Zicht op kinderen die opgroeien in armoede

Ongeveer één op de vijftien kinderen leeft in armoede. Welke kinderen lopen vooral risico om op te groeien in armoede? Wat betekent armoede voor hun dagelijkse situatie en welbevinden? Wat betekent armoede voor ouders? Welke gevolgen heeft armoede voor de opvoeding en ontwikkeling van kinderen? De belangrijkste informatie uit de publicatie Opgroeien en opvoeden in armoede vatten we hier samen.

Kinderen in armoede

Op dit moment groeit ongeveer een op de vijftien kinderen op in armoede. De kans dat gezinnen minstens vier jaar achter elkaar moeten rondkomen van een laag inkomen is de afgelopen jaren toegenomen. Het risico om op te groeien in een gezin met geldzorgen is groter voor kinderen uit eenoudergezinnen, bijstandsgezinnen, gezinnen met laagopgeleide ouders en migranten- en vluchtelingengezinnen.

Dagelijks leven

Kinderen en jongeren uit langdurig arme gezinnen lopen tegen meer obstakels aan dan kinderen uit meer welvarende gezinnen. Deze gezinnen hebben bijvoorbeeld minder geld voor nieuwe kleren, iedere dag een warme maaltijd, internet, uitstapjes of vakantie. Ook het lidmaatschap van een vereniging, het vieren van een verjaardag of het meedoen aan schoolexcursies is in deze gezinnen niet vanzelfsprekend. Daardoor is het risico op sociale uitsluiting ook groter.

Welbevinden

Veel kinderen uit gezinnen in armoede zijn best tevreden over hun thuissituatie. Maar hoe langer een gezin geldgebrek heeft, des te groter de kans op nadelige gevolgen voor het welbevinden van kinderen. Deze kinderen voelen zich vaker angstig, afhankelijk en ongelukkig. Dat kan fysieke en psychische klachten tot gevolg hebben, zoals hoofdpijn, buikpijn en vermoeidheid.
Een sterk sociaal netwerk is belangrijk voor het kunnen omgaan met de zorgelijke financiële situatie. Sommige kinderen en jongeren vinden armoede geen prettig woord. Ze noemen het liever geldzorgen of geldproblemen en ze willen niet als 'arm kind' worden benaderd.

Armoede en ouderschap

Als armoede tijdelijk is en er geen andere problemen zijn, kunnen ouders daar meestal goed mee omgaan. Als er meerdere problemen zijn die al langer spelen, zoals werkloosheid, ziekte of slechte huisvesting, wordt het lastiger voor ouders. Zij hebben dan vaak veel stress. Verder spelen schaamte en stigmatisering een rol in het leven van veel ouders met langdurige geldzorgen. Dit kan leiden tot gevoelens van machteloosheid, een negatief zelfbeeld en depressieve gevoelens. Soms trekken ouders die zich schamen of bang zijn voor een stigma zich ook terug uit hun sociale omgeving en maken ze geen gebruik van voorzieningen zoals een kindpakket of de voedselbank.

Armoede en ontwikkeling van kinderen

Leven in armoede brengt voor ouders veel uitdagingen mee. Een lage opleiding en veel stress door moeilijke leefomstandigheden kunnen ertoe leiden dat ouders kun kinderen minder ondersteunen en stimuleren. Met als gevolg dat armoede onder andere in verband kan worden gebracht met een autoritaire opvoedstijl, onveilige hechting, minder goede hersenontwikkeling en een minder voorspoedige schoolloopbaan. Opgroeien in armoede kan dus veel gevolgen hebben voor kinderen. Materiële achterstanden kunnen ook bijdragen aan een slechtere concentratie op school, leerachterstanden en voortijdig schoolverlaten.

Ouders met een vergelijkbaar laag inkomen kunnen echter onderling verschillen in opvoedstijl, opvoedpraktijken en kansen voor hun kinderen. Inkomen is dus niet allesbepalend voor het opvoeden. Daarom is het belangrijk om je als beleidsmaker bewust te zijn van de risico's die het opgroeien in armoede meebrengt, maar ook te beseffen dat er nuances zijn en dat niet alle kinderen er evenveel onder lijden.

Videobeschrijving

In deze SIRE-video praten Romy en Anna Nooshin over opgroeien in armoede.

Videobeschrijving

Waar loop je tegenaan als je niet genoeg geld hebt om je gezin te onderhouden? En hoe los je dat op? Moeders en kinderen vertellen.

Alle pagina's over armoede

Naar het overzicht

Ellen Donkers

Ellen Donkers

adviseur en onderzoeker