Home > Kennis > Dossiers > Kindermishandeling > Probleemschets > Vormen > Kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld

Kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld

Delen:

Deel op TwitterDeel op FacebookDeel op LinkedInMail deze pagina

Kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld kunnen op allerlei manieren merken dat er sprake is van geweld tussen hun ouders. Zij zien of horen geweld en conflicten tussen hun ouders of worden geconfronteerd met de gevolgen ervan, bijvoorbeeld verwondingen van de moeder of het moeten vluchten naar een veilige plek.

Partnergeweld en kindermishandeling gaan vaak samen. Het kind is dan niet alleen getuige van geweld in het gezin, maar ook slachtoffer. Naar schatting is tussen de dertig en zestig procent van de kinderen niet alleen getuige van het geweld, maar ook zelf slachtoffer van geweld.

Cijfers

Op basis van een steekproef van politieregistraties van incidenten van huiselijk geweld in 2006, wonen naar schatting 60.000 kinderen in een gezin waar sprake is van huiselijk geweld. Hiervan zijn 25.000 kinderen daadwerkelijk aanwezig bij incidenten van huiselijk geweld. Dit gaat uit van een brede definitie van huiselijk geweld: het gaat niet alleen om geweld tussen de partners, maar breder om geweld in het gezin. Waarschijnlijk is het werkelijke aantal groter, omdat niet alle huiselijk geweld bij de politie bekend is.

Gevolgen voor kinderen

De gevolgen van getuige zijn van huiselijk geweld zijn voor kinderen vergelijkbaar met de gevolgen van zelf mishandeld worden. Opgroeien in een gezin waar sprake is van geweld tussen de ouders is een aantasting van de basisvoorwaarden van het bestaan. Veiligheid, zelfvertrouwen, contacten met leeftijdgenoten en vertrouwen in anderen komen in het gedrang. Kinderen die partnergeweld meemaken, groeien op in een onveilige situatie, zowel fysiek als psychisch. Ze kunnen bij geweldsincidenten zelf gewond raken, bijvoorbeeld doordat ze bij een ouder op schoot zitten, of tussenbeide proberen te komen.

Geweld tussen ouders roept bij kinderen vaak heftige emoties op. Ze ervaren het als verwarrend en pijnlijk als ouders zowel een bron van veiligheid als van angst zijn. Ze groeien bovendien op met fundamentele twijfels en verwarring over de betekenis van liefde, intimiteit en geweld. De meest voorkomende reacties van kinderen zijn verdriet, angst, boosheid en machteloosheid. Als huiselijk geweld vaker plaatsvindt, leven kinderen in voortdurende angst voor een volgende aanvaring tussen de ouders.

Ongeveer veertig procent van de kinderen die thuis met regelmaat geweld tussen de ouders meemaakt, krijgt daardoor posttraumatische klachten.Kinderen die getuige zijn van partnergeweld tussen ouders, groeien op met gewelddadig gedrag als norm. Dit heeft veel gevolgen voor de manier waarop ze zelf, als kind en later als volwassene, met conflicten omgaan. Dit kan invloed hebben op de latere partnerrelatie van het kind, maar ook het risico op crimineel en gewelddadig gedrag op latere leeftijd vergroten.

Gevolgen voor de opvoeding

Door huiselijk geweld kunnen er problemen in de opvoeding ontstaan. De gevolgen van het partnergeweld voor de kinderen worden voor ouders vaak pas echt duidelijk als het geweld is gestopt. Ouders kunnen na partnergeweld kampen met probleemgedrag van hun kinderen en hun disciplinering. Vaak heeft de ouderrol geleden onder het geweld in het gezin door gebrek aan aandacht en liefde voor de kinderen, door verwaarlozing, afreageren en te toegeeflijk zijn. Voor ouders kan het moeilijk zijn om daarmee om te gaan en het vertrouwen van de kinderen weer te herstellen.

Veel ouders vinden het moeilijk om met hun kinderen te praten over wat er is gebeurd. Vaak ontbreekt steun vanuit de omgeving. Geweld tussen ouders heeft gevolgen voor het moeder- en vaderschap. Bij partnergeweld zijn er veel heftige en ontregelende emoties bij de ouders. Vaak zijn ouders niet meer in staat om de zorg en veiligheid te bieden die het kind nodig heeft, omdat hun eigen problemen hen teveel in beslag nemen. Ouders denken meestal dat kinderen weinig of niets merken van het geweld en onderschatten de impact die het geweld op hun kinderen heeft.

Ondersteuningsbehoefte

Na het beëindigen van de relatie met de partner is de familie meestal een belangrijke bron van steun voor moeders en kinderen. De familie kan praktische en emotionele hulp bieden. Wat betreft hulpverlening is er, met name onder allochtonen, waardering voor (laagdrempelige) voorzieningen, zoals huisarts, school en schoolmaatschappelijk werk.

De kinderen hebben meestal geen sterk sociaal netwerk dat hen kan steunen. School is vaak een belangrijke plek, waar ze niets verteld hebben over het geweld en waar ze even zorgeloos en vrolijk kunnen zijn. Ondanks dat kinderen zelf liever niet over het geweld praten, adviseren ze kinderen in een gelijke situatie dat wel te doen om te zorgen dat het geweld stopt en om de situatie thuis te verwerken. Alertheid van de omgeving op wat er mogelijk aan de hand is bij kinderen thuis, openheid tegenover de kinderen en een structureel aanbod van bestaande hulpprogramma’s zijn daarbij belangrijk.

Wat werkt

Hulp aan kinderen is weinig effectief als niet ingezet wordt op het stoppen van het partnergeweld. Voor een veilige opvoedingsklimaat is het nodig dat partners leren op een andere manier met elkaar om te gaan. Vervolgens lijken gecombineerde  interventies voor moeders en kinderen het meest succesvol te zijn om internaliserende en externaliserende problemen bij kinderen te verminderen. Hierbij vindt tegelijkertijd een groep voor kinderen en een groep voor moeders plaats.

Kinderen die getuige zijn van geweld tussen hun ouders zijn vaak ook zelf slachtoffer van mishandeling door een of beide ouders. Bij deze kinderen kunnen interventies ingezet worden die geschikt zijn om kindermishandeling aan te pakken.

Zie voor meer informatie over huiselijk geweld het dossier Huiselijk geweld van Movisie.

Bronnen

Stoppen en helpen
Over effectieve hulp na kindermishandeling

Licht Instrument Risicotaxatie Kindveiligheid (LIRIK)
Een praktische checklist voor hulpverleners

Kindermishandeling: signaleren en handelen
Basisinformatie voor mensen die met kinderen werken

Jessica van Rossum Jessica van Rossum is contactpersoon voor het dossier Kindermishandeling.

Stel een vraag

Print Print pagina of dossier

Print deze pagina

Print het complete dossier

Of print een selectie
Nieuws
Probleemschets
Praktijk
Beleid
Onderzoek
Literatuur
Agenda
Links
Over dit dossier