Logo voor Nederlands Jeugdinstituut, link naar homepagina

Cijfers over gesloten jeugdhulp

Er zijn verschillende cijfers beschikbaar over het aantal jongeren in de gesloten jeugdhulp. Door veranderingen in wetgeving, de organisatie van de gesloten jeugdhulp en de manier waarop cijfers worden geregistreerd, verschillen deze cijfers per periode en per bron. Op deze pagina vind je een overzicht van de beschikbare cijfers en een toelichting op de verschillen. Voor sommige jaren zijn geen cijfers beschikbaar.

Definitie

Gesloten jeugdhulp is een vorm van jeugdhulp met verblijf voor jongeren tussen 12 en 18 jaar met een intensieve zorgvraag. Er is sprake van ernstige zorgen over de veiligheid van de jongere zelf of van anderen in hun omgeving. Het is niet gelukt om hen met lichtere vormen van hulp voldoende te beschermen. Bij gesloten jeugdhulp wordt de vrijheid van jongeren beperkt en kan zorg verplicht worden opgelegd. Dit kan alleen als het volgens de wet is toegestaan en aan de noodzakelijke randvoorwaarden is voldaan. Een rechter beoordeelt of een gesloten plaatsing mag worden ingezet.

JeugdzorgPlus is gesloten jeugdhulp op basis van de Jeugdwet. Daarnaast zijn er jongeren die gesloten zijn opgenomen op basis van de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) in de kinder- en jeugdpsychiatrie.

Wat zijn de belangrijkste cijfers?

  • In 2025 waren 569 unieke jongeren geplaatst in JeugdzorgPlus (Jeugdzorg Nederland, 2026) 
  • In 2017 waren dit 1.537 unieke jongeren (Jeugdzorg Nederland, 2018). 
  • Sinds 2017 daalt het aantal jongeren in JeugdzorgPlus jaarlijks. 

Ontwikkeling van gesloten jeugdhulp

De manier waarop gesloten jeugdhulp in Nederland is georganiseerd, is in de loop van de tijd veranderd. Daardoor verschillen ook de beschikbare cijfers. Vanaf 2008 werd JeugdzorgPlus ingevoerd. Hierdoor werden gesloten plaatsingen op basis van de Jeugdwet mogelijk. Jongeren die vóór 2008 gesloten werden geplaatst, verbleven in een justitiële jeugdinrichting (JJI).

Wat laten cijfers zien vanaf 2015?

Vanaf 1 januari 2015 geldt de Jeugdwet. Vanaf dat jaar zijn landelijke cijfers beschikbaar over gesloten jeugdhulp. 

Jeugdzorg Nederland publiceert cijfers over gesloten plaatsingen op basis van de Jeugdwet in JeugdzorgPlus. Het CBS publiceert cijfers over gesloten plaatsingen op basis van de Jeugdwet én op basis van de Wvggz. De cijfers zijn niet één op één vergelijkbaar, omdat de organisaties verschillende bronnen en definities gebruiken.

Cijfers van Jeugdzorg Nederland

Jeugdzorg Nederland onderscheidt drie verschillende cijfers:

  • Aantal unieke geplaatste jongeren: het aantal jongeren dat in het betreffende jaar minimaal één keer in JeugdzorgPlus is geplaatst. Een jongere wordt één keer meegeteld, ongeacht het aantal plaatsingen.
  • Aantal unieke jongeren in zorg: het aantal unieke jongeren dat in het betreffende jaar voor korte of langere tijd in JeugdzorgPlus verbleef. Dit kunnen ook jongeren zijn die al in een eerder jaar waren geplaatst.
  • Aantal plaatsingen: alle plaatsingen in het betreffende jaar. Een jongere kan meerdere keren in een jaar worden geplaatst. Elke plaatsing wordt meegeteld.

Bronnen

Wat valt op?
  • Tot 2017 nam het aantal plaatsingen in JeugdzorgPlus toe. In 2017 bereikte het aantal plaatsingen een hoogtepunt met 1.923 plaatsingen (Jeugdzorg Nederland, 2019). 
  • Vanaf 2018 daalde het aantal plaatsingen jaarlijks. Met het Actieprogramma Zorg voor de Jeugd werd ingezet op het terugdringen van gesloten plaatsingen. In de jaren daarna nam het aantal plaatsingen verder af (Jeugdzorg Nederland, 2023).  
  • Vanaf 2022 zette de daling sterker door. Dit valt samen met het besluit om JeugdzorgPlus af en om te bouwen. In 2025 zijn er 569 unieke jongeren geplaatst in JeugdzorgPlus (Jeugdzorg Nederland 2026). 

Bekijk ook de tijdlijn 'Ontstaan en afbouw van de gesloten jeugdhulp' voor meer informatie over de gebeurtenissen die samenhangen met deze ontwikkelingen.

Cijfers van het CBS

Het CBS publiceert landelijke cijfers over gesloten jeugdhulp. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen JeugdzorgPlus en gesloten plaatsingen op grond van de Wvggz of, voor 2020, op grond van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen.

Bron

Centraal Bureau voor de Statistiek (2025). Jongeren en trajecten gesloten jeugdhulp, type plaatsing, regio, 2015-2024

Waarom verschillen de cijfers van CBS en Jeugdzorg Nederland?
  • De verschillen tussen Jeugdzorg Nederland en CBS in de aantallen jongeren en plaatsingen in JeugdzorgPlus hebben te maken met de wijze van registreren en het systeem van dataverzameling.
  • Jeugdzorg Nederland geeft alleen cijfers over jongeren en plaatsingen in JeugdzorgPlus. De data zijn gebaseerd op het Toeleidingssysteem (TLS) van Jeugdzorg Nederland.
  • CBS geeft cijfers over gesloten jeugdhulp. Zowel over jongeren en plaatsingen in JeugdzorgPlus als over jongeren die vanaf 2020 op basis van de Wvggz gesloten zijn geplaatst en voor 2020 op basis van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Wet Bopz). De data zijn gebaseerd op Beleidsinformatie Jeugd. Hierbij is een inschatting gemaakt van het aandeel JeugdzorgPlus op basis van de aanbieders.

Wat laten de cijfers zien van 2008 tot 2015?

In 2008 ontstond JeugdzorgPlus. Een wijziging in de Wet op de jeugdzorg maakte gesloten jeugdhulp mogelijk. In de eerste jaren was sprake van een overgangsperiode. Jongeren met een kinderbeschermingsmaatregel verbleven nog deels in JJI's, terwijl JeugdzorgPlus verder werd opgebouwd. Vanaf 2010 konden jongeren met een kinderbeschermingsmaatregel alleen nog in JeugdzorgPlus worden geplaatst.

Bekijk ook de tijdlijn 'Ontstaan en afbouw van de gesloten jeugdhulp' voor meer informatie over de gebeurtenissen die samenhangen met deze ontwikkelingen.

De overgangsperiode: 2008–2010

Van 2008 tot 2010 vond de overgang plaats van gesloten plaatsing van jongeren met een kinderbeschermingsmaatregel in JJI's naar JeugdzorgPlus. Voor deze overgangsperiode hebben we geen landelijke cijfers gevonden die aansluiten bij de indicatoren in de tabel hieronder. Daarom nemen we deze jaren niet op in de tabel.

Cijfers JeugdzorgPlus: 2010–2014

Bronnen

Wat valt op?
  • Het aantal beschikbare plaatsen in JeugdzorgPlus groeit in de periode van 2008 tot 2010 naar 1.600 beschikbare plaatsen (Van Dam e.a., 2010).
  • Het aantal beschikbare plaatsen in de JJI neemt daarmee samenhangend sterk af, van 2.772 plekken in 2007 naar 1.240 in 2010. In de eerste acht maanden van 2010 stonden bovendien meer dan 500 van deze plekken leeg (Boendermaker en Uit Beijerse, 2008).
  • Het aantal beschikbare plekken in JeugdzorgPlus daalt in de periode van 2011 tot 2014 (Jeugdzorg Nederland, 2015b).

Wat laten cijfers zien over gesloten plaatsingen vóór 2008? 

In 1990 ontstonden de JJI's. Jongeren met een kinderbeschermingsmaatregel konden gesloten worden geplaatst in een JJI . Er kwamen twee soorten inrichtingen: opvanginrichtingen en behandelinrichtingen. De opvanginrichtingen zijn bedoeld voor het uitvoeren van voorlopige hechtenis en strafmaatregelen en als tijdelijke plek voor jongeren die wachten op een plek in de behandelinrichting. De behandelinrichtingen waren bedoeld voor behandelingen in het kader van zowel een strafmaatregel als een kinderbeschermingsmaatregel (Boendermaker en Uit Beijerse, 2008).

Cijfers van 1990 - 2008

De cijfers zijn afkomstig uit verschillende onderzoeken en registraties. Daardoor zijn niet voor ieder jaar dezelfde gegevens beschikbaar. Een leeg veld betekent dat er geen cijfers beschikbaar zijn.

Over de crisisplaatsingen van jongeren met een kinderbeschermingsmaatregel in de opvanginrichting zijn relatief veel cijfers beschikbaar. Cijfers over het aantal jongeren met een kinderbeschermingsmaatregel in de behandelinrichtingen zijn minder goed terug te vinden.

Bronnen

Wat valt op?
  • Meer dan de helft van de jongeren in de JJI is geplaatst op grond van een kinderbeschermingsmaatregel. In de behandelinrichting varieert het percentage jongeren met een kinderbeschermingsmaatregel van 60 procent tot 78 procent. Dit verschilt per bron en per jaar. Het percentage jongeren met een kinderbeschermingsmaatregel in de opvanginrichtingen is lager. In 2003 was dit 36 procent (Boendermaker, 1995; Goderie e.a., 2004).
  • Vanaf 2001 neemt door het 'Voorlopig convenant crisisplaatsingen OTS-pupillen in JJI's' het aantal crisisplaatsingen in opvanginrichtingen sterk toe (Boendermaker, 2008).
  • Aanvankelijk zijn niet alle JJI's gesloten. In 1993 is ongeveer een derde van de behandelplekken gesloten. Dit aantal groeit. In 1997 is 56 procent van de behandelplekken gesloten. Met de invoering van de Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen in 2001 wordt niet meer gesproken over open en gesloten inrichtingen maar normaal beveiligde inrichtingen en beperkt beveiligde inrichtingen (Boendermaker, 1995; Boendermaker, 1998).
  • De capaciteit van de JJI's groeit sterk in de periode van 1990 tot 2008 (Boendermaker, 2008).

Bekijk ook de tijdlijn 'Ontstaan en afbouw van de gesloten jeugdhulp' voor meer informatie over de gebeurtenissen die samenhangen met deze ontwikkelingen.

Wat laten cijfers zien over gesloten plaatsingen vóór 1990?

Voor 1990 kwam het ook voor dat jongeren met een kinderbeschermingsmaatregel werden geplaatst in een rijksinrichting of tuchtschool met beveiligingsmaatregelen en maatregelen voor vrijheidsbeperking.

  • Voor 1985 is bekend dat op 1 januari 91 kinderen op civielrechtelijke titel gesloten waren geplaatst (Boendermaker, 2008) 
  • In 1953 zijn 205 van 518 jongeren in rijksopvoedingsgestichten en tuchtscholen geplaatst met een kinderbeschermingsmaatregel (Boendermaker, 2008; Van Es en Hulzebos, 2005)

Meer achtergrond bij dit onderwerp

Bronnen
Foto Kiky van Mook

Vragen? Neem contact op met:

Kiky van Mook

inhoudsdeskundige Kwaliteit, beleid en monitoring
k.vanmook [at] nji.nl

Lees ook