Leven en werken met het coronavirus

Nepnieuws en complottheorieën

Laatste actualisatie: 29 juni 2020

Bij een ingrijpende gebeurtenis, zoals het coronavirus, is niet altijd direct duidelijk wat er aan de hand is. Er verschijnen dan nieuwsberichten, waarvan sommige vaag of tegenstrijdig zijn, omdat de verantwoordelijken gewoon nog niet alles weten. Er zijn mensen die nieuwsberichten daardoor wantrouwen. Zij verspreiden vervolgens zelf berichten die niet altijd de complete waarheid vertellen. Dit noemen we nepnieuws.

Tijdens de persconferentie van 18 september heeft het kabinet enkele gewijzigde maatregelen bekend gemaakt vanwege de zorgelijke situatie in enkele regio's. Zie Rijksoverheid.nl. Ook nemen deze regio's aanvullende maatregelen. Omdat nieuwe maatregelen niet ten koste mogen gaan van kinderen en jongeren, is het belangrijk om samen een balans te zoeken. Lees meer

Soms gaat nepnieuws zelfs nog verder en worden mensen of organisaties beschuldigd van het veroorzaken van de gebeurtenis. Ook wordt hen soms verweten alternatieve informatie achter te houden, zonder dat daar goed bewijs voor is. Zo'n verzameling berichten heet een complottheorie.

Aan het begin van de corona-uitbraak waren er veel vragen en maar weinig antwoorden. Daardoor waren veel mensen onzeker. Een complottheorie biedt in zo’n situatie wél een antwoord, met een duidelijke schuldige. Sommige mensen vinden het prettiger om in zo'n complottheorie te geloven, dan te moeten leven in onzekerheid. Dat is niet nieuw, heel vroeger geloofden mensen ook al in complottheorieën. Maar door de komst van het internet worden complottheorieën tegenwoordig veel sneller en makkelijker verspreid.

Bij nepnieuws en complottheorieën proberen aanhangers mensen in verwarring te brengen door foto’s, filmpjes of plaatjes toe te voegen of namen van zogenaamde experts of persoonlijke ervaringen van mensen te noemen. Ook worden foto’s en filmpjes uit het verleden gebruikt alsof ze actueel zijn. Dat zijn trucjes waardoor mensen makkelijker gaan denken dat het bericht wel waar zal zijn.

Hoe herken ik een complottheorie of nepnieuws?

Bij een complottheorie worden verbanden gelegd tussen gebeurtenissen, zonder dat daar wetenschappelijk bewijs voor is. De meeste complottheorieën richten zich tegen de overheid, de media of de wetenschap. Er wordt dan beweerd dat die het bij het verkeerde eind hebben of iets verzwijgen. Volgens de meeste complottheorieën heeft de overheid daar belang bij en wil de mensen onderdrukken. Een voorbeeld is het 5G-netwerk dat tegelijkertijd met het coronavirus opkwam. Sommige mensen denken dat dit geen toeval is, ook al is er geen bewijs voor een verband tussen deze twee gebeurtenissen.

Om kinderen goed te ondersteunen bij hun mediagebruik, is het handig dat je als ouder weet waar je kind naar kijkt of met wie hij online contact heeft. Daarnaast helpt het als je zelf nepnieuws en complottheorieën kunt herkennen.

Tips:

  • Net als bij nepnieuws is het belangrijk om bij een complottheorie na te gaan wie de bron is. Is deze persoon betrouwbaar? Wat maakt dat hij meer kennis heeft over het onderwerp dan anderen?
  • De Universiteit Leiden heeft al het nepnieuws verzameld. Kijk eens op hun website om te zien of het bericht dat je aan het lezen bent, er ook op staat.
  • Controleer of het nieuwsbericht wordt vermeld op de websites van betrouwbare bronnen. Dit kun je doen door een paar steekwoorden van het bericht in Google te typen of rechtstreeks bij betrouwbare bronnen te zoeken zoals NOS, RTL Nieuws en NU.nl.

Wat doe ik als mijn kind in nepnieuws of een complottheorie gelooft?

Op het internet gaan er nepnieuws en complottheorieën rond over het coronavirus. Het kan zijn dat je kind zich daar helemaal in kan vinden. Vraag waarom hij of zij in het nieuws of de theorie gelooft en uit welke bron het afkomstig is. Bespreek wat betrouwbare bronnen zijn en wat niet. Leg uit dat niet alles wat je op internet ziet of leest waar is.

Misschien komt het geloof in nepnieuws of een complottheorie voort uit een angst voor iets onbekends of door extreme verhalen die je kind heeft gelezen. Toon daarom begrip. Wanneer je op de hoogte bent, wordt het makkelijker om samen met je kind te relativeren en het gerust te stellen.

Jouw reactie

Heb je vragen of opmerkingen over de informatie over omgaan met de gevolgen van het coronavirus op onze website? Dan kun je reageren via coronavirus@nji.nl. Hiermee kunnen we de informatie op onze website actualiseren.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies