Leven en werken met het coronavirus

Tips voor professionals in de residentiële jeugdhulp

Laatste actualisatie: 19 november 2020

Als je werkt binnen de residentiële jeugdhulp, jeugd-ggz, de zorg voor kinderen met een verstandelijke beperking, JeugdzorgPlus of justitiële jeugdinrichting, heb je misschien vragen over het omgaan met steeds weer veranderende maatregelen tegen verspreiding van het het coronavirus. Hoe zorg je ervoor dat bezoek en verlof gewoon kan blijven doorgaan in deze tijd? Hoe houd je als professional rekening met de fysieke gezondheid en mentale welbevinden van kinderen en jongeren en van jezelf? Dit doet een blijvend beroep op jouw professionele inschatting en afweging. Op deze pagina geven we tips die je hierbij kunt gebruiken.

Bezoek van ouders, familie en vrienden

Bezoek blijft mogelijk, al zijn er beperkingen. Het kan ook zijn dat jouw organisatie een eigen beleid heeft rondom bezoek. Bekijk deze van tevoren goed en communiceer daar over met de familie en het netwerk van de kinderen en jongeren.

Bezoek van naasten is belangrijk. Het zorgt voor persoonlijke aandacht en rust, waar kinderen en jongeren in jeugdhulp juist extra behoefte aan hebben. Het is goed om binnen de instelling waar je werkt en met jouw team te bespreken op welke manier jullie ervoor zorgen dat bezoek ontvangen door blijft gaan op een zo veilig mogelijke manier. Houd hierbij in gedachte dat er weliswaar algemene regels gelden, maximaal drie personen tegelijk op bezoek in de woonkamer, maar dat er specifieke regels zijn voor de zorg. Hierdoor kan er nog veel wél binnen de residentiële setting. Met het oog op de mentale gezondheid van kinderen en jongeren kun je er in de residentiële jeugdzorg voor kiezen hen tot twee huishoudens te rekenen, de leefgroep en het eigen gezin. Het kind of de jongere hoeft dan in beide huishoudens geen afstand te houden: knuffelen mag dus gewoon.

Zorg er wel voor dat bezoekers ouder dan 18 jaar uit verschillende huishoudens onderling afstand kunnen houden. Verspreid bezoeken over meerdere dagen of adviseer het bezoek met de jongere naar buiten te gaan. Steun dit door tips mee te geven waar gewandeld kan worden of bijvoorbeeld een speeltuin of kinderboerderij in de buurt is. Ondersteun het bezoek ook bij het naleven van de algemene hygiënemaatregelen tijdens het bezoek, bijvoorbeeld door desinfecterende gel en een doos met wegwerpmondkapjes neer te zetten.

Maak samen met elke jongere en zijn/haar bezoek duidelijke afspraken over hoe het bezoekmoment in zijn werk gaat, hoeveel bezoekers mogen langskomen, en wanneer het bezoek eventueel online plaatsvindt. Bijvoorbeeld als de jongere of het bezoek coronagerelateerde klachten heeft. Door tijdig samen met de jongere een plan te maken voor die situaties weet de jongere beter waar hij of zij aan toe is.

Moet het bezoek een mondkapje dragen?

Het bestuur van jouw instelling kan medewerkers en bezoekers adviseren om een niet-medisch mondkapje te dragen in het gebouw, op plaatsen waar het niet goed mogelijk is om anderhalve meter afstand te houden. Bespreek de gevolgen van zo’n besluit met de kinderen en jongeren en/of de jongerenraad. Het is belangrijk om ook ouders op tijd te informeren over een verandering in de regels in de instelling. Vraag de instelling of het mogelijk is om mondkapjes ter beschikking te stellen.

Kunnen kinderen en jongeren tot meerdere huishoudens gerekend worden?

Kinderen en jongeren die in een woonvoorziening (zoals een residentiële instelling) verblijven, kunnen er samen met ouders, opvoeders of groepsleiding voor kiezen om tot meerdere huishoudens gerekend te worden. Zo kan het bezoek in de instelling gewoon doorgaan, en kunnen kinderen en jongeren een weekend naar huis zonder dat jongeren vanaf 13 jaar anderhalve meter afstand moeten houden tot de andere huisgenoten. Ook op de groep hoeven kinderen, jongeren en groepsleiding dan geen anderhalve meter afstand te houden. Let wel goed op: wanneer kinderen en jongeren buiten de instelling als groep op pad gaan, gelden de regels voor publieke ruimtes. Dat betekent dat jongeren vanaf 13 jaar met maximaal vier personen samen mogen zijn. Uitzondering hierop is een groep jongeren die samen met maximaal twee begeleiders naar buiten gaat voor sport, spel of culturele activiteiten.

Bied ruimte voor hoe kinderen en jongeren deze coronatijd en de regels ervaren

De voortdurende en wisselende maatregelen kunnen emotionele reacties oproepen bij kinderen en jongeren. Van angst tot boosheid, zich terugtrekken of juist provoceren. Het is voor iedereen lastig om de beperkingen zo lang vol te houden, ook omdat er geen zicht is wanneer het 'gewone' leven weer hervat kan worden. En iedereen beleeft het weer anders. Blijf alert op wat deze coronatijd met kinderen en jongeren doet, toon begrip en ga hierover in gesprek met hen.

Sommige maatregelen of beperkingen zorgen voor frustraties bij kinderen, jongeren en hun ouders. Die frustratie mag er zijn. Wees je ervan bewust dat de situatie en het volhouden van de maatregelen veel vraagt van kinderen en jongeren en soms ook van ouders.  Geef waar nodig extra uitleg over de maatregelen en afspraken in de instelling en waarom deze er zijn. En niet te vergeten: betrek de kinderen en jongeren bij het vertalen van maatregelen naar de groep en heb hierbij met elkaar aandacht voor wat wél kan. Hierdoor maak je kinderen en jongeren ook mede verantwoordelijk voor het bedenken van oplossingen en manieren om met de regels om te gaan op de groep. Dat kan een gedeelte van de frustratie over maatregelen voorkomen.

Je kunt met een kind of jongere ook de vragen en antwoorden over het coronavirus en de maatregelen bekijken op deze pagina voor kinderen en deze pagina voor jongeren. Ga bijvoorbeeld in gesprek over waarom bepaalde landelijke maatregelen zijn ingevoerd, waarom hij of zij het daar wel of niet mee eens is et cetera. Op sommige momenten is het uiteraard nodig om je als professional te beroepen op de regels die de instelling heeft opgesteld. Probeer niet alleen uit te leggen welke regels dat zijn, maar ook waarom die er zijn.

Aandachtspunten coronaregels op de groep

Een paar tips: 

  • Benadruk wat er allemaal nog wél mogelijk is en ga hierover met kinderen en jongeren op de groep in gesprek. Door al het nieuws en wisselende maatregelen kan (ongemerkt) de nadruk liggen op wat niet meer mag. Dit kan invloed hebben op de sfeer op de groep. Het is juist belangrijk om de situatie te relativeren. Het coronavirus is nog niet weg, maar het leven gaat wel door. Hoe zorgen we er met elkaar voor dat we het leuk houden? Bijvoorbeeld door meer activiteiten binnenshuis te organiseren.
  • Heb in het gesprek begrip voor het gedrag en de emoties van kinderen en jongeren. Deze coronatijd heeft veel impact op het leven van jongeren. Dat verklaart voor een deel waarom ze soms moeite hebben om zich aan de regels te houden. Dat is niet gek, want het is ook moeilijk. En helemaal als je in een leeftijd bent waarin contact met leeftijdsgenoten extra belangrijk is. Er is weinig perspectief en het is nog niet duidelijk wanneer zij weer hun 'normale' leven kunnen leiden.
  • Wees duidelijk over de regels en waarom deze er zijn en geef hierin het goede voorbeeld op de groep. Kinderen en jongeren stemmen hun gedrag af op de mensen om hen heen. Dat zijn andere kinderen en jongeren, maar zeker ook volwassenen. Ze kopiëren gedrag. Probeer daarom als begeleiders onderling eenduidige afspraken te maken en voorbeeldgedrag te laten zien. Dit zorgt voor duidelijkheid. Het zorgt namelijk voor verwarring als begeleiders anders omgaan met de regels.
  • Bespreek de dilemma’s met de jongeren samen en maak daar goede afspraken over. Anderhalve meter afstand houden van vrienden boven de 18 jaar tijdens verlof bijvoorbeeld. Hoe ga je daarmee om? Besteed dan ook aandacht aan omgaan met groepsdruk. Lees ook deze Q&A op de pagina voor jongeren over Afspreken met vrienden.
  • Betrek kinderen en jongeren structureel bij het maken van (corona)regels op de groep of het vertalen van algemene regels naar wat dit betekent op de groep.

Zorg voor balans tussen fysieke gezondheid en mentaal welbevinden van kinderen en jongeren

Het is belangrijk om samen met alle betrokkenen het leven van kinderen en jongeren zo normaal mogelijk te laten doorgaan én gezond te blijven. Het is niet vreemd dat je als professional in deze soms onzekere coronatijd meer geneigd bent om 'beheersmaatregelen' in te zetten op de groep. Je wilt voorkomen dat de groep een coronabrandhaard wordt, bijvoorbeeld wanneer je vermoed dat een jongere zich niet aan de basisregels heeft gehouden op verlof. Aan de andere kant wil je proportioneel handelen. Dat roept de vraag op of het passend is om een jongere preventief in quarantaine te zetten op zijn of haar kamer, om zo het verspreidingsrisico te verkleinen. Dit kan de fysieke gezondheid van anderen wellicht beschermen, maar het is niet goed voor het welbevinden van de desbetreffende jongere. Zo'n quarantaine kan ook als straf ervaren worden en tot gevoelens van eenzaamheid en veel stress leiden. Jongeren kunnen het handelen van medewerkers als onveilig, onvoorspelbaar of oneerlijk ervaren. Je zult bij elke situatie weer opnieuw professioneel af moeten wegen wat passend is. Dat doe je bij voorkeur niet alleen, maar samen met je team. Het is onmogelijk om het risico van corona op de groep 100% uit te sluiten. Wat wel kan is binnen de instelling met collega’s en staf in gesprek gaan hoe jullie in deze situaties kunnen handelen.

Ook is het goed om met collega’s in het eigen team te bespreken waar de eventuele persoonlijke zorg of angst zit. Hoe gaan jullie hier als team mee om? Door het hierover te hebben en samen afwegingen te maken, kun je voorkomen dat deze angst of zorgen leidend worden voor het bepalen van de regels op de groep. Samen zoek je naar een goede balans tussen fysieke veiligheid en welbevinden voor de kinderen en de jongeren in de groep en jullie als professionals. 

Meer weten over hoe andere professionals dit aanpakken? Luister dan deze podcast waarin twee professionals, werkzaam bij PinQ, vertellen over hun afwegingen wanneer meiden tijdens hun verlof tegen de afspraak in naar vrienden gingen en daardoor extra risico liepen om besmet te worden.

Tips en aandachtspunten voor verlof van kinderen en jongeren

Bezoek en verlof gaat gewoon door, ook in coronatijd. Je maakt vooraf samen met het kind of jongere en zijn ouders/ netwerk en begeleiders afspraken over het verlof. Ook in coronatijd is dit maatwerk. 

Een paar tips: 

  • Houd contact met de ouders en/of netwerk waar het kind of jongere heengaat op verlof. Door van tevoren en achteraf te vragen of iemand thuis klachten heeft, kunnen jullie hier op de groep rekening mee houden.
  • Bespreek of er in het gezin of in het netwerk personen behoren tot de kwetsbare doelgroep en een verhoogd risico hebben op een ernstig beloop van het coronavirus. En bedenk met elkaar wat een goede manier is om hier mee om te gaan, zodat iedereen zich zo comfortabel mogelijk voelt bij de oplossing.
  • Maak vooraf duidelijke afspraken. Het blijft maatwerk. Soms zal na een zorgvuldige afweging met alle betrokkenen besloten worden om niet thuis te overnachten. Kijk dan samen hoe het weekend toch zo leuk en gezellig mogelijk vormgegeven kan worden.
  • Kinderen en jongeren in een residentiële instelling mogen tot twee huishoudens gerekend worden. Het kind of de jongere hoeft dan in beide huishoudens, in de instelling en bij zijn/haar gezin thuis, geen afstand te houden.
  • Kinderen en jongeren kunnen gewoon opgehaald en gebracht worden met de auto, ook al staan zij niet op hetzelfde adres ingeschreven. In de auto is het dringende advies om vanaf een leeftijd van 13 jaar een niet-medisch mondkapje te dragen.
  • Probeer oog te houden voor eventuele coronagerelateerde symptomen bij kinderen en jongeren op de groep, ook nadat ze op verlof zijn geweest. Bij (milde) klachten kunnen kinderen vanaf 13 jaar getest worden.
  • Houd aandacht voor eventuele zorgen of vragen die kinderen kunnen hebben, bijvoorbeeld over hoe het zal gaan met verlof tijdens de feestdagen. Sinterklaas kan op 5 december gevierd worden. Wel geldt de maatregel van maximaal drie extra bezoekers, ouder dan 13 jaar. Wat met Kerstmis en oud - en nieuwjaar mogelijk is, is nog niet bekend.

Op school

Op school is het soms niet zoals kinderen en jongeren gewend waren. Scholen hebben maatregelen tegen verspreiding van het coronavirus getroffen, bijvoorbeeld door looproutes op de gang aan te geven en meer ventilatie in de klaslokalen. Sommige scholen voor voortgezet onderwijs hebben mondkapjes in de gang of aula verplicht gesteld.

Bespreek met kinderen en jongeren de regels die bij hen op school gelden en eventuele vragen of zorgen die zij hierover hebben. Ondersteun hen waar nodig. Jongeren kunnen bijvoorbeeld vragen of zorgen hebben over hoe het moet met inhalen van proefwerken, die ze hebben gemist omdat ze door verkoudheid niet naar school mochten. Je kunt bij dit gesprek ook gebruik maken van deze pagina voor kinderen over school in coronatijd en deze pagina met vragen en antwoorden over het voortgezet onderwijs.

Verkouden en naar school?

Alle kinderen tot en met 12 jaar mogen naar school en of naar een vorm van kinderopvang als zij alleen verkoudheidsklachten, zoals loopneus, neusverkoudheid, niezen en keelpijn hebben, zónder koorts. Zij worden in principe niet meer getest. Lees ook de pagina met Vragen over het testbeleid.

Uitzonderingen: kinderen die contact hebben met een patiënt met bevestigde corona, of als er iemand in het huishouden van het kind is met koorts of benauwdheid. Kinderen met andere corona gerelateerde klachten zoals koorts, benauwdheid of vaker dan incidenteel hoesten, moeten thuisblijven. Er wordt onderscheid gemaakt tussen twee groepen:              

  • Kinderen tot en met groep 2 van de basisschool: zij mogen in principe weer naar school als ze 24 uur koortsvrij zijn.
  • Kinderen vanaf groep 3 tot en met groep 8 van de basisschool laten zich bij deze klachten testen en mogen in principe bij een negatieve testuitslag weer naar school. Bij verergering informeer je de huisarts. Zie ook de handreiking neusverkouden kinderen.

Er is een beslisboom ontwikkeld voor kinderen tot en met groep 8 van de basisschool op basis van de richtlijnen van het RIVM. Hiermee kun je snel beoordelen of een kind wel of niet naar de opvang of naar school mag.

Jouw reactie

Heb je vragen of opmerkingen over de informatie over omgaan met de gevolgen van het coronavirus op onze website? Dan kun je reageren via coronavirus@nji.nl. Hiermee kunnen we de informatie op onze website actualiseren.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies