Wat weten we over kinderen in Oekraïne?

Vluchtelingenkinderen uit Oekraïne zijn niet anders dan andere kinderen. De meeste kinderen hebben een normale hechting. De kans bestaat dat vluchtelingenkinderen trauma’s hebben, maar het is niet verstandig om daar snel veel aandacht aan te besteden. We weten uit onderzoek dat 80 tot 90 procent van de vluchtelingenkinderen uit zichzelf herstelt en terugveert. Richt je bij de opvang daarom vooral op het creëren van stabiliteit en veiligheid.

Voorwaarden normaal opgroeien

Denk aan de voorwaarden die nodig zijn voor het normale opgroeien:

  • Vooral eerst laten uitrusten en ruimte geven om te kunnen landen​.
  • Zo veel mogelijk kind laten zijn​.
  • Dagstructuur, onderwijs of zinvolle dagbesteding aanbieden​.
  • Zorgen voor herkenbaar eten. ​
  • Contact met familie uit land van herkomst​ mogelijk maken.
  • Een stabiele woonplek regelen.​
  • Duidelijke informatievoorziening en vertrouwenspersonen organiseren.

Zwangerschapsverlof, opvang en onderwijs

In Oekraïne kunnen kinderen vanaf 2 jaar, en op sommige plekken vanaf 1,5 jaar, naar het kinderdagverblijf. Moeders hebben recht op vier maanden betaald zwangerschapsverlof. Daarna kunnen ze onbetaald thuisblijven tot hun kind 3 jaar oud is. Ze krijgen daarvoor een kleine uitkering van de staat. Is het kind veel ziek, dan kan dit verlof telkens met een halfjaar verlengd worden totdat het kind zes jaar is.

Over het algemeen vinden Oekraïners het beter voor de ontwikkeling als kinderen zo lang mogelijk bij hun moeder blijven. Daarom wordt er relatief weinig gebruikgemaakt van de opvang vanaf 1,5 jaar. In stedelijke gebieden gaan meer kinderen op een bepaald moment naar een kinderdagverblijf. In 2016 was dat 63 procent. Op het platteland ligt dat percentage lager. Oma’s en opa’s helpen veel bij het opvangen en opvoeden van kinderen, ook tijdens de schoolvakanties. De zomervakantie duurt in Oekraïne de hele zomer.

Het kinderdagverblijf in Oekraïne is bestemd voor kinderen tot zes jaar en kent gemeentelijke en private varianten. De gemeentelijke kinderdagverblijven kosten de ouders bijna niks. De private vormen vragen meer geld, maar bieden vaak ook wat meer. Waar mogelijk, investeren de ouders graag in de best mogelijke opvang voor hun kinderen. Het Oekraïense kinderdagverblijf lijkt veel op een mix van een crèche en een basisschool. Kinderen blijven er de hele dag, krijgen warm eten en slapen tussen de middag. Er wordt aandacht besteed aan de algemene ontwikkeling van kinderen en de voorbereiding op school. Een aantal keren per jaar worden de (groot)ouders uitgenodigd voor een podiumvoorstelling.

De middelbare school begint vanaf zes jaar. De eerste fase is het basisonderwijs dat vier jaar duurt. Het voortgezet onderwijs is de tweede fase van vijf jaar. Daarna volgt de derde fase van drie jaar. Deze laatste fase is de opstap naar het hoger onderwijs en is gericht op een bepaald profiel.

Het is niet ongebruikelijk dat Oekraïense kinderen naast de gewone school een serieuze opleiding volgen aan een kunstschool. Dat betekent dat zij soms al vanaf vier jaar rond zes uur per week aan kunst-, dans- of muziekles volgen. Zo’n opleiding duurt soms een jaar of tien en heeft een eigen curriculum. Na het afronden ervan krijgen jongeren een diploma en kunnen ze er beroep van maken of doorstromen naar de kunst-, dans- of muziekacademie.

In Oekraïne wordt zwemmen als sport onderwezen, maar behoort niet tot algemene ontwikkeling zoals in Nederland. Het is dus niet vanzelfsprekend dat elk kind kan zwemmen.

Opvoeden

Dé Oekraïense ouder bestaat niet. Mensen hebben verschillende opvattingen en opvoedstijlen. Maar sommige culturele bijzonderheden komen vaker voor, zoals de onderstaande.

Een grote rol van grootouders

Grootouders hebben vaak een grote rol in de opvoeding van hun kleinkinderen. Ze dragen veel bij aan de zorg voor hun kleinkinderen en adviseren hun kinderen over de opvoeding. Soms beslissen ze samen met hun kinderen wat en hoe er gaat gebeuren met de kleinkinderen.

Een beschermende houding

  • Ouders zijn vaak heel beschermend en voorzichtig. Bijvoorbeeld kou, viezigheid of slecht weer kunnen aanleiding geven voor het nemen van voorzorgmaatregelen. Kinderen worden er over het algemeen warmer gekleed en mogen geen vieze handen hebben, laat staan vieze dingen in hun mond stoppen. De ‘vijf seconde regel’ geldt dus niet! Ouders zoeken sneller medische hulp. Een simpele verkoudheid kan al een reden zijn tot bezorgdheid en een bezoek aan de huisarts. Vaak wordt er dan ook iets voorgeschreven om de klachten te verlichten, waar in Nederland het advies ‘uitzieken’ gegeven wordt.
  • De vaccinatie wordt over het algemeen zeer serieus genomen. Sommige Oekraïense ouders weten zelfs welke soorten vaccins er op de markt zijn en welke daarvan de beste zijn. Ze zijn bereid om te betalen voor een ‘betere vaccin’ bij een privékliniek om er zeker van te zijn dat hun kind goed beschermd is. Vaccinatie is in Oekraïne gratis voor iedereen.  
  • Goede voeding is belangrijk. Warm eten is gezond. Veel brood eten en geen soep is ongezond. Over suiker wordt over het algemeen minder moeilijk gedaan.

Het beste willen voor kinderen

  • Vaak draait het leven in het Oekraïense gezin om het kind. Bij de komst van een baby passen de ouders hun leven aan. Vaak gaan ze bijvoorbeeld minder vaak uit of op vakantie. Het geldt niet voor alle ouders, maar over het algemeen verschilt het van Nederland. Hier wordt de baby meer meegenomen in het leven van de ouders: op bezoek, op vakantie, op stap.
  • Het lekkerste wordt bewaard voor het kind. Als de ouders het niet breed hebben, kopen ze de lekkerdere, gezondere en duurdere dingen in ieder geval voor hun kinderen. De ouders laten dat lekkere stukje fruit dan bijvoorbeeld liggen.
  • Aanwezigheid van zee of in ieder geval ‘frisse lucht buiten de stad’ tijdens de grote vakantie wordt als belangrijk gezien. Het helpt kinderen ‘aan te sterken’ en bijvoorbeeld in de koude maanden minder vaak kou te vatten. Ouders proberen dit te organiseren, ook wanneer ze niet veel te besteden hebben.

Investeren in een goede opleiding

  • Waar mogelijk, worden kinderen gestimuleerd om serieus aan ballet, muziek, kunst of sport te doen. Daarbij ligt het accent meer op doorzetten en goed worden in iets waar het kind op jonge leeftijd mee begonnen is, dan op het uitproberen van verschillende dingen. Sport, kunst en cultuur worden in eerste instantie gezien als een investering in de toekomst: iets dat moet. Ter vergelijking: in Nederland wordt meedoen aan sport en cultuur eerder gezien als een manier om plezier te beleven en nieuwe vrienden te maken.
  • De school wordt in Oekraïne gezien als voorbereiding op de toekomst: een opstap naar hoger onderwijs, een goede baan, welbevinden. Kinderen worden over het algemeen gestimuleerd om goed te presteren op school. Huiswerk maken tot laat in de avond is daarom niet ongebruikelijk.
  • De relatie tussen kinderen en leerkrachten is meer hiërarchisch dan in Nederland. Een leerkracht wordt aangesproken met u en heeft over het algemeen veel aanzien.

Eerste baan, geen eerste baantjes

Terwijl er veel van Oekraïense kinderen en jongeren gevraagd wordt op het gebied van school, opleiding en sport, hoeven ze geen eigen geld te verdienen. Aan het idee van een baantje op je veertiende zouden veel Oekraïense ouders echt moeten wennen. Zelfs studenten hebben vaak nog geen bijbaan. De prioriteit is de opleiding en daarom doen veel ouders hun best om daar de (financiële) ruimte voor te creëren.

De pil is voor volwassenen  

Onderwerpen als seks en relaties worden in Oekraïne over het algemeen minder vrij besproken met ouders dan bijvoorbeeld in Nederland. Tienermeisjes krijgen ook niet snel de pil. De pil wordt meer gezien als iets voor een volwassen vrouw.

Mogelijkheden dagbesteding Oekraïense kinderen in Nederland

Zinvolle dagbesteding helpt bij het vinden van stabiliteit en veiligheid. Daarom is het van belang om ook hier aandacht aan te geven bij het organiseren van opvang voor Oekraïense vluchtelingen.

Zo worden op een aantal plekken in het land landingsprogramma’s opgezet. Dit is een vorm van dagbesteding voor kinderen van 2 jaar tot 18 jaar met veel ruimte voor sport, cultuur en spel, digitaal onderwijs via onlineverbindingen met scholen in Oekraïne en kinderopvang. 

Veel informatie wordt gedeeld op Facebook, Instagram en Telegram. Er zijn plaatsgebonden groepen waar mensen elkaar op de hoogte houden van ontwikkelingen en mogelijkheden. Ook op het gebied van vrije tijd en recreatie worden regelmatig interessante initiatieven gedeeld. Zo delen mensen ervaringen met het krijgen van gratis toegang tot musea, dierentuinen en sportaccommodaties. De kans is groot dat ook in jouw gemeente zo een groep actief is.

Online

Steeds meer Oekraïenstalige tools, boeken en materialen verschijnen nu gratis online. Veel Oekraïners maken gebruik van Telegram en hebben de kanalen voor kinderen ontdekt, anderen nog niet of niet alle. Informeer ouders over deze mogelijkheden of maak hier eventueel zelf gebruik van bij het organiseren van activiteiten.

Lezen en luisteren

  • Platforms in het Oekraïens met luisterverhaaltjes en sprookjes voor kinderen tot ongeveer 7 jaar:

Leren en doen

Kinderen van Oekraïne is een online ruimte bedoeld om kinderen te steunen bij het doorstaan van uitdagingen die de oorlog met zich meebrengt. Hier zijn dagelijks verschillende online activiteiten te volgen voor kinderen en jongeren tussen 4 en 16 jaar. Van gymles tot het bespreken van angsten en van een les programmeren tot een verhaaltje voor het slapen gaan. Een nieuw rooster verschijnt elke week.

Het zelfhulpboek Mijn grote reis uit Oekraïne is bedoeld om kinderen en jongeren te helpen bij de verwerking van hun vluchtervaringen. Het boek is sinds kort ook beschikbaar in het Oekraïens. Print het uit en maak deze beschikbaar in de opvangruimte of deel het uit aan kinderen en ouders.

Spel en sport

Er is veel mogelijk om kinderen en jongeren mee te laten doen aan sport, spel en culturele activiteiten. Hieronder geven we enkele voorbeelden. Informeer vooral bij jouw gemeente, lokale scouting en aanbieders van dans-, theater- of kunstopleidingen in de buurt welke mogelijkheden er zijn.  

  • Gemeenten, sportaanbieders en verenigingen werken samen om gevluchte kinderen en jongeren mogelijkheden te bieden om mee te doen. Zo bijvoorbeeld is er een mogelijkheid om gratis atletiektrainingen te volgen bij HAAG Atletiek.
  • Er zijn ook diverse particuliere initiatieven om kinderen de kans te geven hun conditie bij te houden en hun favoriete sport te blijven beoefenen, zoals een gratis turnles via RG studio. Streetdance en Hip-Hop-studio in Amsterdam biedt vier gratis lessen aan kinderen en denkt mee over de bekostiging van meer lessen. Deze informatie wordt veel gedeeld in Oekraïenstalige groepen op Facebook, Instagram en Telegram.
  • TeamUP is een programma van Save the Children dat met spel en bewegingsactiviteiten psychologische steun biedt aan kinderen van 6 tot 18 jaar die getroffen zijn door conflicten en migratie. TeamUp is actief op dertig locaties in Nederland en zoekt vrijwilligers om de activiteiten voor kinderen uit Oekraïne te begeleiden. Informeren over de mogelijkheden in de buurt kan via de website.

Museum bezoeken

Een aantal musea heeft aangegeven gratis entree of speciale programma’s te bieden aan vluchtelingen. Deze informatie is vaak telefonisch of via mail op te vragen.

Naar de bieb

Bij de bibliotheek wordt van alles georganiseerd. Van taalcursussen tot (speel)bijeenkomsten en kennismaken met de in Nederland populaire kinderboekpersonages. Informeer je over de mogelijkheden bij de lokale bieb en vertel kinderen en ouders wat hier te vinden is en waarom het handig kan zijn om een (gratis) abonnement te nemen.

Naar een dierentuin

De dierentuin kan een mooie beleving zijn voor kinderen, jongeren en volwassenen. Een aantal dierentuinen bieden gratis toegang voor de vluchtelingen, zoals de ARTIS en  Almere Jungle. In de Oekraïenstalige media wordt gedeeld wat een groot succes een safari bij de Beekse Bergen was voor kinderen.

Anderen ontmoeten

In verschillende steden bestaan al Oekraïense weekendscholen: Amsterdam, Voorburg, Groningen, Utrecht, Eindhoven, Rotterdam, Haarlem. In Rotterdam is er een extra plek gecreëerd voor examenjaar leerlingen uit Oekraïne. Het adres is Voorhout 100, 3055 ES Rotterdam. Stichting Oekraïners in Nederland werkt aan de organisatie van vier nieuwe scholen in Haarlem, Breda, Almere en Purmerend. Actuele informatie is te vinden op de website van de stichting.

Net als weekendscholen zijn Oekraïense kerken een plek waar groot en klein elkaar ontmoeten en samen culturele tradities beleven. Ook andere kerken in Nederland organiseren ontmoetingsplekken en bijeenkomsten.

Diverse gemeenten organiseren daarnaast ook ontmoetingsplekken waar kinderen uit Oekraïne elkaar kunnen ontmoeten, zoals in het Oekraïens huis in Rotterdam. Organisatie vanHouten&co in Houten organiseert ontmoetingen voor tieners en jongvolwassenen tussen 10 en 23 jaar. En in Leiden zijn er wekelijkse UA Meetups voor ouders en kinderen uit Oekraïne.

Alle pagina's over vluchtelingen

Naar het overzicht