Leven en werken met het coronavirus

Persoonlijke beschermingsmiddelen

Laatste actualisatie: 19 oktober 2020

Over het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) zijn veel vragen. Op deze pagina geven we vuistregels en informatie voor specifieke situaties.

Preventief gebruikOver het preventief gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen vindt overleg plaatst met het RIVM. Op basis daarvan zal de informatie daarover op deze pagina binnenkort worden uitgebreid.

Handreiking voor gebruik persoonlijke beschermingsmiddelen

Het is belangrijk dat je in elke situatie een goede afweging maakt waarom je wel of geen gebruik maakt van persoonlijke beschermingsmiddelen. Een gedegen afweging maak je op basis van jouw ervaring, professioneel inzicht en met behulp van afwegingskaders. Met de volgende vuistregels bepaal je meestal snel of en welke persoonlijke beschermingsmiddelen je nodig hebt.

Wat zijn persoonlijke beschermingsmiddelen?

Persoonlijke beschermingsmiddelen beschermen het kind, de jongere en de professional tegen het coronavirus. Het gaat hier expliciet om medische beschermingsmiddelen.Dit zijn:

  • Een wegwerpschort met lange mouwen. Als zo'n schort niet voorradig is, zijn een doktersjas met lange mouwen en een halterschort veilige alternatieven. Was ze na gebruik op 60 graden of gooi ze weg. 
  • Een chirurgisch mondneusmasker en eventueel een FFP2-masker. Op de website van de Rijksoverheid lees je wanneer je welk mondmasker moet gebruiken. 
  • Een beschermende bril.
  • Handschoenen.

Alle niet-medische mondkapjes vallen onder de algemene maatregelen.

Wanneer zijn persoonlijke beschermingsmiddelen nodig?

Om te bepalen of professionals persoonlijke beschermingsmiddelen dienen te dragen, maken we onderscheid tussen fysiek contact, persoonlijke verzorging of lichamelijk onderzoek en face-to-face contact.

Soms weet je voorafgaand aan een contact niet of het kind of de jongere klachten heeft, een goede hoesthygiëne heeft, je de anderhalve meter afstand kunt bewaren en of je het fysieke contact vluchtig kunt beëindigen. Neem dan een chirurgisch mondmasker mee. Je kunt dan in het contact op basis van jouw professionele afweging de keuze maken of je het gebruikt en wie het in dat geval opzet.

Fysiek contact

Onder fysiek contact verstaan we alle contact in levenden lijve met een persoon die zich op minder dan anderhalve meter afstand bevindt. Hieronder valt het aanraken van iemand bij bijvoorbeeld het kalmeren of troosten. Ook het praten met een persoon op minder dan anderhalve meter zien we als fysiek contact. Fysieke nabijheid bijvoorbeeld bij het knuffelen of snoezelen, is een vorm van fysiek contact. Voor kinderen en jongeren is fysiek contact belangrijk.

Kind of jongere heeft geen klachten

  • Voor kinderen tot en met 12 jaar zonder klachten en kinderen tot en met de basisschoolleeftijd met alleen verkoudheidsklachten zonder koorts en/of benauwdheid gelden er geen beperkingen voor fysieke contact of fysieke nabijheid. Ook mensen die behoren tot hetzelfde huishouden hoeven in dit geval geen anderhalve meter afstand van elkaar te houden.
  • Jongeren van 13 tot 18 jaar hoeven onderling ook geen anderhalve meter afstand tot elkaar te houden, maar moeten dit wel proberen.
  • Volwassenen en jongeren vanaf 13 jaar moeten in principe wel anderhalve meter afstand houden tot elkaar. Behalve als zij tot hetzelfde huishouden behoren.

Kind of jongere heeft wel klachten

  • Bij klachten blijft iedereen vanaf 13 jaar - dus ook jongeren - thuis. Het advies is om iedereen vanaf 13 jaar met klachten te laten testen. Zij kunnen, tot de testuitslag bekend is, niet naar school of aan andere activiteiten deelnemen.
  • Voor kinderen van tot en met de basisschoolleeftijd met alleen verkoudheidsklachten zonder koorts of benauwdheid, mag je ervan uitgaan dat het waarschijnlijk niet door corona komt. Dit geldt ook voor kinderen die hooikoorts of astma hebben.
  • Kinderen tot en met 12 jaar met coronagerelateerde klachten worden in principe niet getest. Behalve wanneer zij ernstig ziek zijn, wanneer zij een contact zijn van iemand die positief getest is op het coronavirus of wanneer zij deel uitmaken van een uitbraakonderzoek.
  • Je gebruikt persoonlijke beschermingsmiddelen bij fysiek contact met kinderen of jongeren met klachten die op corona kunnen wijzen en wat geen vluchtig contact is zoals een glaasje drinken aanreiken. Deze klachten zijn voor jongeren: verkoudheidsklachten, een loopneus, niezen, keelpijn, hoesten, verhoging of koorts of plotseling verlies van reuk of smaak. Voor kinderen tot en met de basisschoolleeftijd zijn de klachten: koorts, benauwdheid of (meer dan incidenteel) hoesten. De persoonlijke beschermingsmiddelen zijn: een schort, spatbril, handschoenen en een chirurgisch mondmasker type IIR.

Je weet niet of kind of jongere klachten heeft

  • Bij twijfel, bijvoorbeeld omdat de jongere niet goed kan uitleggen of hij/zij klachten heeft, gebruik je de hierboven genoemde persoonlijke beschermingsmiddelen.

Persoonlijke verzorging of lichamelijk onderzoek

Bij persoonlijke verzorging of lichamelijk onderzoek zijn professionals op minder dan anderhalve meter afstand van de cliënt. Daarbij verrichten zij ook medische handelingen of zorghandelingen bij de cliënt.

Kind of jongere heeft geen klachten

  • Als je vanwege hygiëne altijd al persoonlijke beschermingsmiddelen gebruikt bij medische verrichtingen, blijf je dat natuurlijk gewoon doen.

Kind of jongere heeft wel klachten

  • Als het kind of de jongere klachten heeft, dan gebruik je persoonlijke beschermingsmiddelen: handschoenen, veiligheidsbril, chirurgisch mondmasker type IIR en een schort.
  • Als er voor de persoonlijke verzorging intensief contact met de luchtwegen nodig is waarbij mogelijk veel aerosolen vrijkomen (bijvoorbeeld uitzuigen), dan gebruik je handschoenen, veiligheidsbril, FFP2 masker en een schort.

Face-to-face contact

Dit is contact in levenden lijve met een persoon die zich op meer dan anderhalve meter bevindt. Persoonlijke beschermingsmiddelen zijn in de regel niet nodig, maar soms kun je overwegen ze wel te gebruiken. Wanneer je bijvoorbeeld een face-to-face contact plant, weet je soms toch niet precies wat voor een soort contact je daadwerkelijk gaat hebben.

Voorafgaand aan het contact kun je niet altijd bepalen of het kind of de jongere een goede hoesthygiëne heeft. Ook is het niet altijd duidelijk of je de anderhalve meter afstand kunt bewaren en of je vluchtig het contact kunt beëindigen. Neem in die gevallen een chirurgisch mondmasker mee. Je kunt dan in het contact op basis van jouw professionele afweging de keuze maken of je het gebruikt en wie het in dat geval opzet.

Contact met ouders, opvoeders en andere betrokkenen

Professionals hebben meestal niet alleen contact met het kind of de jongere, maar ook met ouders, opvoeders of andere betrokkenen. Bijvoorbeeld tijdens een huisbezoek of een kantoorbezoek. Je dient dan ook rekening te houden met eventuele klachten bij huisgenoten.

Vraag van tevoren altijd naar de eventuele aanwezigheid van klachten.

Ouders, opvoeders en andere betrokkenen hebben geen klachten

  • Als geen van de betrokkenen klachten heeft, blijven de normale regels van kracht. Dat wil zeggen: anderhalve meter afstand tussen de professional en huisgenoten vanaf 13 jaar en andere volwassenen. Kinderen en jongeren tot 18 jaar hoeven onderling geen anderhalve meter afstand te houden. 
  • Gezinsleden van het kind of de jongere kunnen geen klachten hebben, maar wel in de kwetsbare doelgroep vallen. Overleg dan hoe zij betrokken willen zijn bij het gesprek. Misschien dat zij liever online 'aanschuiven'.

Ouders, opvoeders en andere betrokkenen hebben wel klachten

  • Als je op huisbezoek gaat en een huisgenoot van het kind of de jongere heeft klachten, overweeg om het huisbezoek te verplaatsen. Als dat niet wenselijk is, vraag dan of hij/zij vervangen kan worden door iemand anders en online 'aan kan schuiven' tot jij weg bent. Of misschien kunnen jullie buiten afspreken? Wanneer dat niet mogelijk is en je geen anderhalve meter afstand kunt bewaren, draag dan persoonlijke beschermingsmiddelen: chirurgisch mondmasker type IIR, veiligheidsbril, schort en wegwerphandschoenen.
  • Bezoek van familie en dierbaren van het kind of de jongere in een instelling blijft te allen tijde mogelijk. Indien er geen goede inschatting gemaakt kan worden van de klachten, dan gebruik je persoonlijke beschermingsmiddelen: chirurgisch mondmasker type IIR, handschoenen, veiligheidsbril, schort.
  • Als de jongere tijdens jouw bezoek zelf ook klachten heeft of in quarantaine is, gelden deze afwegingen.

Je weet niet of ouders, opvoeders en andere betrokkenen klachten hebben

Soms kun je geen informatie verkrijgen of geen goede inschatting maken van de aanwezigheid van klachten bij de betrokkene(n) en weet je niet of je anderhalve meter afstand kunt bewaren. Dan gebruik je persoonlijke beschermingsmiddelen: chirurgisch mondmasker type IIR, bril, schort en wegwerphandschoenen.

Contact met angstige of onzekere gezinnen

  • Wanneer kinderen, jongeren of andere gezinsleden een verhoogd risico hebben op een ernstig beloop bij een corona-infectie, kunnen gezinnen extra angstig zijn voor het coronavirus. Er kunnen ook andere oorzaken zijn waardoor gezinnen extra angstig zijn voor een besmetting. Het is belangrijk voor de ontwikkeling van kinderen en jongeren dat hun normale leven zoveel mogelijk kan doorgaan. Wanneer je merkt dat dit door de angst voor coronabesmetting niet lukt, zoek je samen naar een passende oplossing om sociale isolatie of uitblijven van noodzakelijke behandeling te voorkomen. Je start dus altijd met een gesprek.
  • In het belang van het kind of de jongere kun je er dan bijvoorbeeld voor kiezen om niet-medische beschermingsmiddelen te gebruiken. De keuze voor het gebruik van deze beschermingsmiddelen door ouders, kinderen en/of professionals wordt in samenspraak met het gezin gemaakt. Voor het gebruik van medische beschermingsmiddelen maak je een professionele afweging in lijn met dit afwegingskader en het geldende stroomschema voor het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelenvan de Rijksoverheid. Dit zijn vaak complexe afwegingen. Je houdt in jouw professionele afweging altijd ruimte om, in het belang van het kind of de jongere, gemotiveerd af te wijken van bestaande protocollen.

Persoonlijke beschermingsmiddelen bij eigen kwetsbaarheid

Risicogroep

Behoor je zelf tot de risicogroep, bijvoorbeeld door een chronische ziekte of een recente medische behandeling? Houd je dan altijd strikt aan de adviezen voor persoonlijke beschermingsmiddelen van het RIVM. Als persoonlijke beschermingsmiddelen niet of onvoldoende voorradig zijn, overleg dan met je werkgever of je ander werk kunt doen waarbij je afstand kunt houden van kinderen of jongeren met verkoudheidsklachten. Lees ook de adviezen van het RIVM.

Zwangerschap

Als je zwanger bent, gebruik je persoonlijke beschermingsmiddelen volgens de adviezen van het RIVM. Ben je 28 weken of langer zwanger, let dan extra goed op. Als persoonlijke beschermingsmiddelen niet of onvoldoende voorradig zijn, overleg dan met je werkgever of je ander werk kunt doen waarbij je afstand kunt houden van kinderen of jongeren met verkoudheidsklachten. Lees ook de adviezen van het RIVM.

Persoonlijke beschermingsmiddelen bij onzekerheid en angst

Wanneer jongvolwassenen, of één van de andere gezinsleden bijvoorbeeld een verhoogd risico heeft op een ernstig beloop bij een corona infectie, kunnen gezinnen extra angstig zijn voor het coronavirus. Er kunnen ook andere oorzaken zin waardoor gezinnen extra angstig zijn voor een besmetting met het coronavirus. Het is belangrijk voor de ontwikkeling van kinderen en jongeren dat hun normale leven zoveel mogelijk kan doorgaan. Wanneer je merkt dat dit door de angst voor coronabesmetting niet lukt, zoek je samen naar een passende oplossing om sociale isolatie of uitblijven van noodzakelijke behandeling te voorkomen. Je start dus altijd met een gesprek.

In het belang van het kind of de jongere kun je er dan bijvoorbeeld voor kiezen om niet-medische beschermingsmiddelen te gebruiken. De keuze voor het gebruik van deze beschermingsmiddelen door ouders, kinderen en/of professionals wordt in samenspraak met het gezin gemaakt. Voor het gebruik van medische beschermingsmiddelen maak je een professionele afweging in lijn met dit afwegingskader en het geldende stroomschema voor het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen van de Rijksoverheid. Dit zijn vaak complexe afwegingen. Je houd in jouw professionele afweging altijd ruimte om, in het belang van het kind of de jongere, gemotiveerd af te wijken van bestaande protocollen.

Specifieke situaties waarbij je zelf geen klachten hebt

Je zit in het bron- en contactonderzoek van de GGD

Wanneer je in een bron- en contactonderzoek van de GGD zit, moet je tien dagen in quarantaine. 

Je hebt fysiek contact gehad met iemand met het coronavirus

Als je tijdens de besmettelijke periode ‘nauw contact’ hebt gehad met iemand die positief op corona is getest, moet je 10 dagen in quarantaine.

  • De besmettelijke periode begint 2 dagen voor de start van de klachten. Deze periode eindigt als de coronapatiënt 24 uur klachtenvrij is. Dit moet ook minimaal 7 dagen na de start van de symptomen zijn.
  • De GGD ziet 'nauw contact' als contact waarbij je:
    • geen of onvoldoende gebruik hebt gemaakt van persoonlijke beschermingsmiddelen in situaties waarin dat wel nodig is, bijvoorbeeld:
    • langer dan 15 minuten onbeschermd contact met een bevestigde coronapatiënt op minder dan 1,5 meter afstand.
    • hoog risico contact, bijvoorbeeld doordat je in het gezicht gespuugd bent.

Uitzonderingen

Alleen bij hoge uitzondering, en na overleg met je werkgever, bedrijfsarts of eventueel de GGD kun je van de quarantaine afwijken en mag je werken wanneer de continuïteit van zorg in het geding komt. Je kunt dan werken op voorwaarde dat je zelf geen klachten hebt en tijdens het werk altijd een chirurgisch mondmasker (minimaal type II) draagt. Bij persoonlijke verzorging of lichamelijk onderzoek draag je ook handschoenen. Je zorgt dan bij voorkeur ook niet voor de meest kwetsbare jongeren binnen jouw instelling.

Lees het Protocol bron- en contactonderzoek COVID-19 van het RIVM.

Lees meer informatie van het RIVM over Testbeleid en inzet zorgmedewerkers buiten het ziekenhuis.

Je huisgenoot heeft het coronavirus

Huisgenoten van mensen die positief getest zijn op het coronavirus zitten in het bron- en contactonderzoek van de GGD. Huisgenoten moeten dan 10 dagen in quarantaine en mogen niet buitenshuis werken.

Als jouw huisgenoot last heeft van luchtwegklachten, koorts en/of benauwdheid maar nog in afwachting is van de testuitslag, dan blijf je ook thuis. In ieder geval totdat de testuitslag bekend is.

Uitzonderingen

Alleen bij hoge uitzondering, en na overleg met je werkgever, bedrijfsarts of eventueel de GGD kun je van de quarantaine afwijken en mag je in afwachting van de testuitslag van je huisgenoot en tijdens diens quarantaine werken, wanneer de continuïteit van zorg in het geding komt. Je kunt dan werken op voorwaarde dat je zelf geen klachten hebt en tijdens het werk altijd een chirurgisch mondmasker (minimaal type II) draagt. Bij persoonlijke verzorging of lichamelijk onderzoek draag je ook handschoenen. Je zorgt dan bij voorkeur ook niet voor de meest kwetsbare jongeren binnen jouw instelling.

Je hebt face-to-face contact gehad met iemand met corona

Een face-to-face contact van langer dan 15 minuten wordt door de GGD beschouwd als niet nauw contact:

  • Je hebt in dezelfde ruimte langer dan 15 minuten contact gehad met een persoon op meer dan anderhalve meter, bijvoorbeeld in een klas, kantoor of tijdens een vergadering.
  • De GGD informeert je dan dat er een corona-infectie is in jouw omgeving. Je hoeft niet in quarantaine en ook niet getest te worden. Je krijgt wel het advies om:
    • de hygiënemaatregelen goed in acht te blijven nemen.
    • je aan de anderhalvemetermaatregel te houden.
    • gedurende de 14 dagen na het contact extra alert te zijn op klachten die kunnen wijzen op corona.
    • bij klachten thuis te blijven en de GGD te bellen. Je wordt dan zo snel mogelijk getest. Je moet in afwachting van het testresultaat thuis blijven. Je maakt dan een overzicht van de contacten die je vanaf twee dagen voorafgaand aan de klachten hebt gehad. Het contactonderzoek wordt in de toekomst mogelijk nog aangevuld met een anonieme app.

Lees meer informatie van het RIVM over Testbeleid en inzet zorgmedewerkers buiten het ziekenhuis.

Je komt uit een risicogebied met code oranje of rood

Wanneer je terugkeert uit een risicogebied of risicoland (code oranje/rood), dan moet je 10 dagen in quarantaine, ook al test je in deze dagen negatief op corona. Je mag dan niet buitenshuis werken en bijvoorbeeld ook niet je kinderen naar school brengen. Kinderen van 0 tot en met 12 jaar mogen, als zij negatief getest zijn op corona, wel naar opvang, school, BSO en sport. Jongeren vanaf 13 jaar blijven ook 10 dagen thuis in quarantaine. Zij volgen in deze periode zoveel mogelijk online onderwijs.

Uitzonderingen

Alleen bij hoge uitzondering, en na overleg met je werkgever, bedrijfsarts of eventueel de GGD kun je van de quarantaine afwijken en mag je werken wanneer de continuïteit van zorg in het geding komt. Je kunt dan werken op voorwaarde dat je zelf geen klachten hebt en tijdens het werk altijd een chirurgisch mondmasker (minimaal type II) draagt. Bij persoonlijke verzorging of lichamelijk onderzoek draag je ook handschoenen. Je zorgt dan bij voorkeur ook niet voor de meest kwetsbare jongeren binnen jouw instelling.

Lees meer informatie van het RIVM over Testbeleid en inzet zorgmedewerkers buiten het ziekenhuis.

Je hebt zelf klachten

Wanneer je als professional coronagerelateerde klachten hebt, is het belangrijk je direct te laten testen. Tot de testuitslag blijf je thuis.

  • Als je getest bent op corona en de test is negatief, mag je met milde klachten zonder koorts weer aan het werk, maar wel met inachtneming van de algemene hygiënemaatregelen.
  • Als je getest bent op corona en de test is positief dan start het bron- en contactonderzoek van de GGD. Je mag pas weer aan het werk:
    • na minimaal 7 dagen na de start van de symptomen,
    • én als je 48 uur koortsvrij,
    • én ten minste 24 uur symptoomvrij bent.

Beschikbaarheid persoonlijke beschermingsmiddelen

Hoe kom ik aan persoonlijke beschermingsmiddelen?

In principe bestelt een organisatie de persoonlijke beschermingsmiddelen voor de eigen medewerkers. Jouw organisatie kan een aanvraag voor persoonlijke beschermingsmiddelen indienen bij het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH) via Mediq. Op de website van Mediq lees je hierover meer. Persoonlijke beschermingsmiddelen die al voor corona voor de hygiëne bij medische handelingen worden gebruikt, kun je via de huisarts of specialist blijven bestellen.

Kwaliteit persoonlijke beschermingsmiddelen

Het Landelijke Consortium Hulpmiddelen (LCH) test de persoonlijke beschermingsmiddelen steekproefsgewijs. Het kan toch voorkomen dat een partij mondmaskers niet aan de gestelde eisen voldoet. Daarom moeten instellingen zelf de geleverde mondmaskers blijven beoordelen, net zoals zij doen als ze zelf hun beschermingsmiddelen kopen. Meer hierover kun je lezen op deze site van het RIVM.

Beschikbaarheid persoonlijke beschermingsmiddelen

Het is belangrijk dat professionals zich niet onder- maar ook niet overbeschermen om tekorten aan beschermingsmiddelen te voorkomen. Ontstaat er een probleem bij de continuïteit van zorg die je jouw cliënt wilt bieden, omdat er bij jouw organisatie geen persoonlijke beschermingsmiddelen beschikbaar zijn? Ga daarover dan in gesprek met jouw leidinggevende of de arts van het gezin waar je werkt.

Gebruik persoonlijke beschermingsmiddelen

Hoe gebruik ik persoonlijke beschermingsmiddelen?

In deze video zie je hoe je de persoonlijke beschermingsmiddelen goed aan- en uittrekt. Het is belangrijk dat je dit in de goede volgorde doet. Bekijk deze video voor een instructie voor gebruik van een mondmasker en bekijk deze video voor een instructie voor gebruik van handschoenen. Handschoenen en wegwerpschort gooi je weg na ieder contact. Een chirurgisch mondmasker kun je 3 uur dragen, mits je het niet met je handen aanraakt. Een beschermende bril kan na desinfectie met 70% alcohol hergebruikt worden. Volg hierbij de instructies van jouw instelling.

Hoe weet ik dat het ik het goede mondmasker gebruik?

In de handreiking voor professionals lees je welk mondmasker en andere persoonlijke beschermingsmiddelen je dient te gebruiken. Het is belangrijk dat je jezelf niet 'onderbeschermt' maar ook niet 'overbeschermt'. Dat is niet nodig en bij eventuele schaarste aan persoonlijke beschermingsmiddelen ook niet wenselijk. Het gebruik van mondmaskers stem je zoveel mogelijk af op het kind of de jongere.

Voorbeeld: Voor het contact met kinderen met een auditieve beperking kun je een 'doorzichtig masker' gebruiken.

Waarvoor zijn plexiglas schermen bedoeld?

Plexiglas schermen kunnen professionals beschermen tegen het contact met druppeltjes die mensen kunnen verliezen als zij hoesten, niezen of spreken. Zo beschermen ze bijvoorbeeld baliemedewerkers die niet altijd op anderhalve meter afstand kunnen zitten van de persoon die zich bij hen meldt.

Het RIVM geeft antwoord op veelgestelde vragen over persoonlijke beschermingsmiddelen.

Jouw reactie

Heb je vragen of opmerkingen over de informatie over omgaan met de gevolgen van het coronavirus op onze website? Dan kun je reageren via coronavirus@nji.nl. Hiermee kunnen we de informatie op onze website actualiseren.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies