Welk beleid is nodig voor gezinnen met een langdurige en levensbrede hulpvraag?

Wat zijn de knelpunten in beleid voor langdurige en levensbrede ondersteuning?

Kinderen en jongeren met een langdurige en levensbrede ondersteuningsvraag ervaren problemen op verschillende leefgebieden. In de ondersteuning hebben zij dan ook behoefte aan een samenhangende aanpak. De huidige ondersteuning van deze doelgroep schiet tekort. Dat erkennen de Hervormingsagenda Jeugd en de Toekomstagenda Zorg en Ondersteuning voor mensen met een beperking. Hierbij komt een aantal knelpunten naar voren.

Het systeem is ingericht op tijdelijke hulp

Het belangrijkste knelpunt in de zorg voor mensen met een langdurige en levensbrede ondersteuningsvraag is dat het huidige systeem vooral ingericht is op tijdelijke en afgebakende ondersteuning. Gezinnen hebben daardoor steeds opnieuw een indicatie of beschikking nodig. Dit leidt tot frequente herbeoordelingen, steeds opnieuw je verhaal moeten vertellen, administratieve lasten, en onzekerheid of de hulp die je zo hard nodig hebt wel kan doorgaan. Door de focus op kortdurende trajecten is er onvoldoende zicht op welke hulp in de toekomst nodig is.

Andere knelpunten:

• Het ondersteuningsaanbod is onvoldoende op elkaar afgestemd, waardoor samenhang ontbreekt. Door te weinig afstemming tussen professionals ontstaan versnippering, overlap en onduidelijkheid over wie regie heeft.
• Er is onvoldoende intensieve en specialistische ondersteuning beschikbaar, of deze wordt te laat ingezet. Dit heeft te maken met een focus vanuit gemeenten op kostenbeheersing en lichte vormen van ondersteuning.
• Regels en wetten sluiten niet op elkaar aan, zoals de Jeugdwet, Wmo, Wlz en Participatiewet. Dit leidt tot onduidelijkheid over verantwoordelijkheden, financiering en regie.
• Er zijn onvoldoende duidelijke toegangsroutes, waardoor gezinnen vaak niet weten hoe ze passende hulp kunnen aanvragen. 
• Onduidelijke procedures, gebrekkige informatie en wachtlijsten veroorzaken stress en onzekerheid en leiden ertoe dat gezinnen steeds opnieuw hun verhaal moeten doen bij verschillende instanties.
• Professionals hebben niet altijd de juiste kennis om complexe, langdurige hulpvragen tijdig te herkennen, de ernst goed in te schatten en adequaat te begeleiden.
• Er is onvoldoende continuïteit in ondersteuning, door wisselende contactpersonen, overdrachten tussen organisaties en onderbrekingen in ondersteuning. Hierdoor verliezen gezinnen vertrouwen, en raken soms zelfs uit beeld. De overgang naar volwassenheid (18+) is een extra kwetsbaar moment.

Welke randvoorwaarden vanuit beleid zijn nodig voor langdurige en levensbrede ondersteuningsvragen?

Passende ondersteuning voor mensen met een langdurige en levensbrede ondersteuningsvraag valt of staat met goede randvoorwaarden en kaders voor professionals. Verbeteringen zijn dan ook vooral nodig op strategisch niveau.

Een integraal plan

• Werk structureel samen over verschillende domeinen heen, zodat ondersteuning goed op elkaar aansluit. Denk aan jeugd, Wmo en participatie.
• Zorg voor heldere kaders voor ketensamenwerking. Maak duidelijke afspraken over wie waarvoor verantwoordelijk is, en hoe professionals informatie over kinderen en de bijbehorende gezinnen delen.
• Stimuleer samenwerking tussen professionals met verschillende achtergronden, bijvoorbeeld in multidisciplinaire teams.  
• Zorg dat professionals voldoende kennis en vaardigheden hebben om vragen op meerdere levensgebieden in samenhang te beoordelen.
• Maak cliëntondersteuning goed toegankelijk, zodat de gezinnen hulp krijgen bij het maken van plannen en het afstemmen van ondersteuning.

Continuïteit in de ondersteuning

• Organiseer de ondersteuning zo dat deze kan doorgaan, bijvoorbeeld door goede samenwerking tussen professionals en het goed overdragen van dossiers.
• Zorg voor voldoende budget en duidelijke afspraken voor tijdelijke overbruggingszorg als passende hulp even niet beschikbaar is. 
• Maak als gemeente helder wat er verwacht wordt van toegangsteams, wijkteams en zorgaanbieders bij het inzetten van overbruggingszorg.
• Zorg voor praktische afspraken en een duidelijke taakverdeling, zodat ondersteuning ook gewoon doorgaat tijdens wachttijden of bij uitval van professionals.

Langdurige ondersteuning waar nodig

• Laat de duur van beschikkingen aansluiten bij de aard van de hulpvraag, zodat gezinnen niet steeds opnieuw een aanvraag hoeven te doen. Maak langdurige ondersteuning mogelijk als duidelijk is dat herstel niet haalbaar is. 
• Voorkom onnodige herindicaties en beoordelingen.
• Plan evaluatiemomenten die passen bij de aard en ontwikkeling van de hulpvraag.
• Zorg dat ondersteuning flexibel kan worden op- en afgeschaald als de behoefte verandert.
• Werk vooruitkijkend bij het bieden van ondersteuning, met aandacht voor toekomstige ontwikkelingen en verschillende levensfasen, zeker bij belangrijke overgangen, zoals van 18- naar 18+.
• Bied mogelijkheden voor langdurig volgen en laagdrempelige ondersteuning, zodat tijdig kan worden opgeschaald. Bijvoorbeeld waakvlamcontact.

Wat vraagt dit van mij als beleidsmaker?

Langdurige en levensbrede ondersteuning vraagt een fundamenteel andere beleidslogica dan enkelvoudige of tijdelijke ondersteuning. Van jou als beleidsmaker vraagt dit dat je erkent dat:

• de ondersteuning niet tijdelijk is;
• problemen niet 'opgelost' worden, maar gestabiliseerd;
• preventie en continuïteit kunnen voorkomen dat situaties escaleren;
• persoonlijke en langdurige betrokkenheid van professionals essentieel zijn voor veiligheid, ontwikkeling en stabiliteit.

In het kort

Langdurige en levensbrede ondersteuning vraagt om structurele integratie van wetgeving en domeinen. Daarnaast hebben professionals vertrouwen en mandaat nodig om maatwerk te kunnen bieden. Van beleidsmakers vraagt dit een fundamenteel andere beleidslogica.