werkt bij grip krijgen op stemmingsproblemen en angst.
  • Misschien heb je de afgelopen maanden vanuit huis gewerkt en ben je nu weer face-to-face hulp en ondersteuning aan het bieden aan je cliënten. Corona is nog niet weg. Misschien zou je liever vanuit huis blijven werken, zodat de kans op besmetting zo klein mogelijk is? Dit is een hele invoelbare vraag. Een aantal tips:
    • Misschien heb je allerlei ideeën over 'blended werken', een mix van online hulpverlening en persoonlijk contact? Bespreek dit met je collega's.
    • Zeg dat je het spannend vindt of bang bent. Praat erover met collega's.
    • Maak onderscheid tussen jouw gedachten en de feiten. Bijvoorbeeld: het basisonderwijs is gestart. Zijn er leerkrachten ziek geworden? Hoe reëel is de angst dat ik ziek word?
  • Als je niet hoeft te werken, en dus vrij bent, neem dan bewust afstand van werk. Zet als het kan je werktelefoon uit. Maak afspraken met collega's wanneer je wel en wanneer je niet bereikbaar bent. Wanneer 24 uur bereikbaarheid nodig is, verdeel dat dan ook onder collega's.
  • Zet jezelf op een nieuwsrantsoen. Er is veel berichtgeving via nieuwsapps en sociale media, ook over jouw werkveld. Soms spreken berichten elkaar tegen of zijn ze verontrustend. Maakt dat je onrustig? Kies één nieuwswebsite uit zodat je geïnformeerd blijft. Kijk bijvoorbeeld niet meer dan drie keer per dag en volg het nieuws van de branchevereniging van je beroepsgroep. Dit kan samen met deze website van het NJi en de informatie van je werkgever je kompas zijn.
  • Maak je je zorgen over het welzijn van kinderen, jongeren of gezinnen waar jij je voor inzet als jeugdprofessional? Lees meer over hoe je kunt handelen bij zorgen om veiligheid van kinderen.
  • Misschien voel je je machteloos of schuldig, omdat je niet iedereen kunt helpen, of moeilijke keuzes moet maken. Je kunt het gevoel hebben tekort te schieten. Wellicht geven bepaalde situaties ook een positief gevoel omdat je iets kunt betekenen. Dat geeft hoop en moed om door te gaan met je werk. Praat erover met anderen en probeer helpende gedachten te herhalen.
  • Omdat je extra druk bent met werk en misschien ook met je gezin of familie, is het belangrijk tijd vrij te maken voor jezelf. Doe iets waar je energie van krijgt, zoals sporten, koken of naar een film kijken. Let erop dat de dingen die jij leuk vindt om te doen en die zorgen voor ontspanning er nu bij inschieten. 
  • De samenwerkende ggz-instellingen in Nederland hebben een campagne voor zorgprofessionals ontwikkeld met de passende titel 'vergeet jezelf niet – als je voor een ander zorgt'. Hier vind je nog meer tips voor mentale gezondheid.
  • Wil je graag even je hart luchten? Dat kun je via e-mail een afspraak maken met een luisterprofessional van Compassion for Care.
  • Heb je behoefte aan extra ondersteuning? CNV Zorg & Welzijn en de veertien regionale werkgeversorganisaties verenigd in RegioPlus zijn begonnen met extra coaching voor medewerkers in zorg en welzijn die in het werk geconfronteerd worden met corona. Alle medewerkers in de zorg kunnen zich hiervoor aanmelden bij Sterkinjewerk.nl. Wil je hulp bij het verwerken van ingrijpende gebeurtenissen of trauma, dan kun je daarvoor contact opnemen met ARQ IVP.

Leidinggevenden

Wees je ervan bewust dat ook een leidinggevende goed voor zichzelf moet zorgen. De tips voor lichamelijke en mentale gezondheid gelden dus ook voor leidinggevenden. Neem jezelf en de signalen die je lichaam geeft serieus. Dat is een voorwaarde om langdurig inzetbaar te blijven en tot steun te zijn en blijven als leidinggevende. Geef als leider het juiste voorbeeld. Als jij laat zien dat zelfzorg ook onder hectische omstandigheden erbij hoort, dan weten jouw collega's dat het kan en mag en handelen ze er zelf ook eerder naar. Zorgpersoneel heeft vaak de neiging zichzelf te 'vergeten' of 'niet belangrijk genoeg' te vinden wanneer ze aan het werk zijn. Zeker in deze situatie met kinderen, jongeren en ouders in de buurt die extra onder druk staan.

Informatie geven

Zorg voor adequate en heldere informatie. Geef ook aan wanneer iets niet bekend is of niet mogelijk is. Informatie voorkomt geruchtenstromen en onnodige onzekerheid en angst. Deel vervelende boodschappen direct, dat geeft duidelijkheid. Let er ook op dat je de collega's niet overspoelt met informatie. Zoek uit wat hen helpt.

Luisteren

Geef veel ruimte om zorgen te uiten en vragen te stellen. Vraag hoe het met ze gaat, laat ze uitspreken wat ze nodig hebben. Geef ruimte voor emoties van collega's. Ga niet uit jezelf op zoek naar emoties en vraag niet te veel door. Zorg ervoor dat de emoties die spontaan geuit worden niet worden genegeerd. Een luisterend oor is vaak voldoende en helpt het meest.

Werken tijdens de coronacrisis

Geeft medewerkers de juiste middelen om daar waar mogelijk thuis te werken. Regel bijvoorbeeld computers of laptops. Lees de tips over thuiswerken, online communicatie en vergaderen.

We hebben allemaal de tijd nodig om, in de nog steeds aanwezige onzekerheid, toch alvast een beetje 'terug te veren' uit de intelligente lockdown. De één heeft daar meer tijd voor nodig dan de ander. Dit heeft met veerkracht te maken. Het is belangrijk om nu geduld te hebben met collega's die wellicht meer tijd nodig hebben om te kunnen werken in de nieuwe situatie. Voor jouw collega kun je een luisterend oor zijn. Geef hem of haar de ruimte om te praten over zijn onzekerheid of angsten.

Wissel mensen eventueel van functie/dienst indien nodig, bijvoorbeeld wanneer je merkt dat de spanning oploopt. Geef indien mogelijk andere of eenvoudigere taken. Zo houd je de mensen betrokken.

Collega's die ziek thuis zijn 

Als het coronavirus collega's persoonlijk raakt kan dit grote impact hebben. Ze kunnen zelf ziek worden of een familielid, vriend of bekende hebben die ziek is. Specifiek voor mensen in thuisisolatie of quarantaine heeft ARQ Kenniscentrum Impact van Rampen en Crises een folder ontwikkeld. Geef collega's de erkenning, waardering, aanmoediging, vertrouwen en de steun die ze verdienen. Betrokkenheid van en gezien worden door leidinggevenden en collega's is essentieel. Laat zien dat je achter hen staat. Investeren in veerkracht komt ten goede aan je collega's en de organisatie.

Gezonde teams

Tips om je team gezond te houden

  • Goede zorg verlenen is teamwerk. Je hebt je collega's nu nog harder nodig dan anders. Verspil geen kostbare tijd aan mopperen, maar werk samen en steun elkaar. Je kunt elkaar tips geven, combineer dat zoveel mogelijk met fijne boodschappen. Zo ben je zorgzaam voor elkaar. Tegelijkertijd geef je het goede voorbeeld aan kinderen, jongeren en gezinnen.
  • Wat nu als collega’s bang zijn en hun werk niet goed op kunnen pakken? We hebben allemaal de tijd nodig om, in de nog steeds aanwezige onzekerheid, toch vast een beetje 'terug te veren' uit de intelligente lock down. De één heeft daar meer tijd voor nodig dan de ander. Dit heeft met veerkracht te maken. Het is belangrijk om nu geduld te hebben met collega's die wellicht meer tijd nodig hebben om te kunnen werken in de nieuwe situatie. Voor jouw collega kun je een luisterend oor zijn. Geef hem of haar de ruimte om te praten over zijn onzekerheid of angsten. Voor jou blijft het belangrijk dat je geen onnodige risico's neemt om een angstige collega te beschermen. Er is nog steeds onzekerheid. De RIVM-maatregelen van anderhalve meter afstand tot andere volwassenen, het handen wassen, het hoesten en niezen in de elleboog, het beperken van drukte, enzovoorts gelden nog steeds. Zorgvuldigheid blijft belangrijk.
  • Probeer verbindend te zijn. Wanneer mensen regels anders begrijpen en handhaven, helpt beschuldigen niet. Praat met elkaar. Zoek samen naar jullie kompas: Waar varen jullie op? En zoek een balans: Wat vinden we verstandig en wat is proportioneel?
  • Probeer zo veel mogelijk de rust te bewaren, onheilsboodschappen helpen niet. Spreek collega's daarop aan.
  • Maak je je zorgen over het leefklimaat op je groep of de samenwerking met collega's? Bespreek dat in je team. Het is echt niet zo vreemd als zaken niet lopen zoals je zou willen, er wordt veel van jullie gevraagd. Lees ook de tips voor professionals in de residentiële jeugdhulp.
  • Betrek gedragswetenschappers en leidinggevenden bij je zorgen.
  • Je kunt ook contact zoeken met andere professionals en een beroep doen op hun expertise. Vraag of ze met je willen meedenken.
  • Ten slotte, maak ook plezier met elkaar! Lach om grappen, om videobelsessies die rommelig verlopen en praat met elkaar over wat jullie als team gaan doen als dit voorbij is.

Suggesties of voorbeelden?

Mail ons! Ben jij jeugdprofessional of leidinggevende van jeugdprofessionals? Mail ons! als je nog meer suggesties en goede voorbeelden hebt. Door kennis en informatie te delen, leren we samen wat werkt in deze uitzonderlijke situatie.

Jouw reactie

Heb je vragen of opmerkingen over de informatie over omgaan met de gevolgen van het coronavirus op onze website? Dan kun je reageren via coronavirus@nji.nl. Hiermee kunnen we de informatie op onze website actualiseren.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies