Over het Nederlands Jeugdinstituut

Past intuïtie bij professioneel handelen?

Blog van: Tom van Yperen -

We moeten meer op ons gevoel afgaan, want we weten vaak intuïtief wat het beste is. Dat zei een wethouder op een bijeenkomst over de kwaliteit van ons jeugdstelsel. Hij doelde daarbij op het vereenvoudigen van de indicatiestelling in de sector en op het afschaffen van bureaucratische richtlijnen. Het moet simpeler, was zijn idee. De gedachte is aantrekkelijk. Zonder gedoe snel naar de juiste hulp. Wie wil dat niet? Maar helaas ligt het niet zo simpel. Daar zijn twee redenen voor.

Ten eerste geldt dat je als professional je advies of besluit moet kunnen verantwoorden tegenover de cliënt, je collega's of de inspectie. Volgen we de intuïtie, dan zou dit tot een advies kunnen leiden dat 'goed voelt', maar niet werkzaam is.
Voor professionals is intuïtie waardevol, maar uiteindelijk moet hun advies of besluit bewust en beredeneerd zijn. Zo van: 'Uw zoontje is erg ongehoorzaam en opstandig. Heel veel ouders tobben hiermee. Intuïtief denken we vaak dat uw zóóntje een training zou moeten krijgen. Maar we weten inmiddels dat het veel sneller en beter werkt als u eerst als ouders leert hoe je dit lastige gedrag aanpakt. Dat scheelt voor u vaak een hoop stress. Hoe denkt u daarover?'
Dit bewust en beredeneerd besluiten geldt overigens ook voor de wethouder. Die kan immers geen instelling voor jeugdhulp contracteren 'omdat het goed voelt'. Dat gevoel mag wel een rol spelen, maar de gemeenteraad zal meer en vooral betere argumenten willen horen.

Misvatting over richtlijnen

In de tweede plaats is er een misvatting over het nut van richtlijnen. Die zijn bedoeld om de professional te helpen bij het geven van advies of het nemen van besluiten. Zo zegt een richtlijn in de jeugdzorg dat oudertraining de eerstaangewezen optie is bij de aanpak van jonge, notoir ongehoorzame kinderen. Ook als de intuïtie iets anders zegt, vraagt de richtlijn aandacht voor wat we weten over wat vaak het beste werkt. Net zo zal de wethouder behoefte hebben aan richtlijnen voor welke soort instellingen hij het beste kan contacteren, waar hij op moet letten.
Overigens wordt vaak gezegd dat professionals beredeneerd van een richtlijn mogen afwijken. Dat vind ik een rare gedachtegang. Ook het vólgen van een richtlijn moet beredeneerd gebeuren, anders krijgt een richtlijn dezelfde status als de intuïtie: je stopt met goed nadenken.

Toets je gevoel

Interessant is overigens dat intuïtie te vormen is. Bewuste processen kunnen zo sterk automatiseren dat ze onbewust gaan verlopen. Denk maar aan autorijden. Net zo kan de ervaring met richtlijnen zo sterk internaliseren, dat de juiste intuïties gaan ontstaan.
Professionaliteit vereist echter dat je altijd kan zeggen dat je een advies of besluit bewust hebt afgegeven. Noch hulpverleners, noch wethouders kunnen bij de verantwoording van hun besluiten zeggen dat ze op de automatische piloot hebben gehandeld. Doen ze dat wel, dan lopen ze het risico op het verwijt dat ze onprofessioneel bezig zijn geweest. Toets je gevoel, is de moraal.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies