Omgaan met de gevolgen van het coronavirus

Kwetsbaarheid vanwege stagnerende ontwikkeling in het leren

Informatie voor professionals- laatste actualisatie: 22 mei 2020

Gezinnen en professionals doen veel om ervoor te zorgen dat kinderen en jongeren blijven leren en ontwikkelen. Niet bij alle kinderen en jongeren lukt dat even goed in deze tijd. Wat kun jij als professional doen?

Leren en ontwikkelen doe je niet alleen op school

Kinderen en jongeren zijn veerkrachtig. Veel van hen hebben afgelopen weken op een andere manier geleerd dan we gewend zijn. Niet op school, maar thuis. Veel kinderen en jongeren is het gelukt om aansluiting met de klas te houden. Het is dan ook goed om jezelf als professional de vraag te stellen of er sprake is van een stagnerende ontwikkeling, of een ‘andere’ ontwikkeling. Het kan zijn dat het kind of jongere in deze periode andere dingen over zichzelf en de wereld heeft geleerd. Nieuwe talenten ontdekt of meer zelfstandig leren werken aan schoolopdrachten. Ga hierover eens in gesprek met het kind of jongere zelf. Wat ging goed? Wat heeft hij of zij geleerd van deze periode van geen of minder school? Het is goed om je óók op successen en positieve momenten te richten. Ook bij kinderen die te maken hebben met moeilijke omstandigheden thuis.

Kinderen in kwetsbare omstandigheden en leerachterstand

Kinderen in kwetsbare omstandigheden lopen extra risico op leerachterstand. Er is misschien niet altijd een rustige ruimte beschikbaar om thuis te werken, er kan onvoldoende uitleg gegeven worden of er zijn omstandigheden in het gezin die afleiden van school. Denk ook aan jonge mantelzorgers die in de afgelopen tijd meer praktische of emotionele steun aan hun ouders hebben gegeven, of zich nu extra zorgen maken over hun ouders. Het kan zijn dat de ouders slecht Nederlands spreken, analfabeet zijn, of om andere redenen niet weten wat er wordt verwacht van school of minder makkelijk hun kind kunnen begeleiden bij thuisonderwijs. Of ouders die angstig zijn over de verspreiding van het coronavirus en om die reden hun kinderen thuis houden van school.  Soms is er sprake van kwetsbare omstandigheden die elkaar versterken.

Het is dan heel lastig voor kinderen en jongeren om voldoende aandacht aan school te geven. Het kan ook zijn dat ze niet of nauwelijks op school aanwezig zijn.

Elke professional heeft een rol bij het begeleiden van een gezin bij het weer terug naar school gaan, en het bieden van steun bij de omstandigheden die het leren van het kind of jongere in de weg staan. Niet alleen onderwijsprofessionals. Maar ook als je bijvoorbeeld in het wijkteam, CJG of in de jeugdhulp werkt. Wat er ook speelt, heb ook aandacht voor hoe het leren gaat en hoe het op school gaat. Vooral nu. Maar ook in het komende jaar. Omdat veel kinderen in kwetsbare posities leerachterstanden oplopen heeft het kabinet geld beschikbaar gesteld om extra ondersteuning te organiseren. Scholen kunnen daarvoor initiatieven nemen en in kaart brengen wie die hulp nodig heeft. Jeugdprofessionals kunnen daarover meedenken.

Een paar tips om als professional bij te dragen aan het leren van kinderen en jongeren in deze tijd:

  • Hebben de ouders en het kind of de jongere goed en regelmatig contact met school? Voelen ze zich gehoord en gezien ‘op afstand’? Zo niet, wat kun je hier als professional in betekenen? Samen de juf, meester of mentor bellen kan het gezin bijvoorbeeld een zetje in de rug geven om contact te zoeken.
  • Lukt het om de (deels) online lessen te volgen? Wat gaat volgens henzelf minder goed? Lukt het om dagritme te behouden op dagen waarop ze niet naar school gaan? Wat zou hen helpen? Wat kunnen ze zelf doen, waarin kan school helpen, het netwerk van het gezin en wat kunnen andere professionals om het gezin doen? Denk ook aan praktische steun aan een jongere in de eerste weken van de opstart van voortgezet onderwijs. Hoe voelt hij of zij zich, en wat doet hij of zij om ervoor te zorgen dat het morgen lukt om naar school te gaan? Misschien is een belletje in de ochtend door een buurvrouw of door jou als professional genoeg. Of een check-in de avond ervoor.
  • Lukt deze combinatie van naar school, thuisonderwijs en werk voor ouders? Waar lopen ze tegenaan? Wat lukt wel en niet? Wat hebben ze nodig om te zorgen dat het beter lukt?

Kijk in deze handreiking van Ingrado voor meer voorbeeldvragen die je kunt stellen aan een jongere in deze coronatijd.  

Kijk op de website weeraanwezigopschool voor meer tips over bijvoorbeeld een goede overgang van thuis naar school, aanwezigheid en zorgen over een leerling. 

Wat als een kind of jongere niet naar school gaat of uit beeld is?

Komt een kind niet naar school? Of is het niet of nauwelijks aanwezig bij online lessen? Dan is het belangrijk dat je samenwerking zoekt. School, leerplicht en hulpverleners die bij het kind of gezin betrokken zijn of waren kunnen samen weer contact leggen met deze gezinnen. Spreek af wie van jullie langsgaat bij het gezin.

Deze tips kunnen helpen bij ouders en/of kinderen die angstig zijn weer te beginnen met school:

  • Vraag door op de reden waarom een kind of jongere niet naar school gaat. Ga in gesprek met ouders en het kind.
  • Heb aandacht voor gevoelens van bezorgdheid over de gezondheid. Benoem in een gesprek met ouders en het kind of de jongere dat zorgen om de gezondheid er mogen zijn. Dit is normaal.
  • Leg uit wat er bekend is uit onderzoek. Er zijn weinig kinderen in de wereld die het coronavirus hebben gehad. Ook spelen ze maar een kleine rol in de verspreiding van het virus. De meeste verspreiding vindt plaats onder volwassenen en van volwassen familieleden naar kinderen. Verspreiding van het virus onder kinderen of van kinderen naar volwassenen komt minder vaak voor.
  • Heb aandacht voor anderstalige ouders. We zien deze weken dat er bij anderstalige ouders meer drempels zijn om kinderen naar school te laten gaan omdat ze vooral de informatie uit hun land van herkomst ontvangen. Kijk of andere ouders of imams een ondersteunende rol kunnen spelen bij het herstel van vertrouwen
  • Benoem de maatregelen die elke school neemt om verspreiding van het virus te voorkomen. Bespreek met elkaar wat het kind of de jongere zelf kan doen en maak daar duidelijke afspraken over. Zoals handen wassen na school. Kijk hier voor materialen voor het informeren van anderstaligen en laaggeletterden.
  • Benoem dat het coronavirus nog langere tijd aanwezig blijft. School is erg belangrijk voor kinderen en jongeren. Lang thuisblijven is niet goed voor hun ontwikkeling. Ga ervan uit dat jullie samen het beste willen voor het kind.
  • Wat zien ouders zelf als oplossing? Wat hebben zij of hun kind om de stap naar school weer te zetten?

Wellicht is er daarna extra ondersteuning nodig voor het kind of het gezin om naar school te blijven gaan en thuisonderwijs te blijven volgen. Ook daarbij is de samenwerking tussen partners belangrijk. Leerplicht heeft in de coronaperiode een ondersteunende taak en zal niet handhaven. Ze hebben de bevoegdheid om een deurbezoek te brengen.   

 Welke praktische steun kun je bieden?

  • Als een gezin (nog) geen laptop, tablet of ander benodigd apparaat tot zijn beschikking heeft voor de (deels) online lessen, bespreek dit dan met het gezin en de school zodat het zo snel mogelijk wordt geregeld. School is op de hoogte van de diverse regelingen en fondsen. Lees hier meer over de diverse regelingen en fondsen.
  • Is het voor een jongere moeilijk om de motivatie op te brengen, en de lesstof veelal zelfstandig door te nemen? Kijk dan ook eens samen naar initiatieven als Thuis school maatje. Of Studenten helpen scholieren.

Meer lezen

Meer informatie vind je op de volgende pagina's:


In de komende weken verzamelen wij vragen, antwoorden en tips om deze pagina up-to-date te houden. Mail ons op coronavirus@nji.nl.

Jouw reactie

Heb je vragen of opmerkingen over de informatie over omgaan met de gevolgen van het coronavirus op onze website? Dan kun je reageren via coronavirus@nji.nl. Hiermee kunnen we de informatie op onze website actualiseren.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies