Omgaan met de gevolgen van het coronavirus

Noodopvang van kinderen in kwetsbare situaties

Informatie voor professionals- laatste actualisatie: 28 mei 2020

Wat als je je zorgen maakt over een kind of gezin?

Tijdens de coronacrisis is er extra ondersteuning mogelijk voor kinderen waarvan de ontwikkeling thuis in het gedrang komt en waarbij de ouders de problemen nu waarschijnlijk niet kunnen oplossen. Dit is bijvoorbeeld het geval bij gedrags- of psychische problemen bij de kinderen en/of hun ouders of bij een onveilige thuissituatie. Soms kunnen ouders in deze onzekere tijden thuis geen geborgenheid en voorspelbaarheid bieden. Daaraan hebben kinderen nu juist behoefte. Ook kan het zijn dat de steun van belangrijke andere volwassenen, informele of formele hulpverleners tijdelijk wegvalt. Voor deze kinderen kunnen professionals noodopvang, onderwijs en begeleiding organiseren. Dit doe je in nauwe afstemming met ouders, eventuele andere opvoeders en het eigen netwerk van het gezin.

Meer informatie

Wat is noodopvang?

Noodopvang is opvang binnen bestaande (liefst eigen) kinderopvang-, school- en jeugdzorglocaties, in vertrouwde en passend ingerichte ruimtes (binnen en buiten). Vraag bij de gemeenten na waar de locaties zich in jouw gemeente bevinden. Als het nodig is kunnen kinderen ook naar een andere school of opvanglocatie. Ook nu de opvang en de scholen voor kinderen tot circa 12 jaar weer open zijn, blijft de noodopvang beschikbaar. Dit omdat de opvang en scholen tot nader bericht nog op 'halve kracht' draaien. Dit geldt zowel voor kinderen van ouders in cruciale beroepen als voor kinderen in kwetsbare situaties.

Voor welke kinderen is noodopvang bedoeld?

Noodopvang is bedoeld voor kinderen waarvan de ontwikkeling thuis in het gedrang komt en waarbij de verwachting is dat ouders dit niet kunnen oplossen. Dit is bijvoorbeeld het geval als de draagkracht van ouders niet voldoende is, er gedrags- of psychische problemen bij de kinderen of hun ouders zijn en bij een thuissituatie waarbij er zorgen zijn over de veiligheid van kinderen. De noodopvang is ook voor kinderen van het speciaal (basis) onderwijs, en voor peuters met een achterstand die voorschoolse educatie krijgen, een sociaal medische indicatie hebben en in een kwetsbare situatie zitten.

Kinderen met gezondheidsklachten en noodopvang

Ook nu de maatregelen versoepeld zijn, geldt dat als het kind of iemand in het gezin verkoudheidsklachten of koorts heeft, thuis moet blijven. Het is nu extra belangrijk om in dat geval goed contact te houden met de ouders en het kind zelf. Intensiveer je (digitale) contactmomenten eventueel en zoek samen naar oplossingen als de situatie verslechtert. Onderzoek met ouders op welke momenten het eigen netwerk kan bijspringen. In dit afwegingskader en in overleg met de GGD kun je kijken of aanvullende maatregelen nodig zijn voor face-to-face contact

Als de situatie echt onveilig is, zoek dan samen (met andere betrokken professionals) hoe het kind weer zo snel mogelijk naar de noodopvang kan. Vraag de GGD om advies over eventuele maatregelen. Houd contact met de gemeentelijke coördinator voor de noodopvang, zodat je samen de beslissing neemt.

Personeel

Kinderen worden opgevangen door zoveel mogelijk ‘vertrouwde gezichten’ die gekwalificeerd zijn. Het streven is dat dit voor 0-4 jarigen de ‘eigen’ pedagogisch medewerkers zijn, voor 4-12 jarigen kunnen dit pedagogisch medewerkers, onderwijsassistenten of leerkrachten zijn. Als de opvang op de kinderopvanglocatie plaatsvindt, blijft de leerkracht van de eigen school nauw betrokken bij het lesprogramma. Wijkteam medewerkers of andere professionals, kunnen daarnaast ambulante begeleiding bieden als dit helpend is voor het kind en de ouders.

Als er te weinig professionals zijn, bijvoorbeeld omdat er veel zieke collega’s zijn, mogen eventueel (oud) collega’s invallen. Ook als zij niet (meer) geregistreerd zijn.

Groepsgrootte

Voor de groepsgrootte in de noodopvang gelden de eisen uit de Wet Kinderopvang. De eisen voor het aantal m2 binnen- en buitenspeelruimte zijn ongewijzigd. Volgens het RIVM zijn de gezondheidsrisico’s voor kinderen heel beperkt. Het is daarom voor kinderen onderling niet nodig anderhalve meter afstand te houden. Houd als volwassene zelf wel zoveel mogelijk afstand bij de kinderen. Bij de opvang van kleine kinderen is anderhalve meter afstand houden natuurlijk niet wenselijk en niet goed mogelijk. Let daarom extra goed op de hygiënemaatregelen. Professionals onderling en ouders moeten wel anderhalve meter afstand houden. 

Het is mogelijk om kinderen van verschillende leeftijden en kinderen uit verschillende groepen gezamenlijk op te vangen. Afhankelijk van je groepsruimte en de mogelijkheden die de diverse ruimtes bieden, bekijk je samen met je collega’s wat mogelijk is. Betrek ook ouders bij de oplossingen – zij hebben vaak creatieve ideeën en je krijgt daardoor ook een gevoel van ‘gezamenlijk de klus klaren’. Houd je daarnaast aan de RIVM-richtlijnen, zoals handenwassen, hoesten en niezen in de elleboog en schud geen handen.

Zie hiervoor de adviezen van het ministerie van VWS , en SZW en de richtlijnen van het RIVM.

Voor meer informatie: GGD Hart voor Brabant: Noodopvang en onderwijs ten tijde van Covid 19.  

Noodopvang tot 8 juni

De opvang en schoolsituatie normaliseert weer enigszins voor alle kinderen t/m 12 jaar, ook voor kinderen in kwetsbare situaties. Het is goed om met kinderen en ouders die nu nog gebruik maken van de noodopvang te overleggen van welke reguliere opvang of onderwijs zij weer gebruik maken. Om aanvullend gebruik te kunnen blijven maken van de noodopvang, geldt dit alleen voor de ouders van kinderen in de leeftijd van 0 – 4 jaar, die al een contract met een kinderopvangorganisatie hebben. Het betreft dan geen noodopvang meer, maar regulier gebruik van kinderopvang. 

Op de dagen dat kinderen in de leeftijd van 4 -12 jaar niet zijn ingedeeld om naar school (en aansluitend naar de bso) te gaan, kunnen zij tijdens de reguliere schooltijden op school terecht voor de noodopvang en buiten de reguliere schooltijden op de bso (tenzij hier lokaal door gemeenten, scholen en opvanglocaties andere afspraken over zijn gemaakt). De noodopvang is voor deze ouders zonder kosten.

Omdat kinderen weer in teamverband mogen sporten, is het goed om, naast de noodopvangmogelijkheden, contact te zoeken met sportverenigingen. Informeer ook bij het kinder- en jongerenwerk welke activiteiten zij weer organiseren volgens RIVM richtlijnen, waaraan de kinderen mee kunnen doen. 'It takes a village to raise a child' geldt zeker in coronatijd. Veel professionals staan weer te springen om met de kinderen te werken: benut elkaars creativiteit.

Noodopvang na 8 juni

Op 8 juni gaan het basisonderwijs en de buitenschoolse opvang weer voor 100 procent open, tenzij uit lopende onderzoeken blijkt dat dit niet verantwoord is.

Op 8 juni stopt daarom de noodopvang overdag, ook voor kinderen in kwetsbare situaties. Dagbehandeling door jeugdhulporganisaties gaan in juni wel weer zoveel mogelijk open. Als het voor deze kinderen toch belangrijk is dat ze extra worden opgevangen binnen de reguliere opvang, dan kunnen de ouders contact opnemen met de kinderopvangorganisatie of de eigen school. Vooral leerlingen in het voortgezet (speciaal) onderwijs zullen voorlopig nog behoefte hebben aan extra (nood)opvang. Dit komt omdat zij niet allemaal tegelijk op school kunnen zijn, omdat voor hen wel de anderhalvemetermaatregel geldt. Je kunt ouders hierin ondersteunen.

Zoek samen met de ouders en de jongere naar alternatieve ondersteuning. Lukt dit echt niet, dan kun je in samenwerking met ouders, de gemeente of het lokale wijkteam bespreken hoe en onder welke voorwaarden er toch nog gebruik kan worden gemaakt van de aanvullende opvang. Hierbij kun je, als je in overleg bent met je samenwerkingspartners, steun vinden bij de oproep vanuit het VNG. Zij roepen hierin op de goede samenwerking te behouden, zeker ook in deze overgangsperiode.

Blijf alert

Het blijft een onzekere periode, zeker ook voor ouders en kinderen in kwetsbare situaties. Je kunt extra alert zijn op welke situatie voor het kind veiligheid en structuur biedt. Ook is het belangrijk te weten wie voor het kind een vertrouwde volwassene is die steun kan bieden. Bespreek met de betrokken collega’s, ook nu de reguliere opvang en basisonderwijs weer open zijn, hoe jullie samen met ouders de gewenste ondersteuning kunnen voortzetten.

Ook voor kinderen is dit een andere situatie dan normaal. Het is daarom belangrijk dat je ook nu de reguliere opvang en scholen weer opgestart zijn, zo goed mogelijk met de ouders in contact blijft. Biedt de (nood)opvang voldoende ondersteuning? Is er toch meer nodig? 

Route aanvraag noodopvang

In een aantal gemeenten zijn al afspraken gemaakt over hoe je samen bepaalt welk kind nog aanvullend naar de noodopvang kan. Onderstaande route is gebruikelijk:

  • De ouders melden bij de school of opvang dat ze noodopvang nodig hebben.
  • Zie je als leerkracht, pedagogisch medewerker of wijkteammedewerker dat een gezin de huidige situatie niet meer goed aankan? Bespreek dit dan ook met ouders. Wat is de situatie, wat zijn nog mogelijkheden in het eigen netwerk, welke opvang is nodig en met welke zorgaanbieder is eventueel al contact?
  • Vaak is het lokale wijkteam de ‘spin in het web’. Dit team heeft dan een coördinerende rol bij de toewijzing voor noodopvang. Informeer binnen je eigen gemeente of er zo’n team is en hoe de aanmelding voor noodopvang is geregeld.
  • In overleg met het coördinatieteam bepaal je of aanvullende noodopvang de oplossing is. En zo ja, welke opvang passend is, waar, hoeveel uur en of er meer ondersteuning nodig is.
  • De noodopvang wordt toegewezen.

Meer lezen?

  • Hoe houdt je contact met gezinnen in kwetsbare situaties? De Branchevereniging Maatschappelijke Kinderopvang (BMK) en de Brancheorganisatie Kinderopvang (BK) bieden praktische handvatten voor pedagogisch medewerkers in de kinderopvang.
  • Hoe ziet de noodopvang er in diverse gemeenten uit? Bekijk de voorbeelden Leiden, Utrecht en Beverwaard.
  • In Zutphen worden ouders, die in ernstige problemen denken te komen door de corona-maatregelen, verwezen naar het team jeugd. Ook voor jongeren is in Zutphen passende opvang geboden.
  • In Zeist is er vanuit het CJG een coördinator om te voorkomen dat professionals zelf contact zoeken met scholen over extra opvangmogelijkheden.
  • In Amsterdam is er een route voor jonge kinderen in de kinderopvang (0-4 jaar), kinderen (4–12 jaar) in het (speciaal) basisonderwijs, en voor jongeren in het (speciaal) Voortgezet Onderwijs en mbo (ouder dan 12 jaar). Deze route heeft steeds als uitgangspunt: praten met ouders en jeugdigen.
  • In Schijndel gaan de kinderen alweer naar school, maar nog niet voor hele dag en niet allemaal tegelijk. Hier lees je hoe ze dat georganiseerd hebben.
  • In Bergen op Zoom is voor ouders op de website van de gemeente te vinden, hoe en in welke situatie ze hun kind kunnen aanmelden voor noodopvang. Ouders kunnen met al hun vragen terecht bij een speciaal ingesteld corona-informatiepunt van de gemeente.

Rol van de gemeente

Jij bent als professional de oren en ogen van de gemeente. Jij kunt aangeven als je je zorgen maakt om kinderen en gezinnen. Uiteindelijk hebben de gemeenten de verantwoordelijkheid om de noodopvang voor deze kinderen te organiseren.

Worden kinderen toch niet bereikt door jou als professional, dan spreken het wijkteam, het onderwijs, de opvang en de leerplichtambtenaar gezamenlijk af wie een bezoek ‘aan de deur brengt’. Daarbij gelden de RIVM-richtlijnen.

Aanpak verschillende gemeenten

Er zijn diverse initiatieven van gemeenten die kinderen in een kwetsbare positie ondersteuning bieden. Misschien zijn hierover in de gemeente waar jij werkt ook al afspraken gemaakt. De beleidsmedewerker jeugd kan je hier meestal meer over vertellen.

Meer lezen?

Jouw reactie

Heb je vragen of opmerkingen over de informatie over omgaan met de gevolgen van het coronavirus op onze website? Dan kun je reageren via coronavirus@nji.nl. Hiermee kunnen we de informatie op onze website actualiseren.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies