'Sociale media hebben geen recht op toegang tot kinderen'

Stel eisen aan de toegankelijkheid en veiligheid van sociale media voor kinderen en jongeren. En geef kinderen en jongeren stapsgewijs toegang tot sociale media. Dat is de kern van een advies aan de Europese Commissie. 'Het uitgangspunt is dat sociale media geen recht hebben op toegang tot kinderen', zegt Rebecca Wald van het NJi.

Het rapport adviseert om kinderen en jongeren gefaseerd te laten kennismaken met 'sociale media+'. Dat zijn de bekende sociale media, maar ook online games en AI-chatbots. Deze media vormen nu vaak een veiligheidsrisico voor kinderen en jongeren, bijvoorbeeld door schadelijke content, eindeloos scrollen, commerciële activiteiten en opdringerige notificaties.

Vermijd schermen en 'sociale media+' voor kinderen tot 3 jaar, aldus het advies. Laat kinderen van 3 tot 13 jaar alleen onder toezicht en met begeleiding voor hen geschikte sociale media gebruiken. En geef jongeren vanaf 13 jaar alleen toegang tot sociale media die bewijzen dat ze veilig voor hen zijn. Verwacht wordt dat de Europese Commissie de adviezen meeneemt in de wetsvoorstellen die zij na de zomer zal voorleggen aan het Europees Parlement en de lidstaten.

Stapsgewijze ontwikkeling

Rebecca Wald van het NJi is tevreden over de ontwikkelingsgerichte basis van het advies. 'Het houdt rekening met de ontwikkeling van kinderen en jongeren. In plaats van één harde leeftijdsgrens wordt gekeken naar de stapsgewijze ontwikkeling van 0 tot 18 jaar.'

'Positief is ook dat het advies uitgaat van kinderrechten', zegt Wald. 'Niet alleen het recht op bescherming tegen negatieve effecten van sociale media, maar ook het recht van kinderen op informatie en deelname aan de samenleving. Bovendien is het uitgangspunt dat sociale media geen recht hebben op toegang tot kinderen. Eigenlijk draait het dus niet om een leeftijdsverbod voor kinderen en jongeren, maar om een bereikverbod voor bedrijven.'

'In het rapport staat nog niet concreet aan welke minimale veiligheidsstandaarden de aanbieders moeten gaan voldoen, of hoe hoog de boetes worden als ze zich niet aan de regels houden. Het is belangrijk dat het economisch aantrekkelijker is om de regels te volgen dan om ze te overtreden. Anders zullen de bedrijven denken: als we de regels overtreden en de boetes betalen, houden we nog genoeg winst over. Dan hebben ze weinig motivatie om hun ontwerp aan te passen. Een veilig ontwerp moet winstgevender zijn dan het betalen van boetes.'

Leeftijdsgrenzen handhaven

'Verder is voor het handhaven van de voorgestelde leeftijdsgrenzen nog een technische oplossing nodig. Dat is best lastig. In Australië zitten nog steeds veel jongeren op sociale media, ondanks het wettelijke verbod daar. Jongeren weten de huidige leeftijdsverificatie te omzeilen.'

Ook de definitie van wat onder 'sociale media+' valt, vraagt volgens Wald nog om een uitwerking. 'Welke mechanismen of functies bepalen dat? Tegelijkertijd is die bredere definitie een sterk punt. Je moet de regelgeving namelijk niet beperken tot de bestaande platforms, want overmorgen is er weer iets nieuws. Daarom moeten we kijken naar de onderliggende mechanismen, zodat de regels ook in de toekomst toepasbaar blijven.'

Wald vindt het positief dat jongeren betrokken waren bij het opstellen van het plan. 'En dat de auteurs ervoor pleiten om hen ook te betrekken bij de uitwerking. Ze maken dat concreet met adviezen die wij als NJi ook vaak geven, bijvoorbeeld dat je bij jongerenparticipatie altijd aan jongeren moet terugkoppelen wat er met hun inbreng gebeurt.'

Meer informatie

Bericht Europese CommissieRapport Child safety onlineSamenvatting rapport