Leven en werken met het coronavirus

Tips voor professionals in de residentiële jeugdhulp

Laatste actualisatie: 22 januari 2021

Werk je binnen de residentiële jeugdhulp, jeugd-ggz, de zorg voor kinderen met een verstandelijke beperking, JeugdzorgPlus of een justitiële jeugdinrichting? Wat zijn de gevolgen van de verlengde lockdown voor jou en de kinderen en gezinnen waar je mee werkt? En hoe zorg je voor een goed leefklimaat, ervan uitgaande dat de coronamaatregelen voorlopig nog niet voorbij zijn? 

Bezoek van ouders, familie en vrienden

Bezoek van naasten blijft binnen beperkingen mogelijk en is erg belangrijk. Het zorgt voor persoonlijke aandacht en rust, waar kinderen en jongeren in jeugdhulp juist extra behoefte aan hebben. Het is goed om binnen de instelling waar je werkt en met jouw team te bespreken op welke manier jullie ervoor zorgen dat het mogelijk blijft om op een zo veilig mogelijke manier bezoek te ontvangen.

In principe is de richtlijn één bezoeker per kind per dag, kinderen van 12 jaar en jonger niet meegerekend. Maak hierbij een afweging in het belang van het kind of de jongere en kijk naar wat nodig is. Het is mogelijk om ervan af te wijken. Lees meer over de actuele maatregelen op de pagina Algemene informatie voor alle professionals.

Uitzonderingen

Er gelden algemene regels, maar ook specifieke regels voor de zorg. Hierdoor kan er nog veel wél binnen de residentiële instelling. Met het oog op de mentale gezondheid van kinderen en jongeren kun je er in de residentiële jeugdhulp voor kiezen hen tot twee huishoudens te rekenen: de leefgroep en het eigen gezin. Het kind of de jongere hoeft dan in beide huishoudens geen afstand te houden: knuffelen mag dus gewoon.

Misschien heeft jouw organisatie een ander bezoekbeleid, bijvoorbeeld vanwege een corona-uitbraak. Bekijk het beleid van tevoren goed en communiceer daarover met de familie en het netwerk van de kinderen en jongeren.

Bereid het bezoek goed voor

  • Maak samen met elke jongere en diens bezoek vooraf duidelijke afspraken over:
    • hoe het bezoekmoment verloopt
    • hoeveel bezoekers mogen langskomen: momenteel maximaal één bezoeker per kind per dag
    • wanneer het bezoek eventueel online plaatsvindt. Dit is bijvoorbeeld het geval als de jongere of het bezoek coronagerelateerde klachten heeft. Door tijdig samen met de jongere een plan te maken voor die situaties weet de jongere beter waar hij of zij aan toe is.
  • Zorg dat bezoekers ouder dan 18 jaar uit verschillende huishoudens onderling afstand kunnen houden.
  • Verspreid bezoeken zoveel mogelijk over meerdere dagen of momenten van de dag.
  • Adviseer het bezoek overdag met de jongere naar buiten te gaan. Steun dit door wandeltips mee te geven of te zeggen waar bijvoorbeeld een speeltuin of kinderboerderij in de buurt is. Lees voor informatie over de avondklok de pagina Betekenis avondklok voor professionals.
  • Ondersteun het bezoek ook bij het naleven van de algemene hygiënemaatregelen tijdens het bezoek, bijvoorbeeld door desinfecterende gel en een doos met wegwerpmondkapjes neer te zetten.

Lees meer aandachtspunten voor bezoek in de residentiële jeugdhulp in coronatijd op de pagina face-to-face contact in een residentiële omgeving

Moet het bezoek een mondkapje dragen?

Het bestuur van jouw instelling kan medewerkers en bezoekers vanaf 13 jaar verplichten om een niet-medisch mondkapje te dragen. Dit moet dan op plaatsen in het gebouw waar het niet goed mogelijk is om anderhalve meter afstand te houden. Bespreek de gevolgen van zo'n besluit met de kinderen en jongeren en de jongerenraad. Het is belangrijk om ook ouders op tijd te informeren over het dragen van mondkapjes in de instelling. Lees meer over de mondkapjesplicht op de algemene pagina voor professionals.

Tip: Stel mondkapjes ter beschikking.

Kunnen kinderen en jongeren bij meerdere huishoudens horen?

Ja, dat kan. Je hoeft onderling geen afstand te houden als je op hetzelfde adres staat ingeschreven. Dat staat in de Tijdelijke Wet Maatregelen COVID-19.

Kinderen en jongeren die in een woonvoorziening (zoals een residentiële instelling) verblijven, kunnen er samen met ouders, opvoeders of groepsleiding voor kiezen om tot meerdere huishoudens gerekend te worden. Zo kan het bezoek in de instelling gewoon doorgaan en kunnen kinderen en jongeren een weekend naar huis. Op beide adressen hoeven ook jongeren vanaf 13 jaar geen anderhalve meter afstand te houden tot de andere huisgenoten. Ook op de groep hoeven kinderen, jongeren en groepsleiding dan geen anderhalve meter afstand te houden.

Regels voor buiten

Let op. Er geldt een avondklok. Lees voor informatie over de avondklok de pagina Betekenis avondklok voor professionals. Buiten gelden er andere regels. Bespreek deze met de kinderen en jongeren:

  • Wanneer kinderen en jongeren buiten de instelling als groep op pad gaan, gelden de regels voor publieke ruimtes en dat kan voor jongeren nog weleens verwarrend zijn. Het is goed om daar expliciet bij stil te staan met hen.
  • Jongeren vanaf 13 jaar mogen nog maar met maximaal één ander persoon samen buiten zijn, met twee personen dus. Uitzondering hierop is een groep jongeren die samen met begeleiders naar buiten gaat voor sport, spel of culturele activiteiten. Meer informatie over activiteiten buiten vind je op de pagina Vrije tijd, vakantie en sport.

Coronaregels op de groep

De voortdurende en wisselende maatregelen kunnen emotionele reacties oproepen bij kinderen, jongeren en hun ouders. Van angst tot boosheid, zich terugtrekken of juist provoceren. Het is voor iedereen lastig om de beperkingen zo lang vol te houden en iedereen beleeft deze fase weer anders. Blijf alert op wat deze coronatijd met kinderen en jongeren doet, toon begrip en blijf hierover in gesprek met hen.

Tip 1 - Betrek kinderen en jongeren bij het maken van regels

Sommige maatregelen of beperkingen zorgen voor frustraties bij kinderen, jongeren en hun ouders. Die frustratie mag er zijn. Geef waar nodig extra uitleg over de maatregelen en afspraken in de instelling en vertel waarom deze er zijn. En niet te vergeten: betrek de kinderen en jongeren bij het vertalen van maatregelen naar de groep en heb hierbij met elkaar aandacht voor wat wél kan. Hierdoor maak je kinderen en jongeren ook mede verantwoordelijk voor het bedenken van oplossingen en manieren om met de regels om te gaan op de groep. Dat kan een gedeelte van de frustratie over maatregelen voorkomen. 

Tip 2 - Blijf de regels en de redenen ervoor uitleggen

Je kunt met een kind of jongere ook de vragen en antwoorden over het coronavirus en de maatregelen bekijken op deze overzichtspagina voor kinderen en deze overzichtspagina voor jongeren. Ga bijvoorbeeld in gesprek over waarom bepaalde landelijke maatregelen zijn ingevoerd, waarom de jongere het daar wel of niet mee eens is et cetera. Op sommige momenten is het uiteraard nodig om je als professional te beroepen op de regels die de instelling heeft opgesteld. Probeer dan niet alleen uit te leggen welke regels dat zijn, maar ook waarom ze er zijn.

Tip 3 – Benadruk wat wél mogelijk is

Benadruk wat er allemaal nog wél mogelijk is. Door al het nieuws en wisselende maatregelen kan (ongemerkt) de nadruk liggen op wat niet meer mag. Dit kan invloed hebben op de sfeer op de groep. Het is juist belangrijk om de situatie te relativeren. Dat haalt druk van de ketel. Het coronavirus is nog lang niet weg, maar het leven gaat wel door. Welke lessen hebben we geleerd door corona? Hoe zorgen we er met elkaar voor dat we het leuk houden? Bijvoorbeeld door meer activiteiten binnenshuis te organiseren.

Tip 4 – Heb begrip voor gedrag en emoties van kinderen en jongeren

Heb in het gesprek begrip voor het gedrag en de emoties van kinderen en jongeren. Deze coronatijd heeft veel impact op het leven van jongeren. Dat verklaart voor een deel waarom ze soms moeite hebben om zich aan de regels te houden. Dat is niet gek, want het is ook moeilijk. En helemaal als je in een leeftijd bent waarin contact met leeftijdsgenoten extra belangrijk is. Ondanks dat Nederland begonnen is met vaccineren en er daardoor enig perspectief komt, kan het nog maanden duren voordat de maatregelen opgeheven worden. Het is dus nog niet duidelijk wanneer kinderen en jongeren weer hun 'normale' leven kunnen leiden.

Tip 5 – Wees duidelijk en houd je zelf ook aan de regels

Wees duidelijk over de regels, leg ze uit en geef hierin het goede voorbeeld op de groep. Kinderen en jongeren stemmen hun gedrag af op de mensen om hen heen. Dat zijn andere kinderen en jongeren, maar zeker ook volwassenen. Ze kopiëren gedrag. Probeer daarom als begeleiders onderling eenduidige afspraken te maken en voorbeeldgedrag te laten zien. Dit zorgt voor duidelijkheid. Het zorgt namelijk voor verwarring als begeleiders anders omgaan met de regels.

Tip 6 – Bespreek dilemma’s

Bespreek de dilemma's met de jongeren samen en maak daar goede afspraken over. Anderhalve meter afstand houden van vrienden boven de 18 jaar tijdens verlof bijvoorbeeld. Hoe ga je daarmee om? Besteed dan ook aandacht aan omgaan met groepsdruk. Lees ook deze Q&A op de pagina voor jongerenover Afspreken met vrienden.

Balans tussen fysieke gezondheid en mentaal welbevinden

Het is belangrijk om het leven van kinderen en jongeren zo normaal mogelijk te laten doorgaan én gezond te blijven. Het is niet vreemd dat je als professional in deze soms onzekere coronatijd meer geneigd bent om 'beheersmaatregelen' in te zetten op de groep. Maar juist omdat corona voorlopig nog wel even onder ons is, én daarmee de beperkingen, is het belangrijk oog te hebben voor wat nodig is voor zowel fysiek als mentaal welbevinden op de lange termijn.

Preventief in quarantaine?

Stel, een jongere heeft zich vermoedelijk op verlof niet aan de coronamaatregelen gehouden. Laat je deze dan preventief in quarantaine gaan? Het beschermt wellicht de fysieke gezondheid van anderen, maar is ongunstig voor het mentaal welbevinden van de jongere. Kortom, een dilemma! 

De jongere kan zo'n quarantaine ervaren als straf, stress en gevoelens van eenzaamheid geven. Jongeren kunnen het handelen van medewerkers als onveilig, onvoorspelbaar of oneerlijk ervaren.

Probeer in elke situatie weer opnieuw professioneel af te wegen wat passend is. Dat doe je bij voorkeur niet alleen, maar samen met je team. Besef daarbij dat het onmogelijk is om het risico van corona op de groep voor 100 procent uit te sluiten.

Voorkom dat angst of zorgen leidend worden

Het is goed om met collega's in het eigen team te bespreken waar de eventuele persoonlijke zorg of angst zit. Hoe gaan jullie hier als team mee om? Coronavermoeidheid voelen we allemaal, zeker nu de lockdown opnieuw verlengd is. Door met elkaar zorgen en angsten te bespreken, voorkom je dat deze leidend worden voor het bepalen van de regels op de groep. Samen zoek je naar een goede balans tussen fysieke veiligheid en welbevinden voor de kinderen en de jongeren in de groep en jullie als professionals, ook op de lange termijn.

Teamsamenwerking: blijf samen reflecteren

Het kan best wel eens knallen, op de groep met jongeren of tussen collega's in een team. Je kunt dat vastlopen gebruiken, door er samen op te reflecteren en tot nieuwe inzichten en nieuwe wegen te komen. Momenten van reflectie kun je organiseren: bijvoorbeeld een wekelijks beraad of tien minuten aan het eind van de vergadering.

  • Meer hierover kun je teruglezen op de pagina over Samen volhouden: Hoe blijven we met plezier en in balans werken.
  • Meer over teamsamenwerking in tijden van corona vind je ook op de pagina Hoe houd je jezelf gezond als professional?
  • Meer weten over hoe andere professionals dit aanpakken? Luister dan deze podcast waarin twee professionals, werkzaam bij PinQ, vertellen over hun afwegingen wanneer meiden tijdens hun verlof tegen de afspraak in naar vrienden gingen en daardoor extra risico liepen om besmet te worden.

Verlof van kinderen en jongeren

Bezoek en verlof gaat gewoon door, ook in coronatijd. Je maakt vooraf samen met het kind of de jongere en zijn ouders of netwerk en begeleiders afspraken over het verlof. Ook in coronatijd is dit maatwerk.

Aandachtspunten 

  • In principe is de richtlijn één bezoeker per kind per dag, kinderen van 12 jaar en jonger niet meegerekend. Maak hierbij een afweging in het belang van het kind of de jongere en kijk naar wat nodig is. Het is mogelijk om ervan af te wijken.
  • Houd contact met de ouders of netwerk waar het kind of jongere heengaat op verlof. Door van tevoren en achteraf te vragen of iemand thuis klachten heeft, kunnen jullie hier op de groep rekening mee houden.
  • Bespreek of er in het gezin of in het netwerk personen behoren tot de kwetsbare doelgroep en een verhoogd risico hebben op een ernstig beloop van het coronavirus. En bedenk met elkaar wat een goede manier is om hier mee om te gaan, zodat iedereen zich zo comfortabel mogelijk voelt bij de oplossing.
  • Maak vooraf duidelijke afspraken. Het blijft maatwerk. Soms zal na een zorgvuldige afweging met alle betrokkenen besloten worden om niet thuis te overnachten. Kijk dan samen hoe verlof en bezoek toch zo leuk en gezellig mogelijk vormgegeven kunnen worden. Maak vanwege de avondklok goede afspraken over hoe laat de jongere wordt teruggebracht naar de instelling. 
  • Kinderen en jongeren in een residentiële instelling mogen tot twee huishoudens gerekend worden. Het kind of de jongere hoeft dan in beide huishoudens, in de instelling en bij zijn gezin thuis, geen afstand te houden.
  • Kinderen en jongeren kunnen gewoon opgehaald en gebracht worden met de auto, ook al staan zij niet op hetzelfde adres ingeschreven. In de auto is het dringende advies om vanaf een leeftijd van 13 jaar een niet-medisch mondkapje te dragen.
  • Probeer oog te houden voor eventuele coronagerelateerde symptomen bij kinderen en jongeren op de groep, ook nadat ze op verlof zijn geweest. Bij (milde) klachten kunnen kinderen vanaf 13 jaar getest worden. Voor kinderen tot en met de basisschoolleeftijd geldt een ander advies voor testen.

Lees meer over testen op de pagina Vragen over het testbeleid.

Contact met een vertrouwenspersoon 

Kinderen en jongeren mogen ook tijdens de lockdown face-to-face contact onderhouden met een vertrouwenspersoon. Het AKJ is open en bereikbaar tijdens de lockdown.

Ouders en kinderen die met de jeugdhulp te maken krijgen, zijn daarvan afhankelijk. Dat maakt het soms lastig om zaken te bespreken die hen dwars zitten. Want het is nou eenmaal zo dat er ook wel eens iets fout gaat, of dat de meningen verschillen. Ook als er zaken in coronatijd niet goed lopen, kan de vertrouwenspersoon daarbij helpen. Niet door het zelf op te lossen, maar door samen met het kind, de jongere of ouders een oplossing te vinden.

Dagbesteding en school tijdens lockdown

Het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs, het mbo, het hbo en het onderwijs op universiteiten vindt tot en met 7 februari volledig via afstandsonderwijs plaats. Het OMT zal nog een advies uitbrengen over de effecten van de Britse variant van het coronavirus op kinderen. 

Uitzonderingen

  • Leerlingen in een examenjaar van het voortgezet onderwijs
  • Leerlingen voor praktijkgericht onderwijs in het vmbo
  • Leerlingen in het praktijkonderwijs
  • Leerlingen in het voortgezet speciaal onderwijs
  • Leerlingen die schoolexamens doen
  • Leerlingen in het basisonderwijs met ouders die werken in cruciale beroepen en voor leerlingen in een kwetsbare positie
  • Leerlingen in het voortgezet onderwijs die fysiek onderwijs krijgen, moeten uit voorzorg en waar dat kan anderhalve meter afstand gaan houden

Leerlingen in een kwetsbare positie

Kinderen in een kwetsbare positie zijn ook kinderen en jongeren die vanwege sociale/culturele/economische kwetsbaarheid van hun gezin extra aandacht behoeven. Daar vallen ook de kinderen en jongeren onder die niet thuis kunnen wonen bij hun ouders. Onderzoek de mogelijkheden om onderwijs voor kinderen en jongeren door te laten gaan.   

De kinderopvang en de buitenschoolse opvang (0-12 jaar) blijven ook gesloten tot zeker 8 februari. Onderzoek ook de mogelijkheden voor kinderen en jongeren om naar kinderopvang of buitenschoolse opvang te kunnen blijven gaan. 

Lees  meer op de pagina Noodopvang.

Invulling van de dag

Mochten kinderen en jongeren geen dagbesteding hebben, dan is het belangrijk om samen afspraken te maken over de structuur en de invulling van de dag. Tips over dagritme en structuur kun je vinden op de pagina Dagritme. Tips voor invulling van de dag vind je op de pagina Elke dag iets leuks. En mocht onderwijs tijdelijk op de groep plaatsvinden in plaats van op school, dan vind je op deze pagina tips voor thuisonderwijs.

Jouw reactie

Heb je vragen of opmerkingen over de informatie over omgaan met de gevolgen van het coronavirus op onze website? Dan kun je reageren via coronavirus@nji.nl. Hiermee kunnen we de informatie op onze website actualiseren.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies