Leven en werken met het coronavirus

Kwetsbaarheid vanwege zorgen over veiligheid

Informatie voor professionals- laatste actualisatie: 29 september 2020

Het coronavirus zal voorlopig nog ons leven en werk beïnvloeden. Op basis van de aangescherpte regels maakt iedereen zelf afwegingen voor zijn leven en werk. Waar het gaat om kinderen en jongeren is het belangrijk om niet alleen te kijken naar de gezondheidsrisico's van het virus maar ook naar de gevolgen van maatregelen voor hun welzijn. Over sommige kinderen zijn er zorgen over hun veiligheid. Dat gaat onder andere over kinderen over wie al langer zorgen zijn en voor wie de situatie thuis nu nog vervelender kan worden. Maar het gaat ook over kinderen die nog niet in beeld waren bij de hulpverlening. Kinderen kunnen te maken krijgen met oplopende spanningen van ouders of herhaalde ruzies over de omgangsregeling, en kunnen getuige worden van huiselijk geweld.

Tijdens de persconferentie van 28 september heeft het kabinet de landelijke maatregelen aangescherpt vanwege de zorgelijke toename van het aantal besmettingen. Zie Rijksoverheid.nl. We passen de informatie op onze website hier zo spoedig mogelijk op aan. De aangekondigde maatregelen bieden voldoende ruimte om de ontwikkeling van kinderen, jongeren en jongvolwassenen te waarborgen met een goede balans tussen veiligheid en welbevinden. Lees meer

Algemeen 

Situaties van onveiligheid wil je zo vroeg mogelijk signaleren. En je wilt deze kinderen en gezinnen zo passend mogelijk ondersteunen, zodat het voor de kinderen thuis veilig en fijn genoeg is. Hoe doe je dat nu het coronavirus nog onder ons zal blijven en de impact daarvan nog groot kan zijn?

Op huisbezoek?

Probeer zoveel mogelijk thuis te werken, maar blijf ook fysiek gezinnen bezoeken met de afwegingen die daarbij horen. Dat is voor iedereen fijner en veiliger. En het kan als geen van de betrokkenen klachten heeft en je met elkaar afspreekt om anderhalve meter afstand te houden. Het is belangrijk om ook kinderen te blijven spreken. Je hoeft geen anderhalve meter afstand te houden tot kinderen tot en met 12 jaar. Lees waar je vanwege corona op moet letten op de pagina Face-to-face contact bij ambulante hulpverlening.

Hoe ondersteun ik jongeren die met iemand willen praten als daar thuis geen ruimte voor is?

Wat kun je betekenen voor een jongere als die aangeeft met iemand te willen praten? Welke vorm van contact sluit hier het beste op aan? Met jongeren tot en met 12 jaar hoef je geen anderhalve meter afstand meer te houden. Vanaf 13 jaar is dit wel het geval, maar er is ook weer veel mogelijk. Nodig je de jongere op locatie uit? Of ga je samen die wandeling maken in het park? Of nodig je de jongere uit voor een groepsactiviteit? Wees creatief maar let op de basisregels die voor iedereen gelden. Kijk samen met de jongere waar zijn of haar behoefte ligt en hoe hij of zij daarin zelf de verantwoordelijkheid kan nemen rondom de gedragsregels van corona. Op de pagina Wie kan mij helpen? vind je contactgegevens van organisaties waarmee jongeren zelf kunnen chatten of bellen.

Team-Kim heeft een video gemaakt met bruikbare tips voor professionals en andere betrokkenen bij kinderen en jongeren in nood. De tips zijn van ervaringsdeskundige jongeren die zelf te maken hebben gehad met een vorm van kindermishandeling:

Team Kim

Bekijk de video van Team-Kim

Hoe kan ik kinderen en jongeren in kwetsbare thuissituaties ondersteunen?

Het blijft een onzekere periode, zeker ook voor ouders, jongeren en kinderen in kwetsbare situaties. Ook is het lastig voor jongeren om zich aan de regels te houden. Ze zijn al een hele tijd in hun vrijheid beknot. De maatregelen hebben invloed op de draagkracht van ouders en kinderen en jongeren. Sta daar bij stil en neem daarover eerst contact op. Wat gaat er goed? Wat is ingewikkeld? En welke zorgen zijn er? Denk mee over praktische en haalbare oplossingen. Geef aan dat je hen steunt. Onderzoek bijvoorbeeld met ouders hoe hun kind zich veilig kan voelen en welke structuur of activiteit daarbij het beste past. En kijk samen met een jongere hoe hij of zij enerzijds het contact met leeftijdgenoten kan laten doorgaan maar anderzijds ouderen of andere kwetsbare personen niet onnodig in gevaar brengt. Laat de jongere zelf nadenken hoe hij of zij hierin de verantwoordelijkheid kan nemen.

Het is ook belangrijk te weten wie, naast de ouders of opvoeders, voor het kind of de jongere nog meer een vertrouwde volwassene is die steun kan bieden. Bespreek met de betrokken collega’s hoe jullie samen met ouders de gewenste ondersteuning kunnen bieden.

Lees waar je vanwege corona op moet letten op de pagina Face-to-face contact bij ambulante hulpverlening. Wanneer één van de betrokkenen verkoudheidsklachten heeft, kijk dan naar de mogelijkheden voor digitaal contact. Velen ervaren ook de voordelen van regelmatig een kort digitaal contact, tussen de face-to-face contacten met het gezin in. Het lijntje met het gezin blijft daardoor kort en zij voelen zich gesteund en gehoord. Je kunt ook snel passende ondersteuning inzetten als de stress in een gezin toeneemt.

Wat kan ik doen als ik me zorgen maak over de veiligheid van een gezin?

Bespreek je zorgen met het gezin en kijk of ze de zorgen herkennen. Zoek de samenwerking met collega’s die ook betrokken zijn bij het gezin. Spreek met elkaar af wie er aan zet is. Professionals zijn bij elkaar een optelsom van verschillende expertises. Het is belangrijk dat jullie met z’n allen blijven kijken naar de behoeften van het kind en het gezin. Stel jezelf en je collega’s de vraag: hoe helpen we dit gezin nu de situatie nog niet uit de hand is gelopen? Betrek waar mogelijk ook familie, buren of andere mensen dicht bij het gezin.

Bij zorgen over veiligheid is signalering en hulp altijd ingewikkeld. Als je je realiseert dat je dit niet alleen kan, doe het dan ook niet alleen. Als je je zorgen blijft maken, neem dan contact op met Veilig Thuis. Overleg samen over de vervolgstappen. Als je een melding overweegt, bel dan altijd eerst met Veilig Thuis. Je kunt samen afstemmen hoe de draagkracht van het gezin, juist nu niet ondermijnd wordt. En hoe de veiligheid in het betreffende gezin het beste gewaarborgd kan worden. Misschien kunnen zij jou bijvoorbeeld coachen in vervolggesprekken of ga je samen op huisbezoek. Ben je er bewust van dat een melding veel impact kan hebben op gezinnen. Ondanks jouw goede bedoelingen kan dat een negatieve invloed hebben op hun zelfvertrouwen en functioneren, en daarmee ook op hun draagkracht. Het kan ertoe leiden dat hun vertrouwen in instanties die ondersteuning kunnen bieden, beschadigd raakt. Dat is niet in het belang van de veiligheid van de kinderen. Als een melding nodig is, is het belangrijk dat je in gesprek blijft. In sommige gevallen blijkt er vooral behoefte aan ondersteuning. Die kun je, gebruik makend van elkaars expertise, snel en passend organiseren.

Op initiatief van het Regionaal programma Geweld hoort nergens thuis West-Brabant is een compilatie gemaakt van vlogs van professionals en ervaringsdeskundigen. Zij vertellen hoe het coronavirus en de daarmee samenhangende maatregelen de afgelopen tijd hun werkzaamheden bij (vermoedens van) huiselijk geweld en kindermishandeling hebben beïnvloed. 

West-Brabant

Bekijk de verhalen uit de praktijk in West-Brabant 

Wat kan ik doen als het gezin niet in gesprek wil?

De zorgen gaan mogelijk over dezelfde onderwerpen als voorheen. Of misschien zijn er nieuwe zorgen, bijvoorbeeld omdat ouders angstig zijn vanwege het coronavirus en daarom hun kind niet naar school laten gaan. Of omdat er acute financiële problemen zijn ontstaan door het wegvallen van werk. Er zijn verschillende gesprekstechnieken die je kunt volgen om de zorgen te bespreken. Bekijk hiervoor de gesprekstips voor bij gevoelens van onveiligheid op deze pagina.
Als je merkt dat het niet goed gaat met een persoon in het gezin en als je merkt dat diegene suïcidale gedachten krijgt, dan kun je steun gebruiken. Bij 113 Zelfmoordpreventie vind je informatie en tips over wat je kunt doen als professional.

Wat kun je doen als uithuisplaatsing nodig is?

Wat kun je doen als een kind of jongere uithuisgeplaatst moet worden naar een pleeggezin, gezinshuis of residentiële instelling? Indien er sprake is van een zeer onveilige situatie, en er geen mogelijkheid is om die veiligheid binnen de thuissituatie op korte termijn te realiseren, dan kan een tijdelijke uithuisplaatsing noodzakelijk zijn. Om dit te realiseren volg je het voor jou gebruikelijke protocol. Dat geldt ook voor de overplaatsing van een kind naar een andere plek.

Belangrijk is dat je met het kind, de jongere en de ouders/opvoeders in gesprek blijft. Dat zij begrijpen waarom deze ingrijpende stappen nodig zijn en zoveel mogelijk bij kunnen dragen aan een zorgvuldige uitvoering van dit soort ingrijpende beslissingen. 

Indien noodzakelijk zal een kinderrechter een machtiging uithuisplaatsing uitspreken.

Ik ben onzeker of ik de veiligheid van een kind goed kan inschatten door een telefonisch gesprek met de ouders. Hoe ga ik hiermee om? 

Probeer zoveel mogelijk thuis te werken, maar blijf ook fysiek gezinnen bezoeken met de afwegingen die daarbij horen. Dat is voor iedereen fijner en veiliger. En het kan als geen van de betrokkenen klachten heeft en je met elkaar afspreekt om anderhalve meter afstand te houden. In situaties waarbij je je zorgen maakt over de veiligheid van het kind, is het belangrijk om face-to-face contact te hebben met het gezin. 

Heeft iemand klachten of lukt het om een andere reden niet om af te spreken? Bellen met ouders en kinderen en jongeren om in te schatten of het veilig is, is natuurlijk anders dan een persoonlijk gesprek met face-to-face contact. Het is normaal dat je je hier als professional onzeker bij voelt. Tips die hierbij kunnen helpen zijn:

  • Kijk of het mogelijk is om te videobellen. Dit zorgt vaak voor een losser contact. Misschien leidt het ook tot een leuk gesprekje over bijvoorbeeld een poster die je aan de muur ziet hangen. Hierdoor heb je meer kans dat je echt te weten komt wat er speelt in het gezin.
  • Benoem ook dat jij het lastiger vindt om jouw zorgen via de telefoon of beeldbellen te bespreken dan face-to-face.
  • Overleg vooraf met een collega en/of de aandachtfunctionaris KM/HG hoe je het gesprek inhoudelijk wil insteken. Lees ook de gesprekstips verder op deze pagina.
  • Verzamel tijdens het gesprek de feiten en zet ze met de ouders op een rijtje. Heb oog voor andere signalen. Wat zie of hoor je tijdens het gesprek? Bedenk vooraf wat je wil vragen.
  • Kies een geschikt tijdstip voor je gesprek met de ouders en het kind of de jongere.
  • Zorg dat jij en de ouders en/of het kind tijd hebben en een plek om ongestoord te (beeld)bellen.
  • Vraag of je het kind ook mag spreken en wees je er daarbij van bewust dat ouders mee zullen luisteren. Bekijk de wettelijke regels voor het praten met ouders en kinderen en jongeren.
  • Geef ook complimenten aan ouders en het kind of de jongere voor wat er goed gaat.
  • Zorg voor een goede afronding van het gesprek en maak duidelijke afspraken.
  • Als je je zorgen maakt over de acute veiligheid van kinderen, bel je in ieder geval ook met Veilig Thuis

Hoe kan ik mijn niet-pluis gevoel objectiveren?

Het 'pluis/niet-pluisgevoel' wordt ook wel intuïtie of een onderbuikgevoel genoemd. Het is het gevoel dat je hebt bij een ouder, jongere of kind. Je twijfelt of het klopt of niet, zonder dat je dat gevoel concreet kunt maken. Wanneer je het gevoel krijgt dat er iets ‘niet pluis’ is, kun je gaan twijfelen of je het wel goed gezien of gemerkt hebt. De ervaring leert dat het belangrijk is om je gevoel dat er iets niet klopt, serieus te nemen. 

  • Breng de signalen die je krijgt concreet en feitelijk in kaart.
  • Zet je eigen gedachten, gevoelens, feitelijke waarnemingen op een rijtje.
  • Overleg met een collega en/of aandachtsfunctionaris KM/HG hoe je het gesprek met de ouders, het kind en de jongere kunt voeren. Lees de gesprekstips verder op deze pagina.
  • Bespreek de feiten in het gesprek zoveel mogelijk met de ouder, het kind of de jongere zelf. 
  • Zorg ervoor dat je een bron van jouw informatie bekend mag maken. Wees eerlijk en open over de informatie die je hebt ontvangen. Vertel ouders als eerste dat je je zorgen maakt omdat je… hebt gehoord van… En vraag aan de ouder of hij/zij jouw zorgen deelt.
  • Wees transparant en vertel de ouders (en het kind) over de acties die je onderneemt als je je zorgen over kindermishandeling met andere professionals wilt bespreken.
  • Het anoniem delen van informatie kan altijd. Overleg met één van je collega’s of breng je niet-pluis gevoel in als casus tijdens een casuïstiek bespreking. Volg hierbij de stappen van de Meldcode en gebruik het afwegingskader van jouw beroepsgroep.
  • Overleg eventueel met de aandachtsfunctionaris KM/HG in je organisatie of team wat je vervolgstappen kunnen zijn.  

Gesprekstips voor samenwerken bij gevoelens van onveiligheid

Communiceren bij niet-pluisgevoel 

Wat kun je doen als je je als professional zorgen maakt over de veiligheid van kinderen? Je wilt mensen het liefst motiveren en ondersteunen om zelf dingen te veranderen, zonder jullie relatie te verstoren. Tegelijkertijd wil je in verbinding blijven. Dat vraagt om zorgvuldige communicatie.

De gesprekstechniek die je kiest is afhankelijk van: de situatie, jouw persoonlijke voorkeur en de manier die aanslaat bij de ander. Het uitgangspunt is om zoveel mogelijk in onderling overleg en harmonie samen op te trekken. Soms lukt dat niet, dan is duidelijkheid en stelling nemen gewenst. Ook dan is het belangrijk dit met zorg te doen.

Diverse gesprekstechnieken

Onderzoeken

Door mensen onderzoekend te benaderen, kun je eventuele weerstand verminderen. Je maakt oprecht contact. Je komt erachter wat de ander op dit moment vooral bezighoudt en wat de motivatie is van bepaalde keuzes. Stel vooral open vragen, luister, toon belangstelling, probeer samen te vatten en door te vragen. 

Voorbeelden: 

  • Hoe gaat het? Lukt het om het gezellig te houden?
  • Hoe lukt het om nog tijd voor jezelf te maken? 

Argumenteren

Je gebruikt argumenten waarvan je verwacht dat de ander er gevoelig voor is. Maak er geen opsomming van, houd het beknopt. Laat dan ook ruimte voor de argumenten van de ander. Luister en reageer met tact.

Voorbeelden: 

  • Ik vind dat je met de kinderen samen duidelijke regels moet afspreken over schermtijd zodat ze weten ze waar ze aan toe zijn. Zo gaan zij er niet de hele dag om zeuren, wat maakt dat jij boos wordt en gaat schreeuwen. 
  • Zeker als ik hoor dat de buren al hebben aangegeven dat ze last hebben van de herrie, denk ik dat het belangrijk is dat we daar nu werk van gaan maken. 

Stelling nemen

Dit kun je toepassen als er in het belang van een kind een (snelle) verandering nodig is of als je merkt dat de ander er behoefte aan heeft dat jij regie neemt. Dit voelt vaak heel vervelend om te doen. Toch kun je, mits je dit zorgzaam doet, het gezin ook laten merken dat je echt met hen begaan bent. Je wilt er voor ze zijn.

Voorbeelden:

  • Hoe vervelend ook, we moeten nu met elkaar afspraken maken over… Als ons dat nu niet lukt, dan moet ik… in het belang van… Liever wil ik dat voorkomen.
  • Dit kan ik niet naast me neerleggen.

Complimenten geven

Ondanks alle zorgen en onzekerheid gaan er ook altijd dingen goed. Geef hier complimenten over. Van iedereen vraagt de huidige situatie immers grote flexibiliteit. 

Voorbeelden: 

  • Ik vind het heel goed om te zien dat…  
  • Dit was een lastig gesprek om te voeren, ik vind het heel fijn dat ik met je mee mocht denken. Het heeft veel opgeleverd waar we samen mee verder kunnen!

Inspireren

Als er wel enige ingang is om het gesprek te voeren over wat je kan doen, kun je mogelijk mensen inspireren. Je kunt gezinnen enthousiast maken over waar jij of anderen in geloven of over wat werkt bij anderen. Hiermee kun je de aspecten waar je zorgen over hebt mogelijk verminderen.

Voorbeelden:

  • Zou het niet fijn zijn als jullie ’s avonds nog energie hebben om samen met de kinderen een spelletje te spelen? Kunnen we eens kijken hoe jullie door de dag heen energie kunnen besparen?
  • Ik vind het, net als jij, belangrijk dat het goed gaat met jouw kinderen. Op dit moment kan ik niet inschatten of het goed met ze gaat. Dat vind ik heel ingewikkeld, want ik wil er voor jullie zijn. Dat we daarover niet aan de praat komen, baart me zorgen. Zou het niet fijn zijn als we twee keer in de week even bellen om te bespreken hoe het met jullie gaat en of ik nog iets voor jullie kan doen?
  • Het zou mij een gerust gevoel geven als we afspreken dat je belt, zodra je merkt dat de spanningen zo oplopen dat je heel boos begint te worden op de kinderen. Is het voor jou niet ook fijn om dan even tegen mij stoom af te kunnen blazen? 

Meer lezen?

Meer informatie over het handelen bij zorgen om veiligheid vind je ook in de Richtlijn kindermishandeling voor jeugdhulp en jeugdbescherming en het kennisdossier Kindermishandeling.

Bovenstaande gesprekstechnieken komen uit: Toolbox beïnvloeden, Jan van Loon (Zaltbommel: uitgeverij Thema).

Jouw reactie

Heb je vragen of opmerkingen over de informatie over omgaan met de gevolgen van het coronavirus op onze website? Dan kun je reageren via coronavirus@nji.nl. Hiermee kunnen we de informatie op onze website actualiseren.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies