Omgaan met armoede op school

Misschien merk je als leerkracht dat leerlingen opgroeien in armoede. Bijvoorbeeld omdat ze geen lunch mee naar school hebben of te kleine schoenen hebben. Wat kun je doen als je je daar zorgen over maakt?

Steunen en een luisterend oor bieden

Als leerkracht kun je armoede niet oplossen. Wel kun je kinderen die in armoede leven, steunen door goed les te leven en te zorgen voor een veilige en stimulerende omgeving in de klas. Veel kinderen vinden het fijn om met een volwassene buiten het gezin te praten over hun zorgen. Je kunt hen een luisterend oor bieden als ze dat nodig hebben. Samen kun je oplossingen proberen te vinden voor alledaagse problemen op school die het gevolg zijn van armoede, zoals het verzorgen van een lunch op school.

Armoede signaleren

Geldzorgen veroorzaken stress voor ouders en kinderen. Langdurige stress heeft vervelende gevolgen. Daarom is het belangrijk om armoede in een vroeg stadium te signaleren. Maar armoede is niet altijd zichtbaar. Vaak proberen gezinnen hun situatie juist voor de buitenwereld te verbergen. Wees daarom in je contacten met ouders en leerlingen alert op signalen van armoede. In de Signalenkaart armoede | Armoede zie je soms pas als je het door hebt staat waar je armoede bij een kind, jongere of ouder aan kunt herkennen.

Signalen bij kinderen en jongeren

  • Een slechte persoonlijke verzorging, zoals te kleine schoenen of onverzorgd haar
  • Gedrags- en ontwikkelingsproblemen, bijvoorbeeld met concentreren
  • Een stille of teruggetrokken houding of juist een kort lontje

Signalen bij ouders

  • Niet kunnen betalen voor een schoolreisje of andere activiteiten
  • Onduidelijk zijn over hun financiële situatie
  • Fysieke of psychische problemen
  • Weinig meedoen met activiteiten in en rond de school

Bedenk dat bepaald gedrag ook andere oorzaken dan armoede kan hebben. Praat daarom altijd met leerlingen of ouders om erachter te komen wat er speelt.

Op de pagina Armoede signaleren en bespreekbaar maken lees je meer over het herkennen van signalen en hoe je erover kunt praten. Of bekijk de Handreiking Omgaan met armoede op scholen.

Verwijzen naar hulp

Het verschilt per gemeente hoe de hulp aan gezinnen in armoede geregeld is. Ouders met geldzorgen kunnen voor hulp meestal terecht bij een wijkteam of een speciaal loket van de gemeente. Vraag de gemeente een overzicht van de beschikbare hulp. En zorg dat ouders die je verwijst op de goede plek terechtkomen en weten wat ze daar kunnen verwachten.

Plannen maken met de hele school

Het is belangrijk om als school een aanpak te hebben voor het signaleren en bespreekbaar maken van armoede en financiële stress. De school kan bijvoorbeeld schoolmaaltijden verzorgen of gratis activiteiten organiseren. Dat is een taak voor de schooldirectie, het schoolbestuur en de samenwerkingspartners rondom de school.

Leerlingen in armoede helpen

Je kunt als leerkracht ook zorgen dat leerlingen in armoede het makkelijker hebben:

  • Organiseer geen activiteiten waarvoor een financiële bijdrage van ouders wordt gevraagd. Denk als team bewust na over kosten die ouders maken om Sinterklaas, Kerst of de verjaardag van de leerkracht te vieren op school.
  • Geef ouders tips voor het maken van goedkope traktaties of vier iets in de klas zonder traktatie. Zo roepen de GGD's en JOGG in de gemeente Stichtse Vecht scholen op in hun campagne Wie jarig is, viert feest om jarigen niet meer te laten trakteren, maar hen juist in het zonnetje te zetten. Stichting Jarige Job helpt kinderen uit kwetsbare gezinnen door het geven van een verjaardagsbox voor het vieren van een verjaardag thuis en op school.
  • Voorkom dat kinderen aan het einde van het schooljaar dure cadeaus voor je meenemen. Vertel ouders dat leerkrachten ook blij zijn met bijvoorbeeld tekeningen of een lied. En vertel dat het niet erg is als het niet lukt. Op Scholengroep OPRON in Midden-Groningen mogen leerlingen in plaats van een cadeau, een bloem meenemen uit de winkel, hun tuin of de pluktuin van de school.
  • Organiseer een middag op school om surprises te maken met materiaal van de school.
  • Zet een weggeefkast op school voor het anoniem uitwisselen van spullen. Op basisschool De Regenboog in Zoetermeer doen ze dat met kleding, verzorgingsproducten, speelgoed en gymspullen. Ouders en kinderen kunnen hier spullen brengen en meenemen.

Lesmateriaal Aan de slag met armoedeNOS Stories: 'Ik schaam me omdat mijn ouders arm zijn'Handreiking omgaan met armoede op scholenArmoede signaleren en bespreekbaar maken

Podcasts

  • In de podcast Onderzoek Signaleren, bespreken en doorbreken van verborgen armoede van HAN (soundcloud.com) gaan inwoners, professionals en vrijwilligers in gesprek over het onderzoek Signaleren, bespreken en doorbreken van verborgen armoede. Ze vertellen over de meerwaarde van de tweejarige samenwerking en de inzichten die ze opdeden.
  • In de podcast Kinderen in armoede van Over/Nieuw (soundcloud.com) praten Sanna en Dana van de Ombudsman Metropool Amsterdam over de ondersteuning voor kinderen en jongeren die opgroeien in een gezin met een laag inkomen.
  • Aflevering 2 van podcast De Jeugdkantine gaat over armoede. Het gesprek gaat over de stelling 'Opgroeien in armoede is opgroeien in schaamte'. Presentatoren Nienke de la Rive Box en Rida Deraoui gaan hierover in gesprek met Ellen Donkers, projectleider kansen voor alle kinderen bij het NJi, en Stephanie Boer, ervaringsdeskundige. Ook jongeren op straat komen aan het woord.

Mini-cursussen

Augeo heeft twee mini-cursussen ontwikkeld voor professionals in de kinderopvang en het primair onderwijs. Elke cursus helpt je signalen te herkennen, vertelt wat je kunt doen én hoe je hierover het gesprek met ouders aangaat.

Cursus voor de kinderopvangCursus voor het primair onderwijs

Lastige momenten waren de feestdagen. Zoals het kerstontbijt op school. De kinderen moesten hiervoor zelf eten meenemen. Dat konden wij niet betalen, dus mijn dochter at dan niet mee

Foto Ellen Donkers

Ellen Donkers

adviseur en onderzoeker