Leven en werken met het coronavirus

Oog voor het mentaal welbevinden van kinderen en jongeren

Laatste actualisatie: 10 mei 2021

De coronatijd is voor kinderen, jongeren en jongvolwassenen niet altijd even gemakkelijk. Zij kunnen bijvoorbeeld gevoelens hebben van eenzaamheid, angst of stress. Dit zijn 'normale' reacties op deze gekke tijd. Wel is het nodig om aandacht te hebben en houden voor hun mentaal welbevinden. De meeste kinderen en jongeren help je door het 'gewone' contact wat je al met hen hebt. Anderen hebben meer nodig. Wat kun jij doen als professional? Je leest het op deze pagina.

Een normale reactie op een abnormale situatie

Deze coronatijd heeft invloed op ons allemaal, ook op kinderen, jongeren en jongvolwassen. Maar iedereen reageert anders op deze situatie. Hun reacties zijn veelal 'normale' reacties op een uitzonderlijke situatie. Denk aan gevoelens van eenzaamheid en verveling. Gelukkig gaat het met veel van hen nog goed. Of zij veren weer terug als je ze even de tijd geeft. In dat geval helpt het al als je ze een keer extra vraagt hoe het gaat of ze wat extra aandacht geeft. Bij sommige jeugdigen vraagt het wat anders of extra's. Het is aan jou als professional om goed in de gaten houden wat de jeugdigen waar je contact mee hebt nodig hebben. Zo kun je hen op een goede manier ondersteunen.

Mogelijke signalen herkennen bij kinderen

Kinderen kunnen last hebben van het effect dat de coronamaatregelen hebben op hun dagelijkse leven. Ieder kind reageert verschillend. Dat heeft ook te maken met de ontwikkelingsfase waarin het kind zich bevindt. Bij een moeilijke gebeurtenis kan een kind terugvallen in een eerdere ontwikkelingsfase. Dat is een normale reactie. Of het kind laat ander gedrag zien dan je gewend bent. Denk aan: opeens weer vastklampen aan ouders, moeilijk afscheid kunnen nemen op school of opvang. Of weer gaan bedplassen. Jonge kinderen kunnen meer huilen of een ander slaapritme krijgen.

Tips voor praten met kinderen

  • Kies een goed moment. Bijvoorbeeld tijdens het knutselen of het uitlaten van de hond.
  • Probeer spelen en praten te combineren.
  • Ga op dezelfde hoogte zitten als het kind en kijk het aan als je praat
  • Stel vragen en vat af en toe samen wat het kind heeft gezegd. Bijvoorbeeld:
    • 'Wat vond je vandaag leuk?'
    • 'Met wie was je toen?'
    • 'Wat vond je niet zo leuk vandaag?'
    • 'Wat gebeurde er toen?'
    • 'Hoe vond jij dat?'
  • Houd het gesprek met het kind kort. Liefst niet langer dan een kwartier.
  • Voorkom suggestieve vragen.
  • Vertel het kind dat het zijn of haar mening mag geven.

Waar kun je op letten bij jongvolwassenen?

De coronamaatregelen leiden ertoe dat mensen minder contact hebben. En dit contact is nu juist wat jongeren en jongvolwassenen nodig hebben voor hun ontwikkeling. Door de beperkingen is het voor veel jongeren moeilijker om te ontdekken wie ze zijn.

Uit onderzoek blijkt dat het mentale welbevinden van jongeren en jongvolwassenen steeds meer onder druk komt te staan. Het is daarom belangrijk om mentale klachten te voorkomen door activiteiten voor scholieren en studenten te organiseren. Lees in het volgende onderdeel een paar voorbeelden waar je als professional morgen al mee kunt starten.

Probeer daarnaast ook scherp te zijn op signalen van beginnende mentale klachten en onderneem actie als dat nodig is. Signalen die jou waarschijnlijk bekend zijn, zijn angst, somberheid, depressieve klachten, en gevoelens van eenzaamheid. Let ook op beginnende klachten en signalen, zoals verveling, minder contact met vrienden, moeite om in slaap te komen, vermoeidheid, concentratieproblemen en meer drugsgebruik. Let ook op klachten van stress. Denk daarbij aan vermoeidheid, hoofdpijn, maagklachten of sneller geëmotioneerd zijn.  Let ook op klachten van stress. Lees ook de vernieuwde richtlijn Stemmingsproblemen voor jeugdhulp en jeugdbescherming. Deze gaat onder andere in op emotionele problemen zoals verdriet en somberheid.  

Wil je meer weten over onderzoek naar de ontwikkeling van jongeren en jongvolwassenen en de effecten van de coronatijd op hun mentale welbevinden?  Bekijk dan dit E- Magazine van Erasmus Synclab.

Hoe kun je scholieren en studenten op weg helpen? 

Zorg dat scholieren of studenten kunnen studeren in de bibliotheek of op een andere locatie. Zo kunnen tijd doorbrengen met leeftijdsgenoten. Ook geeft het structuur in de week. Bekijk het voorbeeld van een pop-up studieruimte in Leiden

Maak ontmoetingen onder leeftijdsgenoten mogelijk. Koppel scholieren of studenten bijvoorbeeld aan elkaar voor wandelingen.

Praten met jongeren over hun mentaal welbevinden

Misschien voer je in je werk niet elke dag gesprekken met jongeren over hoe ze zich voelen op mentaal vlak. Of misschien voel je je nog wat onzeker bij het voeren van dit gesprek. De campagne Hey het is oké geeft concrete tips hoe je kunt praten over mentale klachten. We noemen er een paar: 

Tip 1: Durf te vragen

Door te vragen toon je interesse. Vraag door als de ander zegt dat het goed gaat, maar je niet het gevoel hebt dat dat zo is. Bijvoorbeeld: 'Ik heb het gevoel dat je je de laatste tijd niet zo fijn voelt. Hoe ging het de laatste tijd met je?'  in plaats van 'Hoe is het?'. Luister met warmte, respect en belangstelling naar wat de jeugdige zegt.

Tip 2: Stel open vragen

Zo geef je de ander de ruimte om zelf na te denken en te kiezen welke kant het gesprek op gaat. Open vragen beginnen met wie, wat, waar, wanneer of hoe? Zoals 'Hoe voel je je vandaag?' of 'Waar loop je op dit moment tegenaan?'. 

Tip 3: Oordeel niet

Denk aan zinnen als 'Ik merk dat je somber bent, klopt dat?' of 'Ik zie dat het je raakt, is dat zo?'. 

Tip 4: Vraag wat de ander nodig heeft

Bijvoorbeeld:  'Hoe kan ik er voor je zijn?', 'Welke vraag wil je dat ik stel?' of 'Heb je hulp nodig?'. 

Bekijk voor meer inspiratie het lesmateriaal Je brein de baas?! met concrete opdrachten om mentaal welbevinden te bespreken met jongeren.

Tips die je de jongeren kunt geven

Sommige jongeren kun je misschien helpen met praktische tips om zich mentaal goed te voelen. Maar luister altijd eerst naar de jongere. Vraag wat de jongere nodig heeft. Ongevraagd tips geven kan het gevoel geven dat zijn of haar gevoel of zorgen er niet mogen zijn of makkelijk op te lossen zijn.

We geven een paar tips die je kunt gebruiken:

  • Dagritme aanhouden. Weinig perspectief, weinig nieuwe prikkels en elke dag hetzelfde. Dat maakt sommige jongvolwassenen moedeloos. Bekijk samen welke praktische tips kunnen helpen om meer ritme te krijgen in de dag.
  • Elke dag bewegen en naar buiten. Heeft de jeugdige een zetje nodig? Bekijk of er in de buurt al initiatieven zijn voor het koppelen van jongeren en jongvolwassenen. Door bijvoorbeeld met z’n tweeën te wandelen heb je beweging en leer je tegelijkertijd iemand beter kennen. Kijk ook of er in de buurt extra sport- en vrijetijdsactiviteiten worden aangeboden.
  • Iets betekenen voor een ander. Dat kan helpen om je beter te voelen en invulling aan je dag te geven. Studenten kunnen bijvoorbeeld bijles geven aan middelbare scholieren via de website Studenten inzet op school.
  • Wijs jongeren op websites en apps over mentaal gezond blijven. Zoals:

Tips voor als een jongere meer nodig heeft

Merk je in het contact met een jongere dat het even niet goed gaat? En dat het 'reguliere' contact dat je met hem of haar hebt niet voldoende is? Dan kan laagdrempelige hulp goed zijn. 

 Denk aan deze laagdrempelige initiatieven:

  • Alles oke? Supportlijn voor jongvolwassenen tot (ongeveer) 24 jaar. Gratis en anoniem chatten of bellen met getrainde vrijwilligers.
  • Is een jongere eenzaam? De website van eenzame jongeren heeft initiatieven waarbij jongeren contact hebben met elkaar en ze vragen kunnen stellen via een live chat.
  • Op de pagina Wie kan helpen? staan websites waar jeugdigen terecht kunnen voor steun, hulp of een luisterend oor. De websites en organisaties zijn ingedeeld in de thema's: Steun (en even je verhaal kwijt), Mentale gezondheid, Gezondheid en Veiligheid.
  • Op de website Jongerenhulponline kunnen jongeren op een makkelijke manier de meest geschikte online hulp of advies vinden. Anoniem en gratis.
  • Jongeren kunnen ook altijd contact opnemen met de huisarts om hier over te praten.

Ondersteunen van jongeren met jeugdhulp

Sommige jongeren hebben jeugdhulp of hebben dit gehad. Hoe houd je als professionals oog voor het mentaal welbevinden van deze jongeren en jongvolwassenen? Een paar tips:  

  • Houd contact met jongeren. Laat jongeren pas los als ze een stabiele basis hebben op het gebied van werk en inkomen, onderwijs, welzijn, support en wonen.
  • Praat met hen over hoe deze coronatijd invloed heeft op hun leven. Houd er rekening mee dat jongeren extra zorgen hebben door het coronavirus in combinatie met hun bestaande klachten. Werk bijvoorbeeld met de kleurcodes rood (meteen actie ondernemen) oranje (extra contact met jongere en netwerk nodig), groen (geen urgente actie vereist).
  • Bespreek ook de leuke dingen. Wat gaat er wél goed of wat is juist wel heel fijn? En: hoe maak je er tijdens de lockdown toch wat van? Kijk voor inspiratie op de pagina Wat kan er wel?.
  • Pas waar nodig samen met de jongere zijn of haar doelen aan. De omstandigheden zijn door de coronatijd veranderd. Daarom is het goed om hierover te praten.
  • Probeer samen te werken met personen in het netwerk van de jongeren, zoals ouders, vrienden, jongerenwerkers of docenten. Denk ook aan het inzetten van een (videobel)maatje, wijs de jongeren op platforms waar hij of zij nieuwe mensen kan leren kennen. Houd ook in de gaten wat de gemeente en het jongerenwerk aan initiatieven organiseren. 
  • Denk met ze mee hoe ze contact kunnen onderhouden met hun netwerk. Misschien wonen vrienden en familie wel ver weg. Ook hebben sommige jongeren zich meer teruggetrokken en voelen daardoor een drempel om weer contact te zoeken met anderen.
  • Organiseer extra activiteiten. Doe dit samen met jongeren. Zo hebben ze iets te doen in hun vrije tijd.
  • Praat in groepsverband met kinderen en jongeren. Op die manier kunnen ze tips uitwisselen over wat helpt om je goed te blijven voelen.

Signaleer zelfmoordgedachtes

Sinds de coronacrisis kampen mogelijk meer jongeren met zelfmoordgedachtes. Hoe kun je dit signaleren in je contact met jongeren? En wat kun je doen? Een paar tips:

  • Neem zelfmoordgedachten of zelfmoordpogingen van jongeren altijd serieus.
  • Ook jongeren die nog geen hulpverlening hebben, kunnen zelfmoordgedachtes hebben.
  • Heb oog voor onzekere meisjes met een perfectionistische instelling en voor jongens met schoolproblemen en een diagnose autisme, adhd of dyslexie. Uit onderzoek blijkt dat zij kwetsbaarder zijn voor zelfmoordgedachten. Lees daarover meer in de Factsheet van 113.
  • Blijf in verbinding met suïcidale jongeren en houd het contact.
  • Volg de gratis online training suïcidepreventie en leer hoe je zelfmoordgedachten kunt signaleren. Meld je aan via deze website van 113.
  • Meer weten over zelfmoordgedachten, feiten en fabels en mogelijke signalen? Download de VraagMaar app.
  • Werk je in het onderwijs? Kijk dan voor informatie en ondersteuningsmateriaal op deze webpagina van 113.
  • Wil je advies van een van de psychologen van 113 Zelfmoordpreventie? Bel naar de overleglijn. Deze is iedere werkdag van 10.00 tot 16.00 uur te bereiken op 020 311 38 88.
  • Lees de vernieuwde richtlijn Stemmingsproblemen voor jeugdhulp en jeugdbescherming. Deze richtlijn gaat in hoofdstuk 4 in op suïcide, signalen en risicofactoren.

Waarom heeft deze coronatijd zoveel invloed op jongeren? 

NOSop3 Zo klim je uit je coronadal

Bekijk dit filmpje van NOS op 3: Zo klim je uit je coronadal

Wetenschapsagenda

Bekijk dit filmpje over wat de coronacrisis doet met jongeren

Jouw reactie

Heb je vragen of opmerkingen over de informatie over omgaan met de gevolgen van het coronavirus op onze website? Dan kun je reageren via coronavirus@nji.nl. Hiermee kunnen we de informatie op onze website actualiseren.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies