Omgaan met de gevolgen van het coronavirus

Tips voor professionals in de residentiële jeugdhulp

Laatste actualisatie: 26 maart 2020

Niet meer naar huis gaan, niet of nauwelijks bezoek krijgen en meer tijd doorbrengen in de instelling: de coronamaatregelen hebben een grote weerslag op kinderen en jongeren in de residentiële jeugdhulp, inclusief de jeugd-ggz en de zorg voor kinderen met een verstandelijke beperking, JeugdzorgPlus en justitiële jeugdinrichtingen. Ook voor professionals zijn de gevolgen groot.

Verspreiding vertragen

Wat onze overheid wil doen in het publieke domein, proberen residentiële instellingen binnen de instelling: de verspreiding van het virus vertragen. Zo willen ze voorkomen dat zij groepen moeten sluiten doordat te veel jeugdhulpprofessionals, kinderen en jongeren besmet zijn.

In principe ontvangen kinderen en jongeren in een residentiële instelling geen bezoek, tenzij dit noodzakelijk is voor hun mentale gezondheid. Daarbij is het uitgangspunt dat de fysieke en mentale gezondheid van jongeren, bezoekers en medewerkers blijvend kan worden behartigd. Voor het wel of niet ontvangen van bezoek is een afwegingskader beschikbaar.

Omgaan met emoties

De coronamaatregelen zijn belangrijk, maar ook extra moeilijk voor kinderen en jongeren in de residentiële jeugdhulp. Contact met thuis is immers extra belangrijk voor hen. De maatregelen staan haaks op wat wij weten over wat werkt voor kinderen en jongeren in de residentiële opvang. Namelijk: indien mogelijk ervoor zorgen dat zij zoveel mogelijk contact hebben met hun ouders.

Sommige kinderen en jongeren hebben het door de coronamaatregelen extra moeilijk. Zij zijn extra bang of worden vaker boos. Kinderen en jongeren in de residentiële jeugdhulp hebben dikwijls veel meegemaakt. De spanning over het coronavirus plus de beperkingen die ze nu opgelegd krijgen, komen bovenop de stress die ze al hebben. Een filmpje van Augeo Foundation en Stichting Kinderpostzegels Nederland legt dat goed uit. Bij iedereen is het gevoel van zelfcontrole in deze periode aangetast. Voor ouders en jongeren in gesloten instellingen geldt dit extra, omdat de maatregelen hun vrijheid nog verder inperken.

Tips voor professionals

Deze situatie vraagt niet alleen veel van kinderen en jongeren maar ook van jeugdprofessionals, zoals pedagogisch medewerkers op groepen. De kinderen en jongeren vragen nog meer van jou dan anders, terwijl jij zelf misschien ook ongerust bent over jouw gezin, je familie of jezelf. Misschien helpen de volgende tips.

Contacten met ouders, familie en vrienden

Het is belangrijk om nog sterker gezinsgerichte en omgevingsgerichte uitgangspunten te benadrukken, zoals samenwerken met ouders, contact met familie aanhalen, vriendschappen stimuleren. Onderzoek met je collega's andere manieren om contact te houden met ouders, familie en vrienden. Bijvoorbeeld door kinderen en jongeren vaker te laten bellen of beeldbellen. Met name beeldbellen is belangrijk: het heeft meer impact om elkaar te horen én te zien (bekijk hiervoor ook de pagina over digitale zorg op afstand). Zorg daarbij ook voor privacy. Deze handleiding van de Academische Werkplaats Risicojeugd biedt handige tips voor je contact met ouders en andere belangrijke personen.

Houd rekening met het coronabeleid van jouw instelling. Ook landelijk zijn er afspraken gemaakt over bezoek en groepsgesprekken met ouders en verwanten; je vindt ze op deze pagina.
Wonen er in jouw instelling geen kinderen of jongeren met een kwetsbare gezondheid, en hebben hun ouders geen klachten? Dan kunnen kinderen en jongeren misschien gewoon bezoek ontvangen, bijvoorbeeld in een andere ruimte in plaats van op de groep. Of ze kunnen samen buiten wandelen. Misschien mag de hond ook mee op bezoek?

Dagritme

Als jeugdprofessional weet jij hoe belangrijk het dagritme is. Veel groepen werken met pictogrammen om de nieuwe dagindeling en hygiëneregels uit te leggen. Omdat soms veel dagbesteding is weggevallen, sta je voor een grote uitdaging. Op deze pagina vind je tien tips voor ouders in de nieuwe thuissituatie. Die zijn uiteraard ook geschikt voor jou als beroepsopvoeder. Naast schoolwerk en corvee is het belangrijk om ruimte te maken voor plezier. Bedenk samen met de kinderen en jongeren challenges, sport- en knutselactiviteiten, spellen enzovoort. Zorg er wel voor dat je daarbij 1,5 meter afstand kunt houden van elkaar. Collega's die niet op de groepen werken en nu minder te doen hebben, willen daar misschien bij helpen.

Reacties verschillen

Kinderen en jongeren kunnen verschillend reageren op een bedreigende situatie. Dat vraagt soms een andere manier van begeleiden en ondersteunen. Voor alle kinderen geldt: houd rekening met een terugval in vaardigheden en accepteer dat.

Jonge kinderen

Jonge kinderen kunnen terugvallen in ontwikkelingsvaardigheden. Ze hebben bijvoorbeeld:

  • Moeite met in slaap vallen
  • Moeite met scheiding van verzorgers
  • Een terugval in zindelijkheid.

Help jonge kinderen om hun gevoelens te verwoorden en vertel dat dit normaal is. Geef ze de gelegenheid om te spelen of tekenen over de gebeurtenis. Bied hierbij steun, stel ze gerust dat ze veilig zijn en dat volwassenen hen beschermen.

Kinderen in de basisschoolleeftijd

Kinderen in de basisschoolleeftijd hebben zorgen over hun eigen veiligheid en die van anderen in hun naaste omgeving. Ook piekeren ze over hun gedrag: waar doen ze nu wel goed aan en waaraan niet? Hebben ze bijvoorbeeld te dichtbij hun vrienden gespeeld?

Kinderen willen er misschien veel over praten en worden overweldigd door gevoelens van angst, verdriet, boosheid en agressie. Ook kunnen ze de spanning lichamelijk uiten, bijvoorbeeld door:

  • Slaapproblemen
  • Moeite met concentratie
  • Hoofdpijn en buikpijn.

Moedig deze kinderen aan om zich te uiten, maar dring vooral niet aan. Geef ze de ruimte om emoties onder woorden te brengen en zorgen te bespreken. Het helpt om te vertellen dat hun gevoelens logisch zijn en dat ze er ook mógen zijn.

Jongeren

Jongeren kunnen last hebben van gevoelens zoals angst, schaamte en schuld. Ze kunnen bang zijn om afgewezen of veroordeeld te worden door leeftijdsgenoten als gevolg van hun emotionele reactie op de gebeurtenissen. Ze kunnen zich daarom terugtrekken uit het contact.

Moedig jongeren aan om emoties onder woorden te brengen en zorgen te bespreken. Vertel dat hun gevoelens normaal zijn. Misschien zijn jongeren nu niet bereid of in staat om zich te voegen naar de coronamaatregelen, omdat de dreiging voor hen niet tastbaar genoeg is. De beperkingen die ze opgelegd krijgen, kunnen leiden tot wraakgedachten. Jongeren kunnen praten over vergelding jegens iedereen die ze er de schuld van kunnen geven. Dit gedrag kun je benoemen als een poging om uiting te geven aan hun onmacht en boosheid. Bespreek ook de consequenties van het uitvoeren van vergeldingsacties. Luister zonder oordeel.

Pedagogisch leefklimaat

De maatregelen, spanning en onzekerheid rond het coronavirus kunnen bij kinderen en jongeren moeilijker hanteerbaar gedrag veroorzaken. Het is begrijpelijk dat je daar corrigerend op gaat reageren. Wees waakzaam dat het leefklimaat hierdoor niet te negatief wordt. Dit is niet het moment om op alle slakken zout te leggen.
Honoreer juist veel vaker gewenst gedrag. Neem als opfrisser de werkkaart met opvoedingstechnieken voor beroepsopvoeders uit de richtlijn Ernstige Gedragsproblemen  (kaart nummer 5) eens door met je collega's. Creëer situaties die helpen om gewenst gedrag te laten zien en bekrachtig dit gedrag met complimenten en beloning. Negeer ongewenst gedrag en geef alleen in uiterste gevallen een milde straf. Probeer kinderen en jongeren waar mogelijk autonomie te geven. Geef ze keuzes, bijvoorbeeld om een keer niet mee doen aan een activiteit en even alleen te chillen op hun kamer.

Praten met kinderen en jongeren

Praten met kinderen en jongeren is belangrijk in deze situatie. Op deze pagina  van het Kenniscentrum KJP vind je tips hiervoor, ook voor kinderen en jongeren die extra angstig zijn of autisme hebben. Denk samen met je collega's na over een goede vorm. Voor sommige kinderen en jongeren werkt een-op-eencontact beter dan een groepsgesprek. Samen dagelijks op een vast moment naar het Jeugdjournaal kijken werkt goed om de maatregelen beter te begrijpen en de rust te bewaren. Ook 17-jarige jongeren met een lichte verstandelijke beperking hebben daar wat aan. Op deze pagina vind je filmpjes met eenvoudige uitleg over het coronavirus en de maatregelen. Deze informatie is ook bewerkt voor anderstaligen, doven en slechthorenden en kinderen en jongeren met autisme of een verstandelijke beperking. Je zult al wel gemerkt hebben dat je veel moet herhalen; dat werkt.

Zorg goed voor jezelf en elkaar

Het is een cliché, maar alleen als je goed voor jezelf zorgt kun je goed voor anderen zorgen. Maak je je zorgen over het welzijn van kinderen of jongeren, het leefklimaat op jouw groep of de samenwerking met collega's? Bespreek het in je team. Het is echt niet zo vreemd als zaken niet lopen zoals je zou willen; er wordt veel van jullie gevraagd. Verspil geen kostbare tijd aan op elkaar mopperen maar werk samen. Vraag advies van gedragswetenschappers en leidinggevenden. Je kunt ook contact zoeken met andere professionals en een beroep doen op hun expertise. Vraag of ze met je willen meedenken.


Werk je in de residentiele jeugdhulp, JeugdzorgPlus of een justitiële jeugdinrichting? Mail ons (coronavirus@nji.nl) als je nog meer suggesties en goede voorbeelden hebt. Door kennis en informatie te delen, leren we samen wat werkt in deze uitzonderlijke situatie.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies