Soorten onderzoek naar kosteneffectiviteit

Laatste update: 28 februari 2019

Dit overzicht gaat over de analyses die gebruikt worden voor onderzoek naar kosteneffectiviteit. Aan bod komen verschillende typen economische analyses.

Economische analyses voor beleid

Beleidsmakers willen graag alle maatschappelijke kosten en baten van interventies in beeld krijgen, verdeeld over wie de kosten krijgt en wie de baten, uitgedrukt in euro's. Een maatschappelijke kosten-batenanalyse (mkba) biedt dat overzicht. Een mkba uitvoeren is echter een intensieve, tijdrovende klus. Daarom wordt er vaak uitgeweken naar een 'light' versie: de Social Return on Investment of de maatschappelijke businesscase. Dit zijn methoden die wel inzicht geven in de doelmatigheid en economische levensvatbaarheid van een interventie, maar niet in de totale kosten en baten. Bovendien zijn een Social Return on Investment en een maatschappelijk businesscase regelmatig gebaseerd op een opgave van de kosten en een schatting van de effecten die worden geleverd door belanghebbenden.

Maatschappelijke businesscase (mbc)

Een maatschappelijke businesscase (mbc) is een gestructureerde afweging van de kosten en baten van een innovatie, zonder de innovatie te vergelijken met een andere interventie of met de gebruikelijke zorg. Een maatschappelijke businesscase brengt in feite de levensvatbaarheid en de maatschappelijke relevantie van een nieuw project in kaart.
Een mbc kan een goede voorbereiding zijn voor een diepgravender economische evaluatie: een kosteneffectiviteitsanalyse of een kostenutiliteitsanalyse (zie de uitleg hieronder). Voor een mbc worden al veel gegevens verzameld over relevante kostenposten en mogelijke effecten. Een mbc is vaak laagdrempeliger dan een kosteneffectiviteitsanalyse, een kostenutiliteitsanalyse of een maatschappelijke kosten-batenanalyse. Een mbc kan helpen om sleutelfiguren enthousiast én actiebereid te krijgen voor een innovatie. Bovendien kunnen de gegevens die zijn verzameld voor de mbc later ook gebruikt worden voor een mkba.

Social Return on Investment (SROI)

Social Return on Investment (SROI) is een methode om een maatschappelijke businesscase uit te werken. Met een SROI kunnen  organisaties het maatschappelijk rendement van een innovatie in kaart brengen. Uitgangspunt is het betreffende probleem en de toegevoegde waarde van het project voor dat probleem. Naar alternatieve aanpakken wordt niet gekeken. Ook wordt er niet of nauwelijks gekeken naar onbedoelde effecten van het project of naar effecten voor andere partijen. Tot slot zijn het de belanghebbenden zelf die een waarde in geld toekennen aan de impact van het project. Het risico bestaat dat zij de impact te positief inschatten.

Maatschappelijke kosten-batenanalyse (mkba)

Een maatschappelijke kosten-batenanalyse (mkba) geeft een breed beeld van de effecten van beleid op de samenleving. Het is een manier om de positieve en de negatieve effecten van een project of een beleidsmaatregel op de welvaart van Nederland in te schatten. Alle effecten worden in geld uitgedrukt, ook de kwaliteit van leven. De kosten en baten van alle betrokken partijen worden bij elkaar opgeteld tot een welvaartseffect voor de totale samenleving. Daarbij worden de zogenaamde verdelingseffecten in beeld gebracht: wie betaalt en wie gaat erop vooruit.

Economische evaluatie

Een economische evaluatie vergelijkt minimaal één groep die een nieuwe interventie krijgt met een controlegroep die deze interventie niet krijgt.
Een economische evaluatie heeft twee kenmerken: zowel de kosten als de effecten worden onderzocht, en er worden minimaal twee opties met elkaar vergeleken.
Er zijn twee soorten economische evaluaties: de kosteneffectiviteitsanalyse en de kostenutiliteitsanalyse.

Kosteneffectiviteitsanalyse (kea)

Een kosteneffectiviteitsanalyse (kea) vergelijkt de kosten en het probleemspecifieke effect van twee of meer interventies voor hetzelfde probleem. Een probleemspecifiek effect van bijvoorbeeld een interventie tegen schooluitval is de afname van het aantal voortijdig schoolverlaters.

Kostenutiliteitsanalyse (kua)

Ook een kostenutiliteitsanalyse (kua) vergelijkt twee of meer interventies. Daarbij gaat het om de kosten en het effect op de algemene kwaliteit van leven. Die kwaliteit van leven wordt uitgedrukt in een standaardmaat: het voor kwaliteit van leven gecorrigeerde levensjaar (Quality Adjusted Life Year, QALY). Deze standaardmaat maakt het mogelijk om interventies voor verschillende problemen tegen elkaar af te wegen.

Over deze publicatie

Medewerkers van het RIVM, de Universiteit Maastricht, het Trimbos-instituut, de Erasmus Universiteit Rotterdam en het Verwey-Jonker Instituut hebben hun expertise bijgedragen aan deze informatie.

Veel informatie op deze pagina is gebaseerd op

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies