Over het Nederlands Jeugdinstituut

Hoe we kinderen met een achterstand vooruit kunnen helpen

Blog van: Gert van den Berg -

De afgelopen twintig jaar is het aantal kinderen met een onderwijsachterstand met 75 procent afgenomen. Dat zou een impuls moeten zijn om de kinderen vooruit te helpen die nu nog met een achterstand kampen. Gelukkig zijn er nu goede aanwijzingen hoe we dat kunnen doen.

Goed nieuws: de onderwijsachterstanden in Nederland zijn opnieuw kleiner geworden. Op dit moment heeft 9 procent van de basisschoolkinderen een achterstand. Dat is natuurlijk nog altijd te veel, maar twintig jaar geleden was dat nog 38 procent.

Opleidingsniveau

Een spectaculaire daling! Op ieder ander beleidsterrein zou zo’n resultaat aanleiding zijn voor veel tromgeroffel, maar toen het CBS begin dit jaar de laatste cijfers naar buiten bracht, bleef het stil bij het ministerie van Onderwijs. Dat komt waarschijnlijk doordat deze daling niet een gevolg is van beleid, maar van het stijgende opleidingsniveau in Nederland. Want of een kind een achterstand heeft wordt afgemeten aan de opleiding van zijn ouders en niet aan wat een kind zelf kan.

Dat is een beetje raar, want het opleidingsniveau van de ouders is niet de enige invloed op de schoolprestaties van hun kind. Onderzoeker Geert Driessen stelde in 2013 vast dat andere factoren ook een rol spelen, zoals hoe lang een kind al in Nederland is, of het in een asielzoekerscentrum woont en hoe goed het de taal beheerst. Daarom wordt er nu gestudeerd op een nieuwe invulling van het begrip achterstand, waarin deze factoren worden meegewogen.

9 procent

Er zijn dan wel minder kinderen met een onderwijsachterstand, maar de keerzijde is dat het steeds moeilijker wordt om dit aantal nog verder terug te brengen. Minister Jet Bussemaker van Onderwijs maakt zich daar zorgen over en daarom heeft zij opdracht gegeven tot een onderzoek naar de kansenongelijkheid in het onderwijs. Die zorgen zijn ook ingegeven door de toenemende tweedeling in de samenleving die de WRR en het SCP hebben geconstateerd. De kloof tussen hoogopgeleiden en laagopgeleiden dreigt diep, breed en uiteindelijk onoverbrugbaar te worden.

Het onderwijs is altijd ook een emancipatiemachine geweest. We mogen blij zijn dat er steeds minder kinderen met een achterstand in het onderwijs komen, maar die laatste 9 procent kunnen we niet in de kou laten staan.

Onderzoek

Gelukkig laten twee verschillende onderzoeken zien dat het mogelijk is om daar gericht iets tegen te doen. Nederlands onderzoek laat zien dat voor- en vroegschoolse educatie (vve) echt helpt om kinderen met een achterstand vooruit te helpen. En het Centraal Planbureau (CPB) heeft in een metastudie vastgesteld dat vve en klassen van hetzelfde niveau effectief zijn in het wegwerken van achterstand.

In al deze onderzoeken rondom onderwijsachterstanden is een sleutelrol weggelegd voor de beroepskrachten: de leerkracht in het basisonderwijs en de leidster in de kinderopvang of vve maken het verschil. Om achterstanden verder terug te dringen lijkt er daarom geen betere weg dan verder investeren in opleidingen, kwaliteit en professionalisering. En natuurlijk ook in goede instrumenten en interventies waarmee deze beroepskrachten hun werk nog beter kunnen doen.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies