Wat is inclusief onderwijs?

Wat houdt inclusief onderwijs in?

Bij inclusief onderwijs houdt de school rekening met verschillende leerstijlen, achtergronden, interesses en uitdagingen. De school onderzoekt de kwaliteiten en mogelijkheden van alle kinderen en jongeren en sluit aan bij hun behoeften. De schoolomgeving is zo aangepast dat alle kinderen en jongeren zo goed mogelijk kunnen meedoen. Bijvoorbeeld de inrichting van het schoolgebouw, de expertise van de professionals en de samenwerking met jeugdhulp.

Het recht op inclusief onderwijs is vastgelegd in het VN-kinderrechtenverdrag en het VN-mensenrechtenverdrag Handicap. Dit moet ervoor zorgen dat iedereen volwaardig mee kan doen in de samenleving. Wat je achtergrond of ondersteuningsbehoefte ook is. De Nederlandse overheid is daarom verplicht zich in te spannen voor inclusief onderwijs

Waarom is inclusief onderwijs belangrijk?

In onze samenleving kan niet iedereen in dezelfde mate meedoen. Bepaalde groepen worden uitgesloten. Dit heet exclusie. Deze exclusie start vaak al op jonge leeftijd in het onderwijs. Het idee achter inclusief onderwijs is dat er op school acceptatie is voor onderlinge verschillen. En dat iedereen erbij hoort en ertoe doet, ongeacht etnische en culturele achtergrond, seksuele voorkeur, gender en sociale, fysieke en cognitieve mogelijkheden.

Doordat kinderen met verschillende achtergronden samen naar school gaan, is de veronderstelling dat zij het later normaal vinden om met elkaar om te gaan. Zo ontstaat een samenleving die gebaseerd is op gelijkwaardigheid, verdraagzaamheid en inclusie. 

Lees meer in de factsheet De effecten van inclusief onderwijs (Defenceforchildren.nl)

Wat zijn de effecten voor kinderen en jongeren?

Op basis van wetenschappelijke kennis kan voorzichtig geconcludeerd worden dat inclusief onderwijs geen nadelig effect heeft op de leerprestatie van leerlingen met extra ondersteuningsbehoefte. Voor leerlingen zonder extra ondersteuningsbehoeften zijn effecten op leerprestaties verschillend voor het primair en voortgezet onderwijs. In het primair onderwijs zijn de effecten meestal neutraal of positief. In het voortgezet onderwijs zijn de effecten voornamelijk neutraal en in sommige gevallen negatief maar klein. 

Op de lange termijn lijken de effecten van inclusief onderwijs positief voor leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften. Zij behalen na het volgen van inclusief onderwijs vaker een diploma, volgen vaker vervolgonderwijs en hebben vaker een baan. Ook lijken leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte op reguliere (inclusieve) scholen meer mogelijkheden te hebben om vriendschappen op te bouwen met leeftijdsgenoten. Hun sociale netwerk bevindt zich bovendien vaker in de eigen buurt dan dat van leerlingen in het gespecialiseerd onderwijs.

Waarom zijn we voorzichtig met conclusies?

Het is lastig om nu al harde conclusies te trekken over de effecten van inclusief onderwijs op de leerprestaties van leerlingen. Leerlingen verschillen van elkaar in ondersteuningsbehoeften en ontwikkelmogelijkheden. Hierdoor is het moeilijk vast te stellen of verschillen in uitkomsten worden veroorzaakt door het type onderwijs of door kenmerken van de leerling zelf. Ook wordt inclusief onderwijs op zeer uiteenlopende manieren vormgegeven, waardoor onderzoekresultaten moeilijk vergelijkbaar zijn.

Voor goed inclusief onderwijs, en dus betrouwbaar onderzoek naar de effecten ervan, moeten bepaalde randvoorwaarden op orde zijn. Onder andere de beschikbaarheid van ondersteuning in de klas, interprofessionele samenwerking met zorgpartners, leermaterialen, huisvesting, bekostiging, gezamenlijke visie binnen de school, professionalisering van leraren en schoolleiders, toezichtkader en wet- en regelgeving. 

Van passend onderwijs naar inclusief onderwijs

In Nederland geldt sinds 2014 de wet Passend Onderwijs. Deze wet houdt in dat schoolbesturen er samen verantwoordelijk voor zijn dat alle leerlingen een plek krijgen op een school die past bij hun kwaliteiten en mogelijkheden. Bij passend onderwijs ligt de nadruk op het organiseren van goede extra ondersteuning voor individuele kinderen door verschillende voorzieningen in het samenwerkingsverband passend onderwijs. Dit kan geboden worden op een reguliere school of een school voor speciaal onderwijs.  

Inclusief onderwijs gaat een stap verder dan passend onderwijs in de inclusiegedachte. Hier is het streven dat álle kinderen en jongeren, met en zonder extra ondersteuningsbehoefte, welkom zijn op een reguliere school in de buurt of regio. Tussen passend onderwijs en inclusief onderwijs bestaat een spanningsveld. Critici vragen zich af of een extra stap naar inclusief onderwijs wel realistisch is, nu het onderwijs al tegen zijn grenzen aanloopt door gebrek aan personeel en geld. En ook de noodzakelijke samenwerking met de zorg niet vanzelfsprekend valt te organiseren.