Omgaan met de gevolgen van het coronavirus

Kwetsbaarheid vanwege problemen of een beperking bij ouders/opvoeders

Informatie voor professionals- laatste actualisatie: 18 mei 2020

Kinderen van ouders met problemen of met beperkingen kunnen in de knel raken door de situatie waarin ze opgroeien. Door het deels wegvallen van opvang of onderwijs missen deze kinderen bijvoorbeeld de structuur, ondersteuning en sociale contacten die zij nodig hebben om zich goed te ontwikkelen. Op deze pagina vind je vragen en antwoorden over hoe je deze kinderen en ouders zo goed mogelijk kan ondersteunen in deze tijd.

Hoe voorkom ik problemen in gezinnen die al kwetsbaar waren doordat ouders psychische of verslavingsproblemen hebben?

De huidige situatie vraagt van alle ouders en opvoeders extra inspanning. Zeker bij ouders en opvoeders met psychische of verslavingsproblemen of lichamelijke of verstandelijke beperkingen is het van belang om te kijken wat er in deze veranderende context wel en niet lukt in de opvoeding en begeleiding van hun kinderen.

Nu de middelbare scholen nog zijn gesloten, de basisscholen deels open zijn en veel face-to-face-ondersteuning is weggevallen, nemen spanningen en stress toe voor ouders met psychische of verslavingsproblemen. Voor deze gezinnen kan het een behoorlijke uitdaging zijn om dag en nacht thuis met elkaar door te brengen. Veel van onderstaande tips gelden ook voor gezinnen waarin ouders andere problemen of beperkingen hebben. Dit is wat je als professional kunt doen:

  • Houd contact. Praten over hoe het gaat, wat er goed gaat en wat niet lukt, geeft ouders direct steun.
  • Geef ouders erkenning. De thuisblijfsituatie zorgt voor vragen, uitdagingen en stress bij álle ouders. Het is normaal dat zij hier ook moeite mee hebben. Ze hoeven zich daar niet voor te schamen.
  • Maak in afstemming met het gezin afspraken met school en het sociale netwerk van het gezin. Wie peilt op welke dag de stemming in het gezin? Wie kunnen ouders en kinderen opbellen als het even te veel wordt? Met wie kunnen ze een korte wandeling maken door de buurt, op anderhalve meter afstand?
  • Vraag ouders hoe zij zelf reageren op de situatie rond corona. Zijn ze angstig, verdrietig of depressief? Dan helpt het om daarover te praten.
  • Bied dag- en weekstructuur aan. Stimuleer ouders om het per dag te bekijken, in het hier en nu. Probeer ook samen met ouders rustmomenten voor henzelf te plannen.
  • Breng de zorgen van het gezin in kaart.
  • Vraag het gezin welke oplossingen zij zien. Wees praktisch: er kan vaak meer dan je denkt.
  • Zorg op tijd voor crisishulp.
  • Heb oog voor de zorgen van de kinderen, en spreek hen ook.
  • Geef de kinderen een veilige plek om naartoe te gaan. Gebruik een eventueel eerder gemaakt 'noodplan', waarin afspraken staan over waar het kind naartoe gaat wanneer het met de ouders niet goed gaat. Bekijk ook de pagina Noodopvang van kinderen in kwetsbare situaties.

Lees meer tips over contact maken met deze gezinnen op de website Maak het verschil voor een kind.

Lees meer informatie en tips als het specifiek gaat om ouders met psychische of verslavingsproblemen in de Richtlijn Kinderen van Ouders met Psychische Problemen (KOPP) en op de website van het Trimbos-instituut.

Hoe kan ik gezinnen ontlasten waarin één of beide ouders problemen of een beperking heeft?

  • Vraag aan ouders hoe je hen kunt helpen. Wat zou hen helpen ontspannen? En valt dat te organiseren? Juist in deze tijd is het essentieel dat ouders goed voor zichzelf zorgen. Adviseer de ouder om momenten voor zichzelf in te plannen.
  • Kijk of kinderen alle dagen terug kunnen naar school of de opvang. Mogelijk vragen ouders zich af of dit gevaarlijk is voor de kinderen in verband met besmetting. Ga hierover open in gesprek en maak met elkaar een afweging. Sommige gezinnen vinden het lastig om de hulp van school in te zetten en om opvang te vragen. Je kunt hier als professional bij helpen. Ga samen met ouders het gesprek aan met school. Lees meer informatie op de pagina Noodopvang van kinderen in kwetsbare situaties.
  • Schakel een thuisschoolmaatje in. Die kan samen met kinderen een deel van het schoolwerk maken en hun vragen beantwoorden.

Lees meer informatie en tips op de website van het Trimbos-instituut als het specifiek om ouders met psychische of verslavingsproblemen gaat.

Haal meer praktische tips voor deze gezinnen uit de oudernieuwsbrieven van Arkin Jeugd Preventieteam Amsterdam (week 1, week 2, week 3).

Hoe ga ik om met kinderen die rollen en taken van de ouders overnemen en zichzelf wegcijferen? 

  • Vraag hoe het gaat en wat het kind bezig houdt. Welke dingen doet hij graag, en welke dingen niet? Als het kind weinig toekomt aan 'kind zijn', omdat hij te veel met volwassen taken bezig is, zoek dan samen met het kind en de ouder naar mogelijkheden om een deel van deze taken aan een andere volwassene over te dragen. En zorg ervoor dat deze kinderen een aantal momenten per week hebben waarin ze onbezorgd kind kunnen zijn.
  • Ontzorg én ontschuldig kinderen. Zeg dat het niet hun schuld is dat het slecht gaat met hun ouders.

Hoe gaat het met het persoonsgebondenbudget (pgb) in deze tijd van corona?

Voor veel pgb-houders en zorgverleners is het een lastige tijd. Zij hebben zorgen en vragen over bijvoorbeeld de continuïteit van de zorg. Misschien geldt dit ook wel voor een van de ouders die je begeleidt.
Het ministerie van VWS heeft daarom een tijdelijk pakket aan maatregelen en wijzigingen doorgevoerd. Het belangrijkste uitgangspunt: de zorg moet doorgaan. De maatregelen gelden voor budgethouders op basis van Wlz, Wmo, Jeugdwet en deels voor Zwv.

Lees meer over de maatregelen en wijzigingen in het pgb-proces op de site van de Sociale Verzekeringsbank (SVB).
Budgethouders kunnen met vragen over het pgb en de maatregelen contact opnemen met zorgkantoren, gemeenten en de SVB.

Welke informatie kan ik gebruiken voor ouders die moeite hebben met taal? 

Sommige professionals hebben veel te maken met ouders die de Nederlandse taal niet goed machtig zijn. Soms weten zij niet goed wat de bedoeling is met thuisonderwijs, waardoor zij hun kinderen hier niet goed in kunnen ondersteunen. 

Probeer aan deze ouders zo duidelijk mogelijk uit te leggen wat er door het coronavirus gebeurt in onze maatschappij. En hoe wij toch voor elkaar kunnen blijven zorgen. Kinderen kijken in nieuwe situaties naar hun ouders en andere rolmodellen, en stemmen hun reactie af op dat voorbeeldgedrag. 

Gebruik de informatie op deze websites:


In de komende weken verzamelen wij vragen, antwoorden en tips om deze pagina up-to-date te houden. Mail ons op coronavirus@nji.nl.

Jouw reactie

Heb je vragen of opmerkingen over de informatie over omgaan met de gevolgen van het coronavirus op onze website? Dan kun je reageren via coronavirus@nji.nl. Hiermee kunnen we de informatie op onze website actualiseren.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies