Leven en werken met het coronavirus

Hoe houd je jezelf gezond als professional?

Laatste actualisatie: 26 oktober 2020

Het coronavirus zal voorlopig nog ons leven en werk beïnvloeden. Naast de algemene basisregels zijn de maatregelen weer aangescherpt vanwege een toename van het aantal besmettingen. Op basis van deze maatregelen maakt iedereen zelf afwegingen voor zijn leven en werk: hoe kunnen we goed samenleven én gezond blijven? Dat is eenvoudiger als je een beroep hebt waarbij je thuis kunt werken. Voor jeugdprofessionals is dat vaak niet het geval. Jouw gezondheid is daarom erg belangrijk. Deze informatie kan helpen om jezelf en je teams lichamelijk en mentaal gezond te houden.

Lichamelijke gezondheid

Veel professionals worstelen met de afwegingen die zij moeten maken over het al dan niet hebben van fysiek contact of face-to-face contact met en tussen kinderen, jongeren en hun ouders. Face-to-face contact is contact in levenden lijve met een persoon die zich op meer dan anderhalve meter bevindt.

Doe voor het contact een zogenaamde 'triage', bijvoorbeeld: heeft een jongere klachten? Zo nee, dan de jongere naar de behandeling of therapie komen. Denk aan handen wassen voor en na ieder behandelcontact, hoesten en niezen in de elleboog, enzovoorts. Dat geldt voor het kind of jongere en voor jou. Verder geldt: De kinderen en jongeren onderling hoeven tijdens de behandeling geen anderhalve meter afstand te houden. Jij probeert in het contact met het kind of de jongere wel zoveel mogelijk rekening te houden met de anderhalve meter afstand. Het is geen probleem dat die afstand voor bijvoorbeeld een instructie, troosten of hulp bij wc-bezoek even wat minder is. Je houdt wel anderhalve meter afstand van jouw collega behandelaar of therapeut.

Afweging

Veel professionals twijfelen over het wel of niet hebben van face-to-face contact met en tussen kinderen, jongeren en hun ouders. Dat is voorstelbaar. In de eerste periode van de coronamaatregelen was het vooral belangrijk om rust te bieden en nieuwe mogelijkheden voor contact te zoeken. Nu duidelijk is dat anderhalve meter afstand houden voorlopig nog wel nodig zal zijn, moet je zoeken naar nieuwe manieren om weer samen met gezinnen structurele problemen aan te pakken. Corona kan geen excuus meer zijn voor afwachten of uitstel. Daardoor ontstaan immers nieuwe kwetsbaarheden. Leren omgaan met de blijvende dreiging van corona is een onderdeel geworden van ons leven en werk.

  • Het is belangrijk dat je blijft afwegen welke vorm van contact past bij de specifieke situatie van het kind, de jongere, het gezin of andere betrokkenen. Daarbij weeg je samen de impact van jouw handelen op jouw fysieke en mentale gezondheid en gebruik je de ruimte die de RIVM-richtlijnen je bieden. Bekijk de afwegingen bij face-to-face contact. Daar vind je de afwegingen voor zowel fysiek contact als face-to-face contact. Informatie over omgang en bezoek in speciale situaties verschilt voor de hulpvorm of woonvorm waarin jij werkzaam bent (bijvoorbeeld een gezinshuis of residentiële instelling).
  • In de jeugdzorg zijn beschermende maatregelen over het algemeen alleen nodig bij jongeren die hulp nodig hebben bij de lichamelijke verzorging en die positief getest zijn op het coronavirus, of verkoudheidsklachten (hoesten of keelpijn of een loopneus of neusverkoudheid) en meer dan 38 graden koorts en/of benauwdheidsklachten hebben. Behoor je zelf tot de kwetsbare groep of ben je bijvoorbeeld zwanger, bekijk dan de pagina Persoonlijke beschermingsmiddelen over hoe je veilig kunt werken en of persoonlijke beschermingsmiddelen nodig zijn.
  • In de residentiële jeugdhulp ben je als professional ook betrokken bij de lichamelijke verzorging van kinderen of jongeren die dat niet zelf kunnen. Lees meer over fysiek contact in een residentiële omgeving. Je vindt er informatie over hoe je op een veilige manier contact kunt hebben met kinderen en jongeren met klachten en zonder klachten.
  • Onderaan de pagina face-to-face contact in een residentiële omgeving lees je wat je kunt doen als je in aanraking bent gekomen met iemand die het coronavirus heeft of klachten heeft die op het coronavirus wijzen. 
  • Heb je zelf klachten of ben je in nauw contact geweest met iemand met klachten? Voor een professional is het extra belangrijk dat hij of zij zich bij klachten direct laat testen. Vanwege de beperkte testcapaciteit is er tijdelijk prioriteit voor testen van zorgpersoneel en onderwijspersoneel. Of dit ook geldt voor de branche waar jij werkzaam in bent, kun je terugvinden op de pagina over testbeleid.

Mentale gezondheid

De landelijke maatregelen zijn weer aangescherpt vanwege de zorgelijke toename van het aantal besmettingen. Door de coronamaatregelen moest jij als professional nieuwe uitdagingen overwinnen. Veranderingen in maatregelen roepen weer nieuwe uitdagingen en spanningen op. Dat geldt voor kinderen, jongeren en ouders, maar ook voor jou als jeugdprofessional. Het is een cliché, maar jij kunt alleen goed voor anderen zorgen als je goed voor jezelf zorgt. 

Tips om je mentale gezondheid te versterken

  • Neem voldoende rust en slaap. Breng een structuur aan in je dag. Plan vaste tijden voor opstaan, eten en naar bed gaan. Heb je moeite met slapen? Beweeg iedere dag voldoende (minimaal een uur), zorg dat je voldoende daglicht krijgt en ga elke dag even naar buiten. Het is beter om het laatste uur voordat je naar bed gaat geen beeldscherm te gebruiken. Probeer andere ontspannende activiteiten te doen. Lees meer over een goede nachtrust
  • Blijf bewegen: liefst dagelijks en liefst in het groen. Je lijf reguleert het stressniveau dan naar beneden. Wandelen op oneffen paden (zand, bos) is beter dan zware trainingen waar veel adrenaline bij vrijkomt.
  • Eet gezond. Probeer het gebruik van alcohol, tabak en drugs te beperken. Let ook op medicijngebruik.
  • Helpend denken: je kunt gaan piekeren of negatieve gedachten kunnen je denken overnemen. Nu het weer slechter wordt en de dagen donkerder worden, kun je daar meer last van krijgen. Probeer voor jezelf positieve gedachten te herhalen die jouw helpen. Dat is een bewezen effectieve methode die werkt bij grip krijgen op stemmingsproblemen en angst. Plan één of twee momenten per dag waarop je iets positiefs opzoekt. Dat kan een kattenfilmpje zijn, maar ook een gesprek met een vriend(in). 
  • Misschien zou je liever vanuit huis blijven werken, zodat de kans op besmetting zo klein mogelijk is? Dit is een hele invoelbare vraag. Een aantal tips:
    • Misschien heb je allerlei ideeën over 'blended werken', een mix van online hulpverlening en persoonlijk contact? Bespreek dit met je collega's.
    • Zeg dat je het spannend vindt of bang bent. Praat erover met collega's.
    • Maak onderscheid tussen jouw gedachten en de feiten. Uit cijfers die het RIVM bijhoudt over aantal besmettingen per beroepsgroep blijkt bijvoorbeeld dat leerkrachten, die veel in contact zijn met kinderen en jongeren, minder vaak besmet zijn met het coronavirus dan andere beroepsgroepen. Ook blijkt uit onderzoek dat het verspreidingsrisico van kind naar volwassene minimaal is. Het grootste verspreidingsrisico is tussen volwassenen. Dus als je in contact bent met ouders is het verstandig om goed af te wegen welk risico je loopt. Zie ook onze informatie over Afwegingen bij face-to-face contact
  • Als je niet hoeft te werken, en dus vrij bent, neem dan bewust afstand van werk. Zet als het kan je werktelefoon uit. Maak afspraken met collega's wanneer je wel en wanneer je niet bereikbaar bent. Wanneer 24 uur bereikbaarheid nodig is, verdeel dat dan ook onder collega's.
  • Zet jezelf op een nieuwsrantsoen. Er is veel berichtgeving via nieuwsapps en sociale media, ook over jouw werkveld. Soms spreken berichten elkaar tegen of zijn ze verontrustend. Maakt dat je onrustig? Kies één nieuwswebsite uit zodat je geïnformeerd blijft. Kijk bijvoorbeeld niet meer dan drie keer per dag en volg het nieuws van de branchevereniging van je beroepsgroep. Dit kan samen met deze website van het NJi en de informatie van je werkgever je kompas zijn. Wie de hoeveelheid negatieve berichten beperkt, ontwikkelt een positievere blik en kan zo anders naar het eigen leven kijken.
  • Misschien voel je je machteloos of schuldig, omdat je niet iedereen kunt helpen, of moeilijke keuzes moet maken. Je kunt het gevoel hebben tekort te schieten. Uit onderzoek blijkt dat je niet de enige professional bent die daardoor meer werkdruk ervaart. Wellicht geven bepaalde situaties ook een positief gevoel omdat je iets kunt betekenen. Dat geeft hoop en moed om door te gaan met je werk. Praat erover met anderen en probeer helpende gedachten te herhalen.
  • Maak je je zorgen over het welzijn van kinderen, jongeren of gezinnen waar jij je voor inzet als jeugdprofessional? Lees meer over hoe je kunt handelen bij zorgen om veiligheid van kinderen.
  • Omdat je extra druk bent met werk en misschien ook met je gezin of familie, is het belangrijk tijd vrij te maken voor jezelf. Doe iets waar je energie van krijgt, zoals sporten, lekker koken of naar een film kijken. Let erop dat de dingen die jij leuk vindt om te doen en die zorgen voor ontspanning er nu bij inschieten. 
  • Door de aangescherpte maatregelen kunnen veel leuke plannen niet doorgaan. Misschien wel nu je er net aan toe was om samen erop uit te gaan. Je mag mensen zien, zij het op anderhalve meter. Doe dat gerust! Probeer alternatieven te bedenken. Het Nederlands Jeugdinstituut heeft verschillende binnenactiviteiten en buitenactiviteiten op een rijtje gezet.  
  • Omdat we niet weten hoe lang de situatie met corona gaat duren kan dit uitzichtloos voelen en mentaal uitputtend werken. Wat kan helpen is voor jezelf korte termijn doelen stellen, hoe concreter hoe beter. Bijvoorbeeld een mooie wandeling maken of een klus in huis afronden. Een mentale tijdreis kan ook helpen: snel in je hoofd vooruit naar een toekomst waarin je je geliefden of jezelf vertelt hoe je de pandemie bent doorgekomen.
  • De samenwerkende ggz-instellingen in Nederland hebben een campagne voor zorgprofessionals ontwikkeld met de passende titel 'vergeet jezelf niet – als je voor een ander zorgt'. Hier vind je nog meer tips voor mentale gezondheid.
  • Wil je graag even je hart luchten? Dat kun je via e-mail een afspraak maken met een luisterprofessional van Compassion for Care.
  • Heb je behoefte aan extra ondersteuning? CNV Zorg & Welzijn en de veertien regionale werkgeversorganisaties verenigd in RegioPlus zijn begonnen met extra coaching voor medewerkers in zorg en welzijn die in het werk geconfronteerd worden met corona. Alle medewerkers in de zorg kunnen zich hiervoor aanmelden bij Sterkinjewerk.nl. Wil je hulp bij het verwerken van ingrijpende gebeurtenissen of trauma, dan kun je daarvoor contact opnemen met ARQ IVP.

Leidinggevenden

Wees je ervan bewust dat ook een leidinggevende goed voor zichzelf moet zorgen. De tips voor lichamelijke en mentale gezondheid gelden dus ook voor leidinggevenden. Neem jezelf en de signalen die je lichaam geeft serieus. Dat is een voorwaarde om langdurig inzetbaar te blijven en tot steun te zijn en blijven als leidinggevende. Geef als leider het juiste voorbeeld. Als jij laat zien dat zelfzorg ook onder hectische omstandigheden erbij hoort, dan weten jouw collega's dat het kan en mag en handelen ze er zelf ook eerder naar. Zorgpersoneel heeft vaak de neiging zichzelf te 'vergeten' of 'niet belangrijk genoeg' te vinden wanneer ze aan het werk zijn. 

Uit onderzoek blijkt dat de werkdruk van professionals is gestegen tijdens de coronacrisis. Professionals ervaren meer werkdruk vanwege de extra inspanning die het kostte om in contact te blijven met kinderen, jongeren en ouders, het naleven van de maatregelen en protocollen, de veranderde beschikbaarheid van collega’s (46,4 procent) en omdat ze zich zorgen maken over kinderen, jongeren en ouders.

Informatie geven

Zorg voor adequate en heldere informatie. Geef ook aan wanneer iets niet bekend is of niet mogelijk is. Informatie voorkomt geruchtenstromen en onnodige onzekerheid en angst. Deel vervelende boodschappen direct, dat geeft duidelijkheid. Let er ook op dat je de collega's niet overspoelt met informatie. Zoek uit wat hen helpt.

Luisteren

Uit onderzoek na de eerste piek van coronabesmettingen bleek dat bijna een kwart van de professionals zich psychisch ongezond voelde. Meer dan de helft van de professionals gaf aan behoefte te hebben aan hulp of ondersteuning, vooral bij het omgaan met de balans tussen privé en werk en het omgaan met communicatie technologie.

Geef veel ruimte om zorgen te uiten en vragen te stellen. Vraag hoe het met ze gaat, laat ze uitspreken wat ze nodig hebben. Geef ruimte voor emoties van collega's. Ga niet uit jezelf op zoek naar emoties en vraag niet te veel door. Zorg ervoor dat de emoties die spontaan geuit worden niet worden genegeerd. Een luisterend oor is vaak voldoende en helpt het meest. Sommige professionals zullen meer ondersteuning nodig, zorg dat ze deze krijgen. Professionals kunnen zich bijvoorbeeld aanmelden bij Sterkinjewerk.nl voor coaching.

Werken tijdens de coronacrisis

Geef medewerkers de juiste middelen om daar waar mogelijk thuis te werken. Regel bijvoorbeeld een bureaustoel of andere middelen om het thuiswerken mogelijk te maken. Lees de tips over thuiswerken, online communicatie en vergaderen. Voor sommige medewerkers is het voor hun mentale gezondheid beter om wel naar kantoor te komen. Bijvoorbeeld bij spanningen thuis of wanneer ze eenzaam zijn. Onderzoek samen wat haalbaar en mogelijk is. 

De maatregelen zijn weer aangescherpt vanwege een zorgelijke toename van het aantal besmettingen. De ene collega zal hier anders mee omgaan dan de andere. Dit heeft met veerkracht te maken. Het is belangrijk om nu geduld te hebben met collega's die wellicht meer tijd nodig om zich veilig genoeg te voelen om te werken. Voor jouw collega kun je een luisterend oor zijn. Geef hem of haar de ruimte om te praten over onzekerheid of angsten.

Wissel mensen eventueel van functie of dienst indien nodig, bijvoorbeeld wanneer je merkt dat de spanning oploopt. Geef indien mogelijk andere of eenvoudigere taken. Zo houd je de mensen betrokken.

Collega's met klachten of na risico-omstandigheden

Collega's met klachten moeten thuis werken. Benadruk dat zij zich zo snel mogelijk laten testen op corona. Zie daarvoor ook de pagina over testbeleid. Wanneer zij in risico-omstandigheden zijn geweest, bijvoorbeeld tijdens een vakantie, moeten zij hun verantwoordelijkheid nemen, 10 dagen in quarantaine en indien mogelijk thuis werken, ook als zij geen klachten hebben. Wees helder over de richtlijnen en blijf hierover in gesprek met collega's en teams zodat iedereen zich veilig blijft voelen.

Als het coronavirus collega's persoonlijk raakt kan dit grote impact hebben. Ze kunnen zelf ziek worden of een familielid, vriend of bekende hebben die ziek is. Specifiek voor mensen in thuisisolatie of quarantaine heeft ARQ Kenniscentrum Impact van Rampen en Crises een folder ontwikkeld. Geef collega's de erkenning, waardering, aanmoediging, vertrouwen en de steun die ze verdienen. Betrokkenheid van en gezien worden door leidinggevenden en collega's is essentieel. Laat zien dat je achter hen staat. Investeren in veerkracht komt ten goede aan je collega's en de organisatie.

Gezonde teams

Tips om je team gezond te houden

  • Goede zorg verlenen is teamwerk. Je hebt je collega's nu nog harder nodig dan anders. De coronacrisis blijkt geen sprint, maar een marathon. Dat valt tegen, maar ook aan een marathon komt een einde. Dat jullie die marathon samen lopen, kan steunend zijn voor jou en jouw collega’s. Verspil geen kostbare tijd aan mopperen, maar werk samen en steun elkaar. Je kunt elkaar tips geven, combineer dat zoveel mogelijk met fijne boodschappen. Zo ben je zorgzaam voor elkaar. Tegelijkertijd geef je het goede voorbeeld aan kinderen, jongeren en gezinnen.
  • Wat als collega's bang zijn en hun werk niet goed kunnen oppakken? De maatregelen zijn weer aangescherpt vanwege een zorgelijke toename van het aantal besmettingen. De ene collega zal hier anders mee omgaan dan de andere. Het is belangrijk om nu geduld te hebben met collega's die wellicht meer tijd nodig hebben om te kunnen werken in de nieuwe situatie. Voor jouw collega kun je een luisterend oor zijn. Geef collega's de ruimte om te praten over onzekerheid of angsten.
  • Collega's met milde klachten moeten thuis werken. Benadruk dat zij zich zo snel mogelijk laten testen op corona. Wanneer zij in risico-omstandigheden zijn geweest, bijvoorbeeld tijdens een vakantie, moeten zij hun verantwoordelijkheid nemen en thuis werken, ook als zij geen klachten hebben. Blijf hierover in gesprek met collega's zodat iedereen zich veilig blijft voelen. Een tip van Pinq in deze podcastserie: 'Raak niet in paniek maar blijf rustig en kijk samen naar wat er nodig is op alle niveaus van een organisatie. Je kunt niet voor 100 procent uitsluiten dat iemand besmet raakt, maar je kunt je wel voorbereiden op wat je in zo'n geval moet doen.'
  • Probeer verbindend te zijn. Wanneer mensen regels anders begrijpen en handhaven, helpt beschuldigen niet. Praat met elkaar. Zoek samen naar jullie kompas: Waar varen jullie op? En zoek een balans: Wat vinden we verstandig en wat is proportioneel?
  • Probeer zo veel mogelijk de rust te bewaren, onheilsboodschappen helpen niet. Spreek collega's daarop aan.
  • Maak je je zorgen over het leefklimaat op je groep of de samenwerking met collega's? Bespreek dat in je team. Het is echt niet zo vreemd als zaken niet lopen zoals je zou willen, er wordt veel van jullie gevraagd. Lees ook de tips voor professionals in de residentiële jeugdhulp.
  • Betrek gedragswetenschappers en leidinggevenden bij je zorgen.
  • Je kunt ook contact zoeken met andere professionals en een beroep doen op hun expertise. Vraag of ze met je willen meedenken.
  • Ten slotte, maak ook plezier met elkaar! Lach om grappen, om videobelsessies die rommelig verlopen en praat met elkaar over wat jullie als team gaan doen als dit voorbij is.

Suggesties of voorbeelden?

Mail ons! Ben jij jeugdprofessional of leidinggevende van jeugdprofessionals? Mail ons! als je nog meer suggesties en goede voorbeelden hebt. Door kennis en informatie te delen, leren we samen wat werkt in deze uitzonderlijke situatie.

Jouw reactie

Heb je vragen of opmerkingen over de informatie over omgaan met de gevolgen van het coronavirus op onze website? Dan kun je reageren via coronavirus@nji.nl. Hiermee kunnen we de informatie op onze website actualiseren.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies