Over het Nederlands Jeugdinstituut

Inkoop en transformatie: een moeizame relatie

Blog van: Rutger Hageraats -

Jeugdhulpland kreunt deze maanden onder het juk van het inkoopproces voor 2016. Het is noodzakelijk, maar weinig mensen worden er blij van, noch bij de instellingen, noch bij de gemeenten. Mag het daarom wat minder dwingend en overheersend?

Ik vermoed dat de meeste mensen bezig zijn met nieuwe bezuinigingen, tariefkortingen, DBC's, nieuwe aanbieders, aanbesteden of subsidiëren, en snelle afbouw van bedden. Deze periode blijkt niet het moment te zijn voor fraaie vergezichten of interessante inhoudelijke gesprekken over integrale jeugdhulp, hoor ik om me heen. Interessant. Want je zou denken dat wij vooral bezig moeten zijn met de transformatie van jeugdhulp en jeugdbescherming.

Ruimte voor innovatie

Misschien is een relativering van inkoop op zijn plaats. Ik geloof niet dat de contractering van zorg hét sturingsinstrument van gemeenten is om veranderingen in de jeugdhulp te bewerkstelligen. De transformatie van de jeugdhulp en jeugdbescherming is gebaat bij samenwerking tussen instellingen, ruimte voor innovatie (en dus ook mislukkingen), en rust en zekerheid om te investeren in de kwaliteit. Het risico van een traditioneel ingericht inkoopproces is echter dat het precies het tegenovergestelde bewerkstelligt. In elk geval op korte termijn, en als we niet uitkijken ook op de langere termijn.

Wenkend perspectief

PxQ-financiering en budgetplafonds per instelling, het niet delen van informatie vanuit concurrentieoverwegingen of vermeende zorgvuldigheidseisen, en individuele tariefkortingen zetten instellingen tegenover elkaar. Daar hoort dan op zijn minst een wenkend perspectief voor de langere termijn bij. Niet in abstracte beleidsvisies, maar in afspraken en intenties die instellingen concreet handelingsperspectief bieden. Daar besteden we te weinig tijd aan.

Met Ruimte voor jeugdhulp ligt er een goed advies over de toekomst van het bovenregionale en landelijk zorgaanbod. Met een procesaanpak die beoogt sanering en inhoudelijke innovatie met elkaar te verbinden. We moeten ons echter afvragen of dit advies niet wordt ingehaald door de actuele ontwikkelingen in het veld, in reactie op het inkoopbeleid van de gemeenten.

Inkoop als inhoudelijk proces

Ik zie inkoop, of beter gezegd de contractering van zorg, liever als een zakelijke bekrachtiging van een inhoudelijk en strategisch proces. Een proces waarin visies, ambities, implementatievraagstukken en marktordening tegen elkaar worden afgewogen en waarin strategische keuzes worden gemaakt. Door gemeenten en instellingen, met nauwe betrokkenheid van burgers en informele organisaties. In zo'n proces komt van alles op tafel: inhoudelijke vernieuwing, prioritering op basis van de zorgbehoefte, maar ook de organisatiebelangen van instellingen en de samenwerkingsvraagstukken.

Transparantie

Het zijn andersoortige gesprekken dan aan de inkooptafel, op een ander moment en in andere verhoudingen. Maar ze zijn noodzakelijk, om te begrijpen waarom instellingen bepaalde bewegingen maken. En om te ontdekken waar de positieve energie zit en waar men beren op de weg ziet. Alleen dan kan de gemeente in de inkoopstrategie de goede prikkels inbouwen, en begrijpen de instellingen beter wat gemeenten willen en hoe ze daarop kunnen anticiperen. Deze gesprekken mogen best stevig zijn. Als het veld te versnipperd is, als je ontevreden bent over de samenwerking tussen instellingen: zeg het gewoon. Maak er geen onderhuidse drijfveer van in de inkoop, waarnaar instellingen dan maar moeten gissen. Transparantie helpt instellingen om de goede dingen te doen.

Duurzame veranderingen

Elk boek over veranderprocessen zegt dat positieve en stimulerende aandacht effectiever is dan verdeel-en-heers. En dat mensen en organisaties kunnen veranderen als ze de zin en urgentie ervan begrijpen en voelen. Een financiële prikkel kan helpen om een organisatie efficiënter te laten werken. Maar fundamentele, duurzame veranderingen bereik je er niet mee. Misschien moeten we datgene wat we allemaal afzonderlijk in onze eigen organisaties belijden, ook toepassen op een hogere schaal: die van overheid en zorginstellingen. Dat vraagt wat van de ambtelijke organisatie, van onze bestuurders en van het veld. Maar niemand heeft gezegd dat de transformatie makkelijk zou worden.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies