Leven en werken met het coronavirus

Tips voor professionals in de residentiële jeugdhulp

Laatste actualisatie: 15 april 2021

Het kabinet heeft de eerste stappen van het openingsplan aangekondigd. Vanaf maandag 26 april kunnen jongeren in het hbo en wo een dag per week les op locatie volgen. Vanaf woensdag 28 april gaan de andere aangekondigde versoepelingen in. We passen de informatie op onze website hier zo spoedig mogelijk op aan. Kijk voor meer informatie over de versoepelingen op de website van de Rijksoverheid.

Hoe zorg je voor een goed leefklimaat en heb je aandacht voor de mentale gezondheid van jezelf en de jongeren? Deze pagina is voor professionals die werken in de residentiële jeugdhulp, de jeugd-ggz, JeugdzorgPlus of een justitiële jeugdinrichting.

Bezoek en verlof

Bezoek en op verlof gaan is nog steeds mogelijk en belangrijk. Het zorgt voor persoonlijke aandacht en rust, waar kinderen en jongeren in jeugdhulp juist extra behoefte aan hebben. Let daarbij wel op naleving van de basisregels. Kijk per kind wat verder nodig is om bezoek- en verlofafspraken veilig te laten verlopen. Onderhoud intensief contact met ouders om goed af te stemmen over bezoek, naleving van de maatregelen en het uitvoeren van testen.

Richtlijn voor bezoek

De richtlijn is één bezoeker per kind per dag, kinderen van 12 jaar en jonger niet meegerekend. Hiervan afwijken is mogelijk als dat in het belang van het kind is. Jongeren van Jeugdwelzijnsberaad adviseren om vast te leggen hoeveel bezoek jongeren per week mogen ontvangen. Zo blijft het aantal bezoekers van buiten de instelling beperkt, maar hoeven jongeren niet te kiezen tussen familieleden.

Uitzondering: bij meerdere huishoudens wonen

Je kunt ervoor kiezen om de leefgroep en het gezin tot twee huishoudens te rekenen. Zo kan het bezoek in de instelling gewoon doorgaan en kunnen jongeren een weekend naar huis. Ook hoeft de jongere dan in beide huishoudens geen afstand te houden: knuffelen mag dus gewoon.

Misschien heeft jouw organisatie een ander bezoekbeleid. Communiceer daarover met de jongere en het gezin.

Bereid het bezoek goed voor

  • Maak vooraf duidelijke afspraken over:
    • Wie er komen.
    • Hoe het bezoek verloopt: waar vindt het plaats, wat gaan ze doen?
    • Als het bezoek online plaatsvindt, bijvoorbeeld als de jongere of het bezoek coronagerelateerde klachten heeft. Maak op tijd een plan, dan weet de jongere beter waar hij aan toe is.
  • Zorg dat bezoekers ouder dan 18 jaar uit verschillende huishoudens onderling afstand kunnen houden.
  • Verspreid bezoeken over meerdere dagen of momenten van de dag.
  • Adviseer het bezoek om met de jongere naar buiten te gaan, bijvoorbeeld naar de speeltuin of kinderboerderij. Lees voor informatie over de avondklok de pagina Betekenis avondklok voor professionals.
  • Ondersteun het bezoek bij het naleven van de algemene hygiënemaatregelen, bijvoorbeeld door desinfecterende gel en wegwerpmondkapjes neer te zetten.
  • Lees meer aandachtspunten voor bezoek in de residentiële jeugdhulp in coronatijd op de pagina face-to-face contact in een residentiële omgeving
  • Misschien verplicht je instelling medewerkers en bezoekers vanaf 13 jaar om een niet-medisch mondkapje te dragen. Bespreek met de jongeren en de jongerenraad wat zo'n besluit voor hen betekent. En informeer ouders tijdig over het dragen van mondkapjes in de instelling. Lees meer over de mondkapjesplicht op de algemene pagina voor professionals.

Aandachtspunten voor verlof

Ook verlof kan doorgaan in coronatijd. Je maakt hier vooraf samen met de jongere en ouders of netwerk afspraken over. Kijk per jongere wat nodig en belangrijk is:

  • Maak vooraf duidelijke afspraken over hoe het verlof verloopt. Als na zorgvuldige afweging blijkt dat thuis overnachten niet verantwoord is, kijk dan samen hoe verlof toch zo fijn mogelijk kan verlopen.
  • Maak vanwege de avondklok goede afspraken over hoe laat de jongere wordt teruggebracht naar de instelling.
  • Houd contact met de ouders of het netwerk waar de jongere op verlof gaat. Bespreek voor- en achteraf of iemand thuis klachten heeft, zodat je hier op de groep rekening mee kunt houden.
  • Bespreek of er in het gezin personen tot de kwetsbare doelgroep behoren. Bedenk met elkaar wat een goede manier is om hiermee om te gaan, zodat iedereen zich comfortabel voelt bij de oplossing.
  • Kinderen en jongeren kunnen gewoon opgehaald en gebracht worden met de auto, ook al staan zij niet op hetzelfde adres ingeschreven. In de auto is het dringende advies om vanaf 13 jaar een niet-medisch mondkapje te dragen.
  • Heb oog voor eventuele coronagerelateerde symptomen bij jongeren op de groep, zeker nadat ze op verlof zijn geweest. Bij klachten wordt geadviseerd te testen.

Lees meer over testen op de pagina Vragen over het testbeleid.

Regels voor buiten

Buiten geldt een avondklok, waardoor je na een bepaald tijdstip niet meer buiten mag zijn. Lees voor informatie over de avondklok de pagina Betekenis avondklok voor professionals. Buiten gelden er andere regels. Bespreek ze met de kinderen en jongeren:

  • Als jongeren als groep naar buiten gaan, gelden de regels voor publieke ruimtes. Dat kan voor jongeren verwarrend zijn. Het is dus goed om hier expliciet bij stil te staan.
  • Jongeren vanaf 13 jaar mogen nog maar met maximaal één persoon samen buiten zijn. Uitzondering hierop is een groep jongeren die samen met begeleiders naar buiten gaat voor sport, spel of culturele activiteiten. Meer informatie over activiteiten buiten vind je op de pagina Vrije tijd, vakantie en sport.

Coronamaatregelen op de groep

Het is voor iedereen lastig om de maatregelen zo lang vol te houden. Betrek de jongeren bij het maken van de regels, herhaal ze, leg ze uit, benadruk wat wel kan, en bespreek dilemma's.

Tip 1 - Betrek jongeren

Sommige maatregelen zorgen voor frustraties bij jongeren en hun ouders. Geef goede uitleg over de maatregelen en afspraken in de instelling. Betrek de jongeren bij het vertalen van maatregelen naar de groep en kijk met elkaar naar wat wél kan. Zo maak je jongeren medeverantwoordelijk voor het bedenken van oplossingen om met de maatregelen om te gaan op de groep. Dit kan frustratie voorkomen.

Tip 2 - Blijf de maatregelen en de redenen ervoor uitleggen

Je kunt met een jongere ook de maatregelen en de vragen en antwoorden over het coronavirus bekijken op deze overzichtspagina voor kinderen en deze overzichtspagina voor jongeren. Ga bijvoorbeeld in gesprek over de reden achter bepaalde landelijke maatregelen, wat de jongeren daarvan vinden, en wat de impact is. Op sommige momenten is het uiteraard nodig om je als professional te beroepen op de regels die de instelling heeft opgesteld. Probeer dan niet alleen uit te leggen welke regels dat zijn, maar ook waarom ze er zijn. Dit geldt ook voor specifieke maatregelen binnen de instelling. Jongeren kunnen worstelen met de maatregelen omdat ze soms tegenstrijdig lijken. Als jongeren de reden van een maatregel begrijpen, is het makkelijker om zich eraan te houden.

Tip 3 – Benadruk wat wél kan en organiseer iets extra's

Benadruk wat er allemaal nog wél mogelijk is. Ga met elkaar in gesprek over: Welke lessen hebben we geleerd door corona? Hoe zorgen we er met elkaar voor dat we het leuk houden? Organiseer juist nú extra activiteiten binnenshuis. Een film-, spelletjes- of bingoavond, een fietstochtje door het bos, et cetera. Inspiratie nodig? Kijk dan eens op de pagina Elke dag iets leuks. Sinds 3 maart mogen jongeren tot en met 26 jaar weer buiten teamsporten op sportaccommodaties. 

Tip 4 – Heb begrip voor gedrag en emoties van jongeren

Deze coronatijd heeft veel impact op het leven van jongeren. De maatregelen kunnen leiden tot gevoelens van eenzaamheid, somberheid, angst en boosheid. Jongeren kunnen zich terugtrekken of juist provoceren. Ook kunnen de spanningen op de groep oplopen. Iedereen beleeft deze fase anders. Blijf alert op wat de coronatijd doet met kinderen en jongeren. Heb begrip voor het gedrag en de emoties van kinderen en jongeren. En heb ook oog voor hun veerkracht!

Tip 5 – Geef het goede voorbeeld

Houd je zelf ook aan de regels. Jongeren stemmen hun gedrag af op de mensen om hen heen. Probeer daarom als begeleiders onderling eenduidige afspraken te maken en voorbeeldgedrag te tonen. Dat zorgt voor duidelijkheid.

Tip 6 – Bespreek lastige situaties

Bespreek lastige situaties en dilemma's met de jongeren en maak daar goede afspraken over. Hoe houd je anderhalve meter afstand van vrienden boven de 18 jaar? Hoe ga je als jongere om met groepsdruk? Lees ook de vragen en antwoorden op de pagina voor jongeren Afspreken met vrienden.

Balans tussen fysieke gezondheid en mentaal welbevinden

Het is belangrijk om het leven van kinderen en jongeren zo normaal mogelijk te laten doorgaan én gezond te blijven. Heb dus oog voor wat nodig is voor het fysieke en mentale welbevinden op de lange termijn.

Beheersmaatregelen

Het is logisch dat je in de coronatijd meer geneigd bent om beheersmaatregelen in te zetten op de groep. Een jongere preventief in quarantaine zetten na verlof, bijvoorbeeld. Dat beschermt wellicht de fysieke gezondheid van anderen, maar is ongunstig voor het mentaal welbevinden van de jongere. De jongere kan zo'n quarantaine ervaren als straf, en het kan zorgen voor stress en eenzaamheid. Jongeren kunnen het handelen van medewerkers ervaren als onveilig, onvoorspelbaar of oneerlijk. Je kunt er ook voor kiezen om goede afspraken te maken over het verlof, wat ze gaan doen en wie ze gaan zien. Het gesprek aangaan dus.

Probeer in elke situatie weer opnieuw professioneel af te wegen wat passend is. Dat doe je bij voorkeur niet alleen, maar samen met je team. Besef daarbij dat het onmogelijk is om het risico van corona op de groep voor 100 procent uit te sluiten.

Teamsamenwerking

Werken volgens de RIVM-richtlijnen vraagt veel van professionals, zeker nu de situatie al zo lang voortduurt. Dit geldt ook voor het omgaan met onderbezetting en daar oplossingen voor vinden.
Het is goed om met collega's in het eigen team te bespreken waar de eventuele persoonlijke zorg of angst zit. Hoe gaan jullie hier als team mee om? Bespreek met elkaar hoe je je energie op peil houdt, hoe je je grenzen bewaakt en hoe je genoeg mogelijkheden vindt voor sociaal contact met collega's.

De sfeer op de groep, maar onderling met collega's zal best wel eens onder druk staan. Teamreflectie kun je gebruiken om tot nieuwe inzichten te komen. Momenten van reflectie kun je organiseren, bijvoorbeeld een wekelijks beraad of tien minuten aan het eind van een vergadering.

  • Meer hierover kun je teruglezen op de pagina over Samen volhouden: Hoe blijven we met plezier en in balans werken.
  • Meer over teamsamenwerking in tijden van corona vind je ook op de pagina Hoe houd je jezelf gezond als professional?
  • Meer weten over hoe andere professionals dit aanpakken? Luister dan deze podcast waarin twee professionals, werkzaam bij PinQ, vertellen over hun afwegingen wanneer meiden tijdens hun verlof tegen de afspraak in naar vrienden gingen en daardoor extra risico liepen om besmet te worden.

Invulling van de dag

Als jongeren geen dagbesteding hebben, maak dan samen afspraken over de structuur en de invulling van de dag. Tips over dagritme en structuur kun je vinden op de pagina Dagritme. Tips voor de invulling van de dag vind je op de pagina Elke dag iets leuks. En mocht onderwijs tijdelijk op de groep plaatsvinden, dan vind je tips op de pagina Tips voor thuisonderwijs.

Contact met een vertrouwenspersoon

Voor ouders en jongeren kan het lastig zijn om zaken te bespreken die hen dwarszitten. Ze zijn immers van jeugdhulp afhankelijk. Jongeren mogen ook tijdens de lockdown face-to-face contact onderhouden met een vertrouwenspersoon. Het AKJ is open en bereikbaar.

Praktijkvoorbeelden: ramadan in residentiele jeugdhulp

Ramadan is voor veel kinderen en jongeren een bijzondere tijd. Een tijd om te kijken naar de positieve dingen in het leven. Het is ook een tijd waar kinderen en jongeren familie misschien extra missen. Wat maakt deze tijd voor jongeren in de jeugdhulp bijzonder? En wat kun je als professional op de groep doen om ervoor te zorgen dat het een fijne tijd is? Laat je inspireren door deze twee praktijkvoorbeelden.

Iedereen mag meedoen aan de ramadan

Op een locatie van een jeugdhulporganisatie is de ramadan een mooie periode op de groep. 'We proberen samen met de kinderen extra stil te staan bij de positieve dingen die er zijn in je leven. Het saamhorigheidsgevoel tijdens ramadan is heel mooi. Ook kinderen die niet zijn opgegroeid met de ramadan mogen meedoen als ze dat willen. We proberen er echt een leuke tijd van te maken, voor iedereen. Vorig jaar was er bijvoorbeeld een groep meiden, met en zonder islamitische achtergrond, die elke avond met elkaar de maaltijden gingen voorbereiden en koken.'

Toch is het voor sommige kinderen ook een moeilijke tijd, omdat ze hun familie extra missen. 'Ook daarom geven we extra aandacht aan de ramadan. We proberen zo het gemis een klein beetje te verzachten en er ondanks alles toch een leuke tijd van te maken met elkaar.'

Maar wat vinden jongeren er zelf van: ramadan op de groep? Een jongere vertelt: 'De ramadan was vorig jaar gezellig, samen eten en drinken in de avond. En in de ochtend samen opstaan om voor zonsopgang te eten was leuk.' Het allerleukste? 'Dat de PM'ers zelf ook meededen, en ook soms wat lekkers meenamen. Het was lauw hier op de groep, want iedereen deed hier mee aan de ramadan.'

Jongeren zorgen meer voor elkaar en medewerkers zetten zich extra in

Ook op een andere locatie is de ramadan een bijzondere tijd. Een professional vertelt: 'Ik vind het elk jaar het mooiste om de commitment van jongeren te zien. Ook zie je dat het wat doet op de groep. Jongeren die opeens voor elkaar zorgen. Er is opeens geen discussie meer over wie wat doet of wie gaat koken, ze helpen elkaar. En nemen elkaar in bescherming.'

Ook professionals zetten zich extra in tijdens de ramadan. 'Ik zie dat collega's zich extra inzetten om de jongeren te helpen de maand goed door te komen. Normaal heb je in een gesloten instelling een eindtijd waarop medewerkers naar huis gaan en de jongeren naar bed, rond 22.00 uur. Dat gaat natuurlijk niet op de dagen waarop sommige jongeren pas na 22.00 uur eten. Medewerkers gooien de roosters om, en maken er samen met de jongeren een gezellige maaltijd van.'

Soms willen ook andere jongeren of medewerkers die niet gelovig zijn uit interesse of solidariteit een paar dagen meedoen aan de ramadan. 'Het mooie is dat de medewerker dan zelf ervaart hoe het is om te vasten en nog meer respect krijgt voor de doorzettingskracht van de jongeren die dit de hele maand volhouden.'

En het Suikerfeest? 'Dat is voor onze jongeren net zo'n belangrijke feestdag als alle andere feestdagen. We zorgen er dan ook altijd voor dat we de ramadan feestelijk met elkaar afsluiten!'

Jouw reactie

Heb je vragen of opmerkingen over de informatie over omgaan met de gevolgen van het coronavirus op onze website? Dan kun je reageren via coronavirus@nji.nl. Hiermee kunnen we de informatie op onze website actualiseren.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies