Over het Nederlands Jeugdinstituut

Ruimte voor de professional

Blog van: Tom van Yperen -

Weg met de regelzucht en controledrift! Geef de professional de ruimte! Verlos hem van vervelende indicatieprocedures en protocollen! Het zijn oneliners die het goed doen. Makkelijk geroepen, denk ik dan. Maar professionals de ruimte geven vergt het vertrouwen dat ze die ruimte goed vullen. Is dat vertrouwen er?

Nee - niet zonder meer, getuige debatten in de media over het grote aantal kinderen dat de diagnose ADHD, Asperger of dyslexie krijgt. Klopt dat aantal wel? 'Omdat er aan een diagnose extra geld vast zit, komt er een rush van consumenten op diagnoses', hoor ik een kinder- en jeugdpsychiater zeggen in een tv-programma. De voorzitter van de vereniging van psychiaters wijst in datzelfde programma naar de marktwerking, die volgens hem stimuleert om veel patiënten te behandelen, los van of dat altijd nodig is. 'Geld is een belangrijke prikkel. Psychiaters zijn ook maar mensen.'

Eigenlijk zeggen ze: wij als professionals stellen onze diagnoses niet voldoende autonoom; we laten ons verleiden door consumentengedrag en markt.

Sommige sceptici gaan verder en roepen: de professionals maken kinderen en opvoeders doelbewust afhankelijk van hun behandelaanbod! Ik betwijfel of dat echt zo is. Ik kom in de sector veel inhoudelijk gedreven mensen tegen. Het diagnose-debat valt hen rauw op hun dak: het stelt hun professionele integriteit ter discussie. Pijnlijk.

Gebrek aan vertrouwen proef ik ook als ik kijk naar gemeenten die worstelen met het regelen van een goede toegang tot de duurdere zorg in het toekomstige jeugdstelsel. Zij vinden ruimte voor professionals belangrijk. Maar tegelijk moeten ze het gebruik van dure hulp binnen de perken houden, omdat ze anders de honden- en onroerendgoedbelasting flink moeten verhogen om de zorgkosten te dekken. Kun je dan professionals ongelimiteerd hun gang laten gaan?, vragen ze zich af. Het vertrouwen in de professionals houdt op waar het schrikbeeld van een ongebreidelde groei van het zorggebruik begint. Begrijpelijk.

Ook de wetgever worstelt met die toegang. Zo staat in het concept van de Jeugdwet dat een instelling die jeugdbeschermingsmaatregelen uitvoert geen jeugdhulp mag bieden. Dit met het oog op mogelijke belangenverstrengeling: de gezinsvoogd zou anders kunnen verwijzen naar eigen aanbod. Niet echt een blijk van vertrouwen in de vakbekwaamheid van die gezinsvoogd. Au!

Gemeenten stellen mij over dit alles veel praktische vragen. Als je professionals ruimte geeft, moet je er dan op toezien dat ze die ruimte correct invullen? En wie controleert dat – professionals onderling? De gemeente? Onafhankelijke inspecties? En moet die controle er bij elke cliënt zijn, of volstaat een periodieke of steekproefsgewijze check? Het zijn goede vragen. Ze rijzen ook bij mij zodra ik de oneliners over regelzucht en controledrift hoor.

Als ik die vragen aan de orde stel, word ik soms in de hoek gezet als de wantrouwende regelneef. 'Het nieuwe stelsel moet gebaseerd zijn op een fundamenteel vertrouwen en geen fundamenteel wantrouwen!', krijg ik terug. Weer een mooie oneliner, maar hij is mij te abstract. Ik kan de praktische vragen van mij en de gemeenten er niet mee beantwoorden.

Ik ervaar oneliners steeds minder als een zinvolle bijdrage aan het debat en steeds meer als dooddoeners. De discussie over de toenemende diagnoses, de toegang en de inzet van hulp door jeugdbeschermers laat zien dat professionals in onze samenleving niet zonder meer vertrouwen krijgen. Ze moeten dat blijkbaar verdienen. De kwestie is dan niet of, maar hoeveel ruimte de professionals gegund wordt. En onder welke condities.

Het aankaarten van dit soort kwesties kun je ervaren als een motie van wantrouwen. Maar ik zie het als onderdeel van een gezond maatschappelijk debat dat keihard nodig is. In dat debat wil ik desnoods de rol van wantrouwende regelneef spelen. Als het maar gevoerd wordt.

Deze blog is overgenomen uit het digitale tijdschrift Jeugdkennis.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies