Leven en werken met het coronavirus

Gezinsleven in balans

Laatste actualisatie: 22 januari 2021

Het coronavirus blijft ons leven en werk beïnvloeden. Al bijna een jaar leven we met de crisismaatregelen tegen de bestrijding van dit virus. Het vraagt veel van de mentale gezondheid van de kinderen, jongeren en gezinnen waar je mee werkt. Soms zal het daar thuis knallen of is er verdriet vanwege opgelopen leeracherstanden of baanverlies. Net als jij maken ook veel gezinnen waar je dagelijks mee werkt, zich zorgen. Hoe kun jij als professional gezinnen in deze tijd ondersteunen?

Gezinsleven in balans

Voor veel huishoudens is de coronacrisis een onzekere tijd. Of het nu een gezin met meerdere kinderen is, een jongere die zelfstandig woont of een samengesteld gezin dat te maken heeft met 'wisselingen' van gezinsleden. Het coronavirus blijft telkens weer opnieuw om afstemming vragen in de gezinnen. Nu de maatregelen verder zijn aangescherpt, vraagt dit veel van ieders veerkracht, maar soms is dit niet altijd voldoende. Voor het ene gezin hebben de maatregelen meer blijvende impact dan bij de ander. Zie je dat ouders, kinderen of jongeren blijven vasthouden aan bepaalde verwachtingen, maar deze niet haalbaar blijken? Kijk dan of je ze kunt helpen bij het bijstellen van die verwachtingen. Onderzoek samen wat realistisch en haalbaar is.

Dagelijkse gang van zaken tijdens de lockdown

  • Er geldt een lockdown tot 9 februari. Tot zeker 8 februari bieden onderwijsinstellingen voornamelijk onderwijs op afstand. Zie voor meer informatie Contact en omgang op school en de pagina Professionals in het onderwijs
  • Tot 10 februari 04:30 uur 's morgens geldt er voor iedereen een avondklok. Het is dan verboden om je tussen 20.30 en 04.30 op straat te begeven. Er zijn een aantal uitzonderingen bijvoorbeeld voor mantelzorgers en/of het verlenen van medische zorg. Lees meer op de pagina Betekenis avondklok voor professionals.
  • Kinderen van ouders die een cruciaal beroep hebben én kinderen waarvan de ontwikkeling thuis in het gedrang komt kunnen naar de noodopvang. Lees meer op de pagina Noodopvang. Leerlingen in het voortgezet onderwijs die fysiek onderwijs krijgen, houden zoveel mogelijk anderhalve meter afstand van elkaar.
  • Kinderen en jongeren tot 18 jaar hoeven onderling geen afstand te houden, kinderen tot en met 12 jaar ook niet ten opzichte van volwassenen.
  • Elk huishouden ontvangt maximaal één bezoeker per dag. Iedereen mag zelf maximaal één keer per dag ergens op bezoek. Mantelzorgers zijn een uitzondering, zij mogen wel meerdere keren per dag langs bij degene die hun zorg nodig heeft. Informeer waar van toepassing het gezin hierover.  
  • Veel plannen voor een dagje uit met het gezin kunnen door deze lockdown niet doorgaan. Voor gezinnen heeft het Nederlands Jeugdinstituut verschillende binnenactiviteiten en buitenactiviteiten op een rijtje gezet. 
  • Het plan van het Rijk en de Vereniging Nederlandse Gemeenten voor activiteiten voor jongeren en jongvolwassenen kan tijdens de lockdown gedeeltelijk plaatsvinden. Lees op deze pagina het nieuwsbericht over het extra budget dat gemeenten hiervoor krijgen.Vraag na bij het jongerenwerk of bij de gemeente welke activiteiten voor jongeren nog doorgaan tijdens de lockdown.
  • Binnen sporten is niet meer mogelijk. Jongeren onder de 18 jaar mogen buiten sporten in een groep groter dan twee personen als dit georganiseerd is door bijvoorbeeld de sportclub. Of als er een sportactiviteit is georganiseerd door jongerenwerk. 

Het advies is om nog zoveel mogelijk thuis te werken, tenzij het niet anders kan. Veel ouders werken daardoor thuis en kunnen niet de hele dag beschikbaar zijn voor hun kinderen. Dat kan voor kinderen verwarrend zijn. En het vraagt veel veerkracht en aanpassingvermogen van gezinnen nu de scholen en kinderopvang voor langere tijd gesloten zijn. Vrije tijd speelt zich nu weer meer af in en om het huis. 

Contact

Hoe kun jij als professional ouders, kinderen en jongeren ondersteunen bij een goede balans tijdens deze lockdown?

  • Zorg dat je regelmatig fysieke contactmomenten hebt met kinderen, jongeren en ouders.
  • Blijf daarnaast aan iedereen vragen hoe het gaat en of er vragen zijn over de omgang met elkaar in het veranderde dagritme.
  • Kijk samen met het gezin of verwachtingen over resultaten op school of werk bijgesteld kunnen worden in plaats van dat men vasthoudt aan oude verwachtingen
  • Lees op de pagina Spanningen thuis voorkomen en oplossen tips voor ouders.
  • Erken dat het zwaar is en toon begrip voor eventuele emoties en normaliseer gevoelens van frustratie.
  • Onderzoek welk kind en welke jongere naast zijn ouders/opvoeders minstens één vaste, vertrouwde contactpersoon nodig heeft. Deze persoon denkt mee over de behoeften van het kind of de jongere rond school, sport, vrije tijd en zorgen kan bij maatregelen passende afwegingen maken.

Thuiswerken

  • Het thuiswerken en het geven van thuisonderwijs vraagt veel flexibiliteit en aanpassingsvermogen. Kijk naar deze pagina Thuisonderwijs met tips voor ouders.
  • Dagritme kan helpen om zorg- en werktaken van ouders behapbaar te houden. Lees de pagina Dagritme voor tips hoe je ouders hierbij kunt ondersteunen.
  • De woonplek is ook de werk- of studieplek. Kijk samen met gezinsleden naar hoe zij deze hebben ingericht. Zijn ze voldoende beschermd tegen afleiding (een volle wasmand, speelgoed, een huisdier of nog weg te werken post?). En staat de telefoon op trilstand en staan meldingen van sociale media uit? Op deze pagina van NL onderneemt vind je nog meer praktische tips.
  • Misschien is het voor een ouder of jongere veel fijner om wat eerder te stoppen met werk en aan het einde van de dag nog een wandeling of een fietstochtje in de buurt te maken met het gezin. Dit kan ook nu in de lockdown gewoon doorgaan, onder voorwaarde dat hij of zij zich aan de avondklok houdt. Hij of zij gaat dan wat later op de avond nog even een uurtje achter de laptop te zitten. Kijk samen met de ouder of jongere wat voor hen prettig werkt.
  • De recente maatregelen hebben flinke impact op kwetsbare gezinnen. Bijvoorbeeld voor ouders met psychische problematiek of weinig financiële middelen. Deze ouders voelen zich door de maatregelen misschien nog meer geïsoleerd. Voor hen kan het juist wel prettig of goed zijn om buitenshuis aan het werk te gaan. Kijk of dat overleg met een collega wandelend in de buurt kan plaatsvinden? Kijk samen met de ouder of jongere waar de behoefte ligt en wat er mogelijk is. Verwijs ze zo nodig ook naar een leidinggevende of vertrouwenspersoon binnen zijn/haar organisatie.
  • Op de website van Arboportaal staan nog meer praktische tips om het thuiswerken in goede gezondheid vol te houden. 

Vakantie 

  • Het advies is om zo min mogelijk te reizen binnen Nederland. Wanneer er wel wordt gereisd, is het advies om zoveel mogelijk op het vakantieadres te blijven, bijvoorbeeld in een vakantiehuisje. Hierdoor beperk je het aantal contactmomenten. Er is opgeroepen om geen reizen naar het buitenland te maken of te boeken tot en met maart, tenzij dit strikt noodzakelijk is. Vakantie en familie zijn geen noodzakelijke reizen. Iedereen die dit wel doet en terugkomt uit een land met een oranje of rood reisadvies vanwege het coronavirus, wordt dringend geadviseerd tien dagen in quarantaine te gaan en zich te laten testen. Voor vluchten uit het Verenigd Koninkrijk, Zuid-Afrika en verschillende Zuid-Amerikaanse landen geldt een vliegverbod vanaf 23 januari om 01.00 uur, gedurende een maand. Lees meer over reizen op de website van de Rijksoverheid.
  • Bekijk samen met ouders welke uitstapjes wel mogelijk zijn. Lees meer op de pagina Vrije tijd, vakantie en sport en de pagina Buurtinitiatieven. Kijk of er wellicht logeermogelijkheden zijn voor de kinderen bij familie of in het netwerk. Voor iedereen kan een verandering van omgeving even goed zijn. 
  • Gaat een gezin toch op reis naar het buitenland? Wijs ze dan op de actuele reisadviezen op de website Nederlandwereldwijd en de uitleg over de kleurcodes rood, oranje, geel en groen bij reisadviezen

Mentaal

Aandacht hebben voor beweging, voeding, voldoende slaap en mentale gezondheid is zeker in deze tijd erg belangrijk. Lees daarover meer op de pagina gezond thuisblijven. Kijk samen met de gezinnen waar je contact mee hebt hoe hier invulling aan gegeven kan worden.

Bezoek en feesten

Besmettingen vinden vooral thuis bij bezoek van vrienden of familie plaats. Daarom mag elk huishouden nog maximaal één persoon per dag op bezoek krijgen. Iedereen mag zelf ook nog maar één keer per dag ergens op bezoek. In verband met de avondklok is het ook vanaf 21.00 uur niet meer mogelijk om je op straat te begeven.

Dit is voor kinderen, jongeren en ouders lastig. Al sinds maart hebben zij verschillende gelegenheden om familie en vrienden te ontmoeten voorbij moeten laten gaan. Moedig gezinnen aan om het vol te houden en erken dat het zwaar is. Alleen zo kunnen we het coronavirus verslaan. Kijk ook samen met gezinnen hoe ze wel op een verantwoorde manier bezoek kunnen ontvangen of op bezoek kunnen gaan. En ondersteun gezinnen bij het gebruik van digitale mogelijkheden om bij te praten met vrienden en familie.  

Reacties verschillen bij kinderen en jongeren

Kinderen en jongeren kunnen verschillend reageren op een bedreigende situatie. Dat vraagt soms een andere manier van begeleiding en ondersteuning van ouders, maar ook als professional. Onderstaande informatie is nuttig voor je dagelijkse werk met kinderen en jongeren, maar kun je ook gebruiken in je ondersteuning aan ouders in adviesgesprekken.  Voor alle kinderen geldt: houd rekening met een terugval in vaardigheden en accepteer dat. Alle veranderingen kunnen kinderen angstig en onzeker maken. Zo maken ze zich misschien zorgen om hun opa of oma.

Jonge kinderen

Jonge kinderen kunnen terugvallen in ontwikkelingsvaardigheden. Ze hebben bijvoorbeeld:

  • Moeite met in slaap vallen
  • Moeite met scheiding van verzorgers
  • Een terugval in zindelijkheid

Help jonge kinderen om hun gevoelens te verwoorden en vertel dat dit normaal is. Geef ze de gelegenheid om te spelen of tekenen over de gebeurtenis. Bied hierbij steun, stel ze gerust dat ze veilig zijn en dat volwassenen hen beschermen. Lees de tips over praten met jonge kinderen over corona.

Kinderen in de basisschoolleeftijd

Kinderen in de basisschoolleeftijd hebben zorgen over hun eigen veiligheid en die van anderen in hun naaste omgeving. Ook piekeren ze over hun gedrag, want waar doen ze nu wel goed aan en waaraan niet? Bij 90 procent van de basisscholen zijn sinds de heropening leerlingen thuisgebleven. Dat blijkt uit een peiling van de Algemene Vereniging Schoolleiders (AVS). Het gaat naar schatting om 55.000 kinderen die de eerste dagen uit vrees voor het coronavirus niet naar school zijn gekomen.

Kinderen willen er misschien over praten, worden overweldigd door gevoelens van angst, verdriet, boosheid en agressie. Ook kunnen ze de spanning lichamelijk uiten, bijvoorbeeld door:

  • Slaapproblemen
  • Moeite met concentratie
  • Hoofdpijn en buikpijn

Moedig deze kinderen aan om zich te uiten, maar dring vooral niet aan. Geef ze de ruimte om emoties onder woorden te brengen en zorgen te bespreken. Het helpt om te vertellen dat hun gevoelens logisch zijn en dat ze er ook mógen zijn. Lees de tips over praten met kinderen over corona.

Jongeren

Jongeren kunnen zich door de beperkingen vanwege het coronavirus neerslachtig en eenzaam gaan voelen. Helaas is het coronavirus nog onder ons en dit zal voorlopig ook zo blijven. Een maandenlange periode van sociaal isolement hakt er juist bij deze leeftijdsgroep hard in. Nabijheid en contact met leeftijdsgenoten is belangrijk voor de ontwikkeling van jongeren. Dit moet op enige manier door kunnen gaan, terwijl ze tegelijkertijd op moeten letten dat ze kwetsbare personen en ouderen niet onnodig in gevaar brengen. Moedig jongeren aan om hun emoties onder woorden te brengen en zorgen te bespreken. Vertel dat hun gevoelens normaal zijn.

Misschien zijn jongeren nu niet bereid of in staat zich te houden aan de coronamaatregelen omdat de dreiging voor hen niet tastbaar genoeg is. Maar ook jongeren hebben een verantwoordelijkheid om de maatregelen vol te houden. Heb oog voor de onmacht en boosheid van jongeren vanwege de beperkingen. Maar activeer, inspireer en vraag de jongeren ook over hoe zij de gedrags- en basisregels kunnen naleven. Luister zonder oordeel en informeer jongeren tegelijkertijd over hun verantwoordelijkheid om zich aan de regels te houden, mee te werken met bron- en contactonderzoek van de GGD en zich te laten testen als er klachten zijn.

Niet verbieden of straffen maar afspraken maken

Bij specialistisch behandelcentrum Pinq worden onder andere meiden opgevangen die slachtoffer zijn van mensenhandel (loverboys). Begin september spraken we met hoofdbehandelaar Anne-Marije Hanekamp en pedagogisch medewerker Inge Wilhelmus over de impact van het coronavirus op hun werk en de lessen die dat hen geleerd heeft. Wat deden ze bijvoorbeeld om te voorkomen dat de meiden tijdens hun verlof tegen de afspraak in naar vrienden gingen en daardoor het risico liepen om besmet te worden? Inge en haar collega's realiseerden zich dat verbieden of straffen zinloos was. In plaats daarvan gingen ze met de meiden in gesprek om samen af te spreken hoe ze in hun contacten buitenshuis gezondheidsrisico's zoveel mogelijk konden beperken. Beluister de podcast.

Jouw reactie

Heb je vragen of opmerkingen over de informatie over omgaan met de gevolgen van het coronavirus op onze website? Dan kun je reageren via coronavirus@nji.nl. Hiermee kunnen we de informatie op onze website actualiseren.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies