Leven en werken met het coronavirus

Buurtinitiatieven

Informatie voor professionals- laatste actualisatie: 28 oktober 2020

In de afgelopen maanden heb je als professional vast op veel plaatsen mooie buurtinitiatieven zien ontstaan. Deze initiatieven bieden kansen om sociale netwerken in de buurt blijvend te vergroten. Door als professional op de hoogte te blijven van initiatieven in de buurten en wijken waar je werkt, kun je initiatieven stimuleren en behouden. Bovendien kun je kwetsbare wijkbewoners helpen om die initiatieven te benutten. Zo draag je bij aan een sterke buurt.

Waarom buurtinitiatieven inzetten?

Via buurtinitiatieven, zoals een corona-straatapp of tuinieren bij de buren, leren inwoners elkaar kennen en ontstaan kansen om sociale netwerken in de wijk duurzaam te vergroten. Voor gezinnen kan dit net het stapje zijn om elkaar praktisch, sociaal en emotioneel te steunen. Deze steun kan gezinnen door lastige periodes helpen en draagt bij aan meer plezier, zelfredzaamheid en eigenwaarde. Als professional richt je je vooral op het versterken van het 'zelforganiserend vermogen', waarbij het sociale netwerk een belangrijke rol speelt in de ondersteuning van het gezin.

Bovendien treft de coronacrisis kwetsbare mensen het hardst. Het verschil tussen arm en rijk groeit door de overheidssteun, omdat vooral mensen met een vaste baan ervan profiteren. De voedselbank helpt bijvoorbeeld in de Indische Buurt (Amsterdam) nu twee keer zo veel mensen als voor de coronacrisis. Dat vergt extra inzet van vrijwilligers, buurtgenoten en meer goederen.

Welke buurtinitiatieven zijn mogelijk?

Sinds 14 oktober zijn alle buurtfeesten verboden. Er geldt een gedeeltelijke lockdown, bedoeld om het aantal sociale contacten en reisbewegingen te beperken. De regels zijn streng, maar nodig.  Wat nog wel kan, zijn activiteiten die je vanuit huis kunt organiseren, en die je alleen of met maximaal vier personen kunt doen. Denk aan: rondbrengen van maaltijden of leesboeken, telefoontjes met eenzame ouderen of huiswerkbegeleiding door vrijwilligers. Op deze pagina vind je mooie initiatieven ter inspiratie.

Om de meest kwetsbare kinderen en jongeren in beeld te houden en voor het welzijn van de kinderen en jongeren, kun je wel een binnenactiviteit organiseren. Dit kan bijvoorbeeld in een buurthuisruimte. Het kan zo zijn dat deze ruimte besluit om niet-medische mondkapjes te adviseren of verplicht te stellen voor iedereen vanaf 13 jaar. Houd hiermee rekening en bespreek dit vooraf met de jongeren.

Denk vooraf goed na:

  • Maak de groep niet te groot. De norm is maximaal 30 kinderen en jongeren, maar als je meerdere activiteiten voor een kleinere groep jongeren organiseert, zijn de maatregelen beter ‘te handhaven’.
  • Hoe organiseer je dat er voldoende afstand wordt gehouden, ook als de activiteit wat langer duurt?
  • Doe een gezondheidscheck vooraf.
  • Zorg voor een goede registratie van de jongeren.

Voor het draagvlak en de check op de lokale maatregelen, is het goed om met de gemeentelijke corona-beleidsmedewerker te overleggen, en met hen de activiteit voor te bespreken.

Waar moet de organisatie van een buurtinitiatief rekening mee houden?

Er moet rekening gehouden worden met het feit dat de meeste besmettingen plaatsvinden in de privésfeer, achter de voordeur. Denk aan familiebijeenkomsten, verjaardagsfeestjes, buurtborrels en in vriendengroepen. Bezoek in de eigen woning, in de tuin of op het balkon is beperkt tot het ontvangen van drie gasten per dag. Kinderen tot en met 12 jaar en mensen die in jouw huis wonen niet meegerekend. Daarbij moet je vooraf vragen of je gasten geen (milde) klachten hebben, zoals verkoudheid of koorts. Bij klachten blijft die persoon thuis.

Wil je toch je buren ontmoeten? Dat kan alleen in zeer klein verband. Houd dan rekening met:

  • De maximale groepsgrootte is vier personen buiten (kinderen onder de 12 jaar niet meegerekend).
  • Wil je binnen een gezellig samenzijn organiseren? Beperk dit zoveel mogelijk. Je mag per dag maximaal drie mensen op bezoek ontvangen. De mensen die in jouw huis wonen niet meegerekend.
  • Houd wel altijd anderhalve meter afstand (behalve mensen die tot één  huishouden behoren)  

Op dit moment gelden de maatregelen landelijk en zijn er geen regionale uitzonderingen. Op de website van de rijksoverheid kun je alle maatregelen vinden. Ben je benieuwd, welke coronamaatregelen op welk moment gelden? De routekaart met 4 risiconiveaus laat zien welke maatregelen per niveau gelden. Bestuurders kunnen aanvullend daarop extra maatregelen nemen. 

Hoe kan ik initiatieven vinden?

In het hele land zijn de afgelopen tijd mooie initiatieven ontstaan. Ze richten zich bijvoorbeeld op praktische burenhulp, ontmoetingen op afstand, of sport en bewegen. Breng in kaart waar ouders en kinderen behoefte aan hebben en kijk welke initiatieven er op dat vlak al bestaan in de eigen buurt.

Initiatieven voor burenhulp

Vraag en aanbod van praktische hulp wordt op verschillende plekken gebundeld. Online worden vraag en aanbod in Nederland bij elkaar gebracht op websites als platform NLvoorelkaarCoronahelpers en Niet Alleen. In sommige gemeenten bieden organisaties een overzicht van lokale initiatieven, bijvoorbeeld in Utrecht, AmsterdamNijmegen en Enschede.

Ook sociale media helpen vraag en aanbod bij elkaar te brengen. Met een combinatie van de zoekterm 'coronahulp' en de plaatsnaam, bijvoorbeeld #coronahulp #denhaag, zijn via Facebook en Twitter berichten te vinden uit de eigen woonplaats. Op Facebook bestaan ook groepen op wijk- en buurtniveau waarin bewoners regelmatig hulp vragen en aanbieden. Offline stoppen sommige buurtbewoners briefjes in brievenbussen met daarop een telefoonnummer dat mensen kunnen bellen voor hulp of een praatje, of hangen ze een van de posters van Garage2020 voor het raam.

Initiatieven voor ontmoetingen op afstand

Sommige mensen voelen zich eenzaam of komen moeilijk in contact met anderen. Er zijn verschillende initiatieven om mensen met elkaar in contact te brengen. Landelijk is er bijvoorbeeld Corona Quarantaine Contact. In een straat of buurt bestaan soms telefooncirkels waarin mensen elkaar iedere dag even bellen, of Whatsappgroepen om laagdrempelig contact te onderhouden. In verschillende steden worden initiatieven genomen voor vermaak en verbinding, uiteraard op een veilige afstand. Speciaal voor ouderen is er een telefoonlijn van de ANBO. Voorbeelden van lokale initiatieven voor de LHBTI-gemeenschap zijn te vinden in een overzicht op de website van Movisie.

Initiatieven voor sport en bewegen

Ook in deze tijd helpt beweging om lichamelijk en psychisch gezond te blijven. Zoeken naar een sportmaatje kan via platform NLvoorelkaarSport in de buurt geeft een overzicht van beweeginitiatieven van buurtsportcoaches in verschillende gemeenten.

Hoe kan ik initiatieven stimuleren en helpen behouden?

Veel gezinnen hebben zich prima staande gehouden in de afgelopen periode; in sommige gezinnen ging het zelfs beter dan verwacht. Toch laten de eerste onderzoeken zien dat er ook nieuwe kwetsbare groepen ontstaan. De nieuwe hulptroepen die zich vanuit solidariteit zijn gaan inzetten voor mensen in hun omgeving zijn dus zeker ook op langere termijn welkom.

Als professional kun je een belangrijke rol spelen bij het behouden van bestaande initiatieven. Zie deze initiatieven niet als tijdelijke noodhulp, maar zet in op duurzame contacten in de wijk. Daarnaast is het belangrijk om na te denken over welke vragen er straks zullen zijn in jouw buurt of wijk en waar nodig nieuwe initiatieven te stimuleren. Deze tips helpen daarbij:

  • Kijk wat er al op gang is gekomen aan informele hulp, verzamel deze initiatieven op een centraal punt, vraag hoe je dit extra kunt ondersteunen, en verbind initiatieven met elkaar.
  • Zorg voor een enthousiaste kartrekker die makkelijk met bewoners in gesprek gaat en de lokale situatie goed kent. Die kan ook van buiten je eigen organisatie komen.
  • Geef aandacht aan 'lichte signalen', zoals het groeten van elkaar op straat; echt waardevolle ideeën komen vaker van vage kennissen en personen die verder van je afstaan.
  • Zorg ervoor dat je contacten opdoet buiten je eigen bekende kring; zo kom je aan nieuwe informatie en wordt er een brug geslagen binnen de diversiteit in de wijk. Het helpt daarbij om contact te leggen met degenen die al actief zijn in de buurt. Zij zorgen ervoor dat het contact blijft bestaan, ook al verandert de vorm.
  • Wees tevreden met kleine initiatieven die op het eerste gezicht weinig voorstellen, maar belangrijk zijn voor een klein groepje mensen. Geslaagde hulp- en burenacties zijn initiatieven die leiden tot meer onderlinge contacten.
  • Organiseer activiteiten voor kinderen, dat helpt ouders contact met elkaar te maken. Ook grootouders hebben een ontwapend effect op onbekenden. Zorg daarbij wel dat iedereen zich houdt aan de richtlijnen van het RIVM.
  • Streef gedeeld eigenaarschap na: 'ons' project. Zoek naar nieuwe oplossingen en wees trots op initiatieven van bewoners. Onverschilligheid of juist opdringerigheid is demotiverend; samen ervoor gaan levert energie en ondernemingsdrang.
  • Accepteer dat niet iedereen met iedereen in contact kan zijn, vaak ontstaan er meerdere 'wij's' van gelijkgestemden. Belangrijk is wel dat er geen kinderen en gezinnen buiten de boot vallen. Heb hier oog voor en breng waar mogelijk verbinding.
  • Stimuleer passende manieren van elkaar ontmoeten, op voldoende fysieke afstand. Zoek met actieve bewoners naar een minder gebruikt pand, of sluit aan bij andere initiatieven of doelgroepen met behoefte aan contact, zoals de serre van een verzorgingstehuis. Vraag plaatselijke ondernemers naar hun ideeën.
  • Zorg voor steun vanuit je organisatie en gemeente. Buurtopbouw kost tijd, geld en een lange adem. Continuïteit is belangrijk bij het verbinden van mensen en voor het vertrouwen van buurtbewoners.

Meer informatie

  • Buurtwijs: Gemeenschapskracht en het nieuwe normaal.
  • De publicatie Wij in de wijk beschrijft initiatieven van inwoners, professionals, gemeenten en soms ook bedrijven die de handen ineenslaan om hun omgeving prettiger, leefbaarder en socialer te maken.
  • Nederland Zorgt Voor Elkaar is een landelijk netwerk van bewonersinitiatieven. Lees meer over de pijlers van buurtinitiatieven: eigenaarschap, zelfsturing, wederkerigheid, solidariteit. Zijn deze pijlers de ideale basis voor de post-coronasamenleving?
  • Utrecht in dialoog: Wat betekent deze tijd in jouw leven, je relaties en de verbanden waar je deel van uitmaakt? Kom erbij en ga online in gesprek.

Hoe kan ik bestaande initiatieven benutten?

De sociale netwerken in buurtinitiatieven kunnen gezinnen die dat nodig hebben extra steun bieden. Als professional stimuleer je gezinnen om gebruik te maken van bestaande initiatieven in de buurt. Hierbij kun je gebruikmaken van de volgende tips:

  • Hoe je het brengt is belangrijk. Kies voor verbindende taal. Zeg bijvoorbeeld: 'Een buurvrouw wil graag helpen met de boodschappen en maakt graag telefonisch even een praatje met je', in plaats van 'Je kunt op zoek gaan naar een vrijwilliger voor hulp'.
  • Ga uit van de behoeften en wensen van ouders en kinderen. Wat zou voor hen een passende oplossing zijn? Zijn er op dat vlak initiatieven in de buurt? Goed luisteren en meedenken kan al een wereld van verschil maken.
  • Breng met het gezin in kaart wie voor hen belangrijke anderen zijn en sluit aan op bestaande 'communities'. Het is gemakkelijker vrienden en bekenden iets te vragen dan een volstrekt onbekende. Vraag hierbij goed door als het gezin aangeeft geen sociaal netwerk te hebben; vaak blijken er meer mensen rondom het gezin te zijn dan zij zelf denken. Belangrijke en behulpzame vragen hierbij zijn: wie vinden het belangrijk dat het goed gaat met uw kinderen? Wat betekenen jullie voor anderen? Wie ondersteunt jullie?
  • Heb oog voor de behoefte aan praktische hulp en een persoonlijk praatje. Stimuleer ouders en kinderen om 'als buur' persoonlijk contact te leggen als ze elkaar tegenkomen op straat. Dat vergroot het sociale netwerk van het gezin.
  • Zorg dat de hulpgever openstaat voor een wederdienst en kijk met het gezin wat zij zelf te bieden hebben. Sluit waar mogelijk aan bij de interesses en hobby's van het gezin. Iets kunnen terugdoen helpt bouwen aan duurzame relaties en verlaagt de drempel om hulp te vragen.
  • Houd een vinger aan de pols bij groepen die lastiger contact maken en houden, bijvoorbeeld doordat ze niet digitaal vaardig zijn of last hebben van een taalbarrière. Help hen door hen wegwijs te maken in de digitale wereld of door informatie aan te bieden in hun eigen taal.

Meer informatie 

Jouw reactie

Heb je vragen of opmerkingen over de informatie over omgaan met de gevolgen van het coronavirus op onze website? Dan kun je reageren via coronavirus@nji.nl. Hiermee kunnen we de informatie op onze website actualiseren.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies