Leven en werken met het coronavirus

Online zorg op afstand

Laatste actualisatie: 8 oktober 2020

Professionals proberen zoveel mogelijk contact in levenden lijve te hebben met ouders, kinderen en jongeren. Helaas is dit niet altijd mogelijk, bijvoorbeeld omdat een ouder of de professional zelf verkoudheidsklachten heeft. Online zorg op afstand kan dan een waardevolle uitbreiding zijn van het repertoire van professionals. Dit geldt ook voor het contact met ouders en kinderen, maar ook in het contact met collega's.

Voor online hulpverlening heb je andere vaardigheden nodig dan bij hulpverlening in levenden lijve. Het is lastiger om kinderen en ouders betrokken te houden, wat kan zorgen voor hogere uitval. En doordat je het face-to-face contact mist, is de hulp mogelijk minder effectief. Tegelijkertijd kan online contact voor sommige ouders, kinderen en jongeren een heel prettige en laagdrempelige hulpvorm zijn. Maak wederzijdse verwachtingen expliciet, bereid gesprekken goed voor en reflecteer op je ervaringen. Hiervoor kun je bij voorbeeld de bramtool gebruiken.

Als face-to-face contact niet mogelijk is

Jennifer Cirpici werkt als praktijkondersteuner jeugd vanuit huisartsenpraktijken in Rotterdam. Tijdens de lockdown begin 2020 heeft zij andere middelen moeten inzetten om in contact te komen met jongeren en gezinnen. Vaak ging dat telefonisch, maar dat had wel zo zijn beperkingen, aldus Jennifer: 'Je kunt niet zien hoe iemand reageert en daardoor ontgaat je heel veel. Met beeldbellen kon je veel beter zien hoe het met iemand ging. Ook hielp het dat je dan wat van de leefomgeving zag. Op de praktijk krijg ik dat niet mee.' Door het digitale contact lukte het Jennifer vaak meer tot iemand door te dringen. 'Wat ik heb geleerd is dat voor sommige cliënten de lockdown rustgevend werkte. Ze vertelden dat ze geen problemen meer hadden omdat ze binnen moesten blijven.' Jennifer wil deze manier van werken vasthouden en er mee experimenteren, bijvoorbeeld als het voor een jongere fysiek niet mogelijk is om naar de praktijk te komen. Beluister de podcast.

Veilig omgaan met persoonsgegevens

Media als Skype, WhatsApp of FaceTime verzamelen gegevens over en van de gesprekken die je er mee voert. Hoe deze media gegevens verwerken en met wie ze deze delen, heeft de Autoriteit Persoonsgegevens in een keuzehulp opgenomen. Gebruik deze media dus niet als het niet nodig is. Als je gebruikt maakt van een dergelijk programma, bespreek dan met ouders en kinderen dat hun gegevens niet beschermd zijn, zodat zij zelf ook een afweging kunnen maken. In de keuzehulp vind je ook toepassingen die wel veilig zijn. Toepassingen specifiek voor de zorg vind je bijvoorbeeld op ZorgVanNu. Ook kun je deelnemen aan de testfase van ziejewel (Garage2020).

Meer informatie en een overzicht met toepassingen voor de zorg vind je bijvoorbeeld op de website van het KNMG en de LVVP.

Zorg ook zelf dat je veilig werkt:

  • Werk op een computer en een (thuis)netwerk dat goed beveiligd is.
  • Zorg bij vertrouwelijke gesprekken dat je huisgenoten niet kunnen meeluisteren.
  • Realiseer je dat de andere partij het gesprek kan opnemen, ook zonder dat je het weet.
  • Als je je scherm wilt delen met een cliënt: zorg dan dat er alleen schermen open staan die je nodig hebt.
  • Laat geen vertrouwelijke informatie onbeheerd achter, wis na afloop van het gesprek je chats en het cachegeheugen van je internetbrowser. Laat je laptop niet door anderen gebruiken.

Synchroon contact of niet?

Beeldbellen, chatten of een telefoongesprek verlopen synchroon, oftewel realtime. Je kunt de cliënt vragen stellen en krijgt direct antwoord. Als je een suggestie doet, kun je navragen of dit aansluit bij de hulpbehoefte en eventueel een nieuwe suggestie doen. Bij hulpvormen die asynchroon verlopen, bijvoorbeeld via mail of tekstberichten, kost zo’n proces veel tijd en voelt het traag. Je zult in asynchroon contact dan ook vaker je eigen ideeën en suggesties aandragen dan je in face-to-face contact zou doen. Een cliënt heeft vervolgens de tijd om daar zelf op te reflecteren en het al dan niet toe te passen. Dat is zijn eigen verantwoordelijkheid en kan voor sommige cliënten heel goed werken. Je kunt voor een dergelijke hulpvorm kiezen als je er vertrouwen in hebt dat het proces van de cliënt ook doorloopt als jij er niet bij bent.

(Beeld)bellen

Tijdens (beeld)bellen komen bepaalde signalen zoals lichaamstaal, gezichtsuitdrukkingen en intonatie minder goed over dan in een persoonlijk gesprek. Het is dus extra belangrijk om transparant te communiceren en te controleren of dat wat je denkt te zien bij de ander, wel klopt. Luisteren, samenvatten en doorvragen worden nog belangrijker dan anders. En wees zelf ook expliciet over wat je voelt, wilt en verwacht.

Chat

Als je niet belt, maar een gesprek voert via tekstberichten, missen de cliënt en jij nog veel meer signalen dan tijdens het (beeld)bellen. Je zult daardoor het gedrag dat je normaal gesproken non-verbaal laat zien, verbaal moeten maken. Aandachtspunten hierbij zijn:

  • Luisteren moet je nu 'hardop' doen; maak nog duidelijker wat je denkt. (Zeg bijvoorbeeld: 'Dat is niet niks …').
  • Je gezichtsuitdrukking en lichaamstaal, waarmee je normaal gesproken laat zien dat je meeleeft of bemoedigt, kun je vervangen door emoticons en leestekens. Doe dat zorgvuldig.
  • Samenvatten is heel belangrijk om na te gaan of je de cliënt goed begrepen hebt. Doe dat in je eigen woorden. Het letterlijk herhalen van wat eerder al gezegd is, lost spraakverwarringen niet op en kan irritaties opleveren.
  • Vraag vooral door op de signalen die je nu mist en de intentie van de cliënt. Doe dat in korte vragen, en één vraag per keer. Benoem expliciet de gevoelens die je denkt te merken bij je cliënt. Tijdens een chat gaan mensen, sneller dan in face-to-face contact, door elkaar 'praten'. Wacht soms even met het versturen van een bericht zodat je kunt zien of de ander nog meer te zeggen heeft.

Meer informatie

  • Wil je oefenen met online hulpverlening? Het Lectoraat Jeugd, Gezin en Samenleving van Avans Hogeschool heeft een online magazine gemaakt dat je samen met een collega kunt gebruiken. Hierin komt ook aan de orde hoe je kiest voor bepaalde vormen van hulpverlening.
  • Kinder- en Jeugdpsychiater en geneesheerdirecteur bij GGZ-Holland-Noord Andreas Lamerz heeft ervaring met het verlenen van hulp op afstand. Lees het interview met hem in De Psychiater.
  • In deze vlog van Pactum en de Heldringstichting vertellen medewerkers hoe zij in deze coronatijd werken op afstand met hun clienten.
  • Wil je meer horen over de ervaringen van andere professionals met onder andere 'blended' manieren van werken, luister dan naar één van de podcasts.

Bron: Bij het schrijven van deze pagina is gebruik gemaakt van de informatie op de website van E-hulp Trainingen. 

Jouw reactie

Heb je vragen of opmerkingen over de informatie over omgaan met de gevolgen van het coronavirus op onze website? Dan kun je reageren via coronavirus@nji.nl. Hiermee kunnen we de informatie op onze website actualiseren.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies