Leven en werken met het coronavirus

Steun aan ouders van jongeren in coronatijd

Voor pubers kan de coronatijd moeilijk zijn. Hoe ga je daar als ouder mee om?- laatste actualisatie: 24 september 2020

Jongeren liggen sinds de zomer flink onder vuur. De besmettingen in deze groep nemen toe en ze lijken zich minder aan de maatregelen te houden. Tegelijkertijd is er ook veel begrip voor jongeren. Het kan voor hen een onmogelijke periode zijn. Het past bij hun leeftijd en ontwikkeling om eropuit te gaan, contact te hebben met hun leeftijdsgenoten en van hun vrijheid te genieten. Juist deze vrijheid wordt nu ingeperkt. Er wordt ook veel gewezen naar ouders. Die zouden er niet voor zorgen dat hun pubers zich aan de richtlijnen houden. Maar de spanning tussen loslaten en behoeden kan voor jou als puberouder een dilemma zijn. Want meestal zijn ouders juist enorm betrokken en praten ze veel met hun kinderen. 

Belangen en maatregelen spreken elkaar tegen

Los van corona kan de puberteit van kinderen een ingewikkelde fase voor jou als ouder zijn. Omgaan met pubers en het coronavirus is dan een extra worsteling. Het kan onmogelijk lijken om je kind hier goed doorheen te leiden. Als ouder weet je dat jongeren een belangrijke besmettingsbron zijn, maar zie je ook dat je kinderen enorm worden getroffen door de coronacrisis. Zij hebben minder contact met hun vrienden en raken baantjes kwijt. Je verbonden voelen met school en opleiding - iets wat nu bijvoorbeeld wegvalt voor studenten - is belangrijk voor de mentale gezondheid van jongeren. Tegelijkertijd is het belangrijk dat het virus niet verspreid raakt. Als ouder moet je hier afgewogen keuzes in maken, maar word je ook overspoeld door tegengestelde belangen en vaak onduidelijke maatregelen.

  • Lees de blog van het Trimbos Instituut over de mentale gezondheid van jongeren. 

Het puberbrein in coronatijd

Vaak wordt de hersenontwikkeling van adolescenten aangehaald als reden dat jongeren zich minder aan de coronaregels houden. Het deel van de hersenen dat rationeel inzicht geeft in gevolgen van gedrag is nog niet volgroeid. Pubers hebben minder zicht in de gevolgen van hun acties. Hierdoor kunnen ze impulsieve keuzes maken. Tegelijkertijd zijn ze creatief en kunnen tot nieuwe oplossingen komen, als ze zich maar gemotiveerd voelen. Op dat laatste aspect is een groot beroep gedaan bij jongeren, zonder dat ze daar zelf vaak een stem in hebben gehad. Er werd vooral aan hen gevraagd zich te houden aan maatregelen, die niet altijd duidelijk waren.

Hoe het puberbrein werkt, wordt duidelijk in een interview met neuropsycholoog Jelle Jolles in het Vlaamse tijdschrift Humo. Hij maakt een verbinding tussen de ontwikkeling van de adolescent en de hersenontwikkeling, die juist zo onder druk komt te staan door de maatregelen.

  • Lees het interview met neuropsycholoog Jelle Jolles in Humo 

Ouders blijven belangrijk

Hoe kun je als ouders goed reageren op deze dilemma’s? Een veel aangehaalde theorie is dat jongeren vanaf de adolescentieleeftijd steeds minder leren van thuis en van hun ouders, maar dat ze dat vooral doen buitenshuis, en in omgang met hun leeftijdsgenoten. Contact met leeftijdsgenoten en experimenteren zijn cruciale stappen in de ontwikkeling van adolescenten. Recent onderzoek laat echter zien dat dit veel genuanceerder ligt en dat de betrokkenheid van ouders belangrijk is en blijft. Er wordt veel gesproken tussen ouders en pubers. En ook jongvolwassenen leggen hun twijfels aan hun ouders voor.

Inleven en begrip

In deze coronatijden wordt in de media vaak het beeld geschetst dat we niet meer weten hoe we jongeren moeten bereiken. Een gevoel dat ouders van pubers maar al te goed kennen. Als ouder weet je dat het niet werkt om harder te roepen, te straffen of te verbieden. Dat lijkt alleen maar averechts te werken. Met het goede voorbeeld geven, jongeren positief benaderen en vooral veel begrip hebben voor hun situatie bereik je meer. Hoe lastig dat ook is. Het lijkt alsof jongeren de mening of ideeën van hun ouders minder belangrijk vinden, maar uit onderzoek blijkt dat dit niet het geval is. Alleen is de mening van hun ouders niet het enige meer waar ze naar luisteren. Jongeren zijn ook bezig om hun eigen mening vormen. En dan is wat andere leeftijdsgenoten ervan vinden, ook belangrijk.

Als ouder is het daarom een goed idee om ook te luisteren naar ideeën van anderen. Niet alleen van andere ouders, maar ook van familieleden of vrienden die qua leeftijd dichter bij hun kinderen staan. Gebruik geen algemeenheden, maar wees concreet. Blijf jongeren erop wijzen dat zij nu het virus weliswaar ook kunnen krijgen maar er niet te ziek van worden, maar hun opa of oma of tante met bronchitis mogelijk wel. Met dat gevoel van schuld wil je ze niet opzadelen. Schrijver Ilja Leonard Pfeiffer schreef hierover: "Vrijheid kan alleen vrijheid zijn als je bij alles wat je doet eerst aan de ander denkt."

Maak afspraken met je kinderen, en doe ook wat water bij de wijn. Laat bijvoorbeeld schermtijd los, of bespreek hoe je kinderen zich aan de coronamaatregelen kunnen houden als ze vrienden willen zien.

Inspiratie

Een netwerk van onderzoekers van de Erasmus Universiteit heeft tien tips voor hoe je in deze coronatijd jongeren beter bereikt. Ze zijn bedoeld voor de overheid, maar zijn ook heel handig voor ouders

  • Lees de tien tips om jongeren beter te bereiken. 

Bespreek scenario’s met elkaar

Er zijn veel boeken geschreven over praten met je puber. Het belangrijkste advies in deze boeken is luisteren. Erken de lastige situatie waarin zij zich bevinden, maar houd hen ook een spiegel voor. Vrijheid om dingen te blijven doen, brengt ook verantwoordelijkheid met zich mee. Spreek met elkaar over deze verantwoordelijkheid.

De Nederlandse hoogleraar neurocognitieve ontwikkelingspsychologie Eveline Crone schrijft in haar boek 'Het Puberende Brein': "Jongeren leren vaak beter van positieve feedback en de sturingsgebieden in de hersenen reageren sterker op positieve feedback; pas in volwassenheid wordt er beter geleerd van negatieve feedback." Het is daarom beter om te focussen op wat de puber goed doet. Geef grenzen aan en geef het goede voorbeeld. Pubers zijn allergisch voor hypocrisie en kunnen dit heel goed doorprikken. Zoek met elkaar oplossingen en de grenzen op. Laat de puber daar het voortouw in nemen. Laat ook je eigen worsteling zien, maar blijf in gesprek.

Crone beschrijft ook nieuwe inzichten die laten zien dat pubers prima oorzaak en gevolg kunnen zien. Toch kunnen ze dit niet 'in het moment', dus als ze uitgaan of met andere jongeren zijn. Dan reageren ze vaak instinctief en gaat het fout. Zij pleit er daarom voor dat ouders met hun jongeren scenario’s bespreken, zoals situaties waarin de jongere mogelijk terecht kan komen. Bespreek dan met elkaar wat er zou kunnen gebeuren, welke keuzes je kunt maken en wat je kunt doen. Dan zijn de door de ouders 'gewenste' opties al een keer besproken en wordt hopelijk op het moment zelf minder negatief gedrag getoond.

De brief van Jan Hoek

Een mooi aanknopingspunt om samen met je puber in gesprek te gaan, is samen de brief van de 94-jarige Jan Hoek bespreken. De boodschap hiervan is om het nog even vol te houden. Hij maakt de vergelijking met zijn tijd in de Tweede Wereldoorlog. Hoe kijken je pubers hier naar? Is het eerlijk om deze vergelijking te maken en heeft hij gelijk?

  • Lees de brief van Jan Hoek met de vraag aan jongeren om nog even vol te houden.

Samenvatting tips

Opvoeden van pubers blijft lastig voor ouders en dat is in deze coronatijd helemaal een uitdaging. Ook al is je puber zich bewust van de kans een kwetsbaar familielid te besmetten, toch kan het gebeuren dat je zoon naar buiten gaat om zijn vrienden te ontmoeten of je dochter naar een feestje gaat waar geen anderhalve meter afstand wordt gehouden. Zorg dat je met elkaar in gesprek blijft, mogelijke scenario’s bespreekt en over de gevolgen – en eventueel schuldgevoel - blijft praten.

Zoek met elkaar naar wat kan en laat vooral je kind aanvaardbare oplossingen aandragen. Geef het goede voorbeeld, dan heeft je puber duidelijkheid. Spreek er ook over met andere ouders, dat helpt ook om grenzen te bepalen. Stimuleer je puber zich te laten testen als deze mogelijk corona heeft. Vind daarbij inspiratie in de briljante slogan van de gemeente Den Haag: "De test is gratis, je oma onbetaalbaar."

Jouw reactie

Heb je vragen of opmerkingen over de informatie over omgaan met de gevolgen van het coronavirus op onze website? Dan kun je reageren via coronavirus@nji.nl. Hiermee kunnen we de informatie op onze website actualiseren.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies