Leven en werken met het coronavirus

Praten met kinderen en jongeren

Laatste actualisatie: 29 maart 2021

Hoe praat jij met kinderen en jongeren over het coronavirus? Hoe langer het duurt, hoe zwaarder het kinderen en jongeren valt. Sommige kinderen en jongeren raken gefrustreerd omdat de lockdown hun vrijheid in doen en laten beperkt. Andere kinderen en jongeren kunnen angstig zijn. Het is belangrijk om vragen te stellen en te luisteren. Op deze pagina vind je tips waarmee je als professional jongeren en kinderen kunt helpen die gefrustreerd raken of die angst hebben voor het coronavirus.

Frustratie

De lockdown beperkt kinderen, en vooral jongeren, bij hun dagelijkse bezigheden en plannen. Het is moeilijk om vol te blijven houden. Dat frustreert. Elkaar tegensprekende nieuwsberichten kunnen dit versterken.

Ook kunnen kinderen of jongeren te maken hebben met ouders, vrienden of andere belangrijke personen die zich niet houden aan de maatregelen, de overheid wantrouwen of misschien geloven in complottheorieën. Daardoor kunnen kinderen en jongeren gefrustreerd zijn. Bijvoorbeeld wanneer zij merken dat in de residentiële groep waar zij wonen andere regels en coronamaatregelen gelden dan in het weekend thuis. Sommige jongeren in de residentiële jeugdhulp zijn al gevaccineerd. Ook dan moeten zij zich nog aan de maatregelen houden. Ook dat kan leiden tot frustraties. Toon begrip voor gevoelens wanneer jongeren gefrustreerd zijn, bijvoorbeeld omdat het lastig vol te houden is. Luister naar ze en stel neutrale vragen. Samen met jongeren kun je informatie nakijken over hoe om te gaan met (nep)nieuws of complottheorieën.  

Het is belangrijk om aandacht te hebben voor het gevoel van eigen regie.

Tips:

Veerkracht: 'Soms willen we misschien te veel zorgen'

Madeleine Theunissen werkt als zorgmanager bij zorgaanbieder Entrea Lindenhout. In juli 2020 keken we met haar terug op de gevolgen van de lockdown voor de jongeren en kinderen die ze daar residentieel opvangen. Welke ervaringen hebben ze opgedaan tijdens de lockdown en wat hebben ze daarvan geleerd? Madeleine vertelt dat sommige jongeren bij het ingaan van de lockdown net een weekendje thuis waren. Een aantal van hen besloot om uiteenlopende reden niet terug te gaan naar de instelling. 'Dat bleek veel beter te gaan dan we van tevoren gedacht hadden. Twee jongeren konden zelfs versneld terug naar huis. Voor ons is dat een teken dat we soms misschien te veel willen zorgen en meer moeten sturen op terug naar huis gaan.'

Het is belangrijk om samen met jongeren en ouders goed af te wegen wat in hun situatie de beste optie is. In dat opzicht is het interessant om deze podcast te luisteren waarin manager Madeleine Theunissen vertelt over hoe zij dit soort gesprekken voerde.

Angst

Uit onderzoek blijkt dat Nederlandse kinderen en jongeren door de coronamaatregelen vaker last hebben van angst en somberheid. Kinderen tussen de 9 en 12 jaar oud zijn vooral bang dat hun opa of oma besmet raak of dat de scholen weer dicht gaan, blijkt uit een onderzoek door de NOS. Studenten geven aan last te ondervinden van de pandemie en de genomen maatregelen op het gebied van studievoortgang en mentale gezondheid. Ook bij angst is het belangrijk om vragen te stellen en te luisteren. Wees tegenover kinderen en jongeren eerlijk over het coronavirus, zonder hen bang te maken. Vaak wordt hun angst dan weer hanteerbaar. Soms wordt angst wél problematisch. Het is belangrijk om dan snel te zorgen voor de juiste ondersteuning of hulp.

  • Het is belangrijk dat je als professional op de hoogte bent van de algemene maatregelen. Bekijk de Algemene informatie voor alle professionals.
  • Op de pagina Tips voor ouders vind je tips waar je ook als professional wat aan hebt.
  • In de handreiking Praten met kinderen over corona van het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie staan handzame tips.
  • Trajectum ontwikkelde hulpkaarten die handvatten bieden om in een goed gesprek tot de kern te komen. De hulpkaarten kunnen kinderen en jongeren helpen bij het praten over hun onderliggende onzekerheid en angst.  

Is de angst problematisch?

Dat kinderen of jongeren angstig zijn voor het coronavirus is niet vreemd. Soms kan deze angst problematisch worden. Het aantal kinderen en jongeren met angstklachten die zo ernstig zijn dat er op zijn minst hulp aangeboden zou moeten worden, verdubbelde sinds de coronacrisis van 8 naar 16 procent. Er is sprake van een problematische angst wanneer een jongere of kind heftiger en langduriger reageert op normale oorzaken van angst. Een kind of jongere heeft (of ontwikkelt) een angststoornis bij toename van het aantal symptomen, bij een langere duur, en wanneer symptomen voorkomen op meerdere levensgebieden. De emotie staat dan niet meer in verhouding tot de aanleiding of duurt veel langer dan het verdwijnen van de aanleiding en leidt tot disfunctioneren.

Angstproblemen uiten zich op verschillende leeftijden anders. Wees je ervan bewust dat kinderen met angstproblemen vaak niet opvallen. Met name de meisjes gedragen zich meestal niet storend en trekken zich eerder terug: problemen 'zitten van binnen'.

Toen tijdens de eerste lockdown de scholen gesloten waren kwamen veel kinderen met angst- en stemmingsklachten juist tot rust. Maar ook aan de huidige lockdown zal een einde komen. De basisscholen zijn weer geopend en jongeren die op de middelbare school zitten kunnen ook een of meerdere dagen per week naar school. Let bij jongeren vooral op probleemgedrag en schoolverzuim. Ook opnieuw weer naar school gaan kan angst veroorzaken. Ga over de problemen in gesprek met het kind of de jongere en de ouders en gebruik een vragenlijst. Laat jongeren vanaf 11 jaar die zelf invullen (bijvoorbeeld de SDQ-vragenlijst). Veel jongeren delen hun problemen niet (meer) met hun ouders.

Samenwerken met ouders

  • Licht de ouders van een kind in over het gesprek wat je met hun kind hebt gehad.   
  • Overleg met de jongere of je zijn of haar ouders mag informeren over de gevoelens van angst en frustratie en het gesprek wat je met hem of haar hebt gehad. 
  • Ouders kunnen op hun beurt het kind geruststellen. Eventueel kan je ze verwijzen naar de pagina met Gesprekstips voor ouders.

Ouders kennen hun kinderen het beste. Zij kunnen je veel vertellen over de frustratie of de angst van het kind en wat wel of niet werkt. En misschien zijn de ouders zelf angstig of gefrustreerd? Het is moeilijk voor ouders om angst en frustratie niet over te brengen op hun kind. Zij kunnen jouw advies en steun goed gebruiken.

Voor angst geldt dat kinderen hun ouders beschermen door niets te zeggen als ze merken dat hun ouders bang of bezorgd zijn. Dat noemt men wel de wet van de dubbele bescherming. Ouders doen hetzelfde, omdat ze hun kind niet onnodig bang willen maken. Samen met ouders kun je dit doorbreken door de angst bespreekbaar te maken.

Voor frustratie geldt dat kinderen en ouders loyaal zijn aan de meningen en opvattingen van hun ouders. Daarmee kunnen ze in conflict komen met andere volwassenen in hun omgeving (bijvoorbeeld leraren of pedagogisch medewerkers). Welke afspraken zou je samen met ouders kunnen maken om hun kind zo goed mogelijk door deze periode heen te helpen? Wat daarbij kan helpen is de eerste werkkaart van de richtlijn 'Beslissen over passende hulp', zie 'houding professional'.   

Meer informatie

Jouw reactie

Heb je vragen of opmerkingen over de informatie over omgaan met de gevolgen van het coronavirus op onze website? Dan kun je reageren via coronavirus@nji.nl. Hiermee kunnen we de informatie op onze website actualiseren.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies