Stapprogramma's en VVE Thuis

Cathy van Tuijl: Spelend leren thuis, 30 jaar gezinsstimulering

Lector Cathy van Tuijl richtte zich in haar bijdrage voor het jubileumfeest op de actuele wetenschappelijke kennis over de ontwikkeling van jonge kinderen en op de positieve resultaten van Opstap. Van Tuijl laat zien dat investeren in de voorschoolse periode veel geld uitspaart. Deze periode is cruciaal voor de ontwikkeling van kinderen vanwege de snelle hersenontwikkeling. Essentieel daarvoor is een stimulerende thuisomgeving.

Positieve resultaten Opstap

In het effectonderzoek (van Tuijl en Siebes, 2006) naar Opstap werden meer 300 jonge kinderen van Turkse en Marokkaanse afkomst langdurig gevolgd. De positieve effecten van Opstap waren duidelijk. De overheid was echter helaas niet meer geïnteresseerd in gezinsgerichte programma’s. Er stond destijds niemand klaar om het rapport namens te overheid in ontvangst te nemen, ondanks een investering van een half miljoen vanuit het rijk. De positieve effecten van Opstap werden onterecht genegeerd in Den Haag.

Van Tuijl noemde als meetbare successen van Opstap:

  • Moeilijk toegankelijke groepen zijn bereikt via buurtmoeders (tegenwoordig contactmedewerksters genoemd).
  • Korte termijneffecten op de ontwikkeling van kinderen bij kinderen van Turkse afkomst. Deze effecten zijn wat betreft grootte vergelijkbaar met centrumgerichte programma’s zoals Kaleidoscoop en Piramide, maar er was bij Opstap beduidend mindert uitval dan bij de centergerichte programma’s.
  • Een duidelijke verbetering van de interactiekwaliteit. De kwaliteit van de ouder-kind interactie werd geobserveerd bij een aantal ouders en kinderen van Turkse komaf. Met name de aanmoedigende en ondersteunende rol van ouders was na Opstap verbeterd.
  • Langere termijneffect op het doubleren tijdens basisschoolperiode. Kinderen die Opstap hebben gedaan blijven minder vaak zitten op de basisschool. Opstap is een van de weinige programma’s waarbij deze effecten zijn aangetoond. Dit effect spaart de gemeenschap veel geld uit.

Investeren in de voorschoolse periode spaart veel geld uit

De lector behandelde vervolgens de actuele wetenschappelijke inzichten over de ontwikkeling van jonge kinderen:
Investeren in vroege kinderjaren loont. Van Tuijl toont de curve van investering en rendement van econoom en Nobelprijswinnaar Heckman (2006). Investeren in de voorschoolse periode spaart veel geld uit, terwijl investering in de basisschoolperiode en later zich niet meer terugbetaalt. Dit heeft te maken met de snelle hersenontwikkeling van jonge kinderen. Tijdens de eerste jaren worden er 700 tot 1000 nieuwe neurale verbindingen aangemaakt in het brein. In de jonge leeftijd kan een brein zich makkelijk en snel aanpassen (plasticiteit van hersenen). In eerste twee jaar verdriedubbelt het brein zich.

De vroege periode is een sensitieve periode, cruciaal voor de ontwikkeling van kinderen. Onder meer de taalontwikkeling tussen jaar 2 en 5 gaat enorm snel. Later taal leren geeft nooit meer een dergelijk snelle ontwikkeling. Dit gebeurt echter niet vanzelf, maar door een stimulerende omgeving. Vroege ervaringen van kinderen beïnvloeden hersenstructuren, die de basis vormen voor toekomstig leren, gedrag en gezondheid. Ontwikkeling is een interactief proces. Uitkomsten worden niet alleen bepaald door genen, maar omgeving, met name directe omgeving. De omgeving kan de genetische opmaak veranderen. Opvoedingsstijlen zijn hierin belangrijk. Een autoritatieve opvoeding en een goede kwaliteit van ouder-kind interactie zijn nodig voor een goede ontwikkeling van een kind. Ondersteunende, responsieve ouders zijn essentieel.

Negatieve invloed stress op opvoeding

Alle ouders hebben het beste voor met hun kind, maar niet alle ouders hebben dezelfde kansen. Steun en stressbronnen zorgen voor het welzijn van ouders. Het gevoel van welbevinden wordt beïnvloed door stress: positieve stress is goed, tolerabele stress is niet erg, toxische stress slaat de bodem onder je bestaan weg. Dat heeft een negatieve invloed op de opvoeding. De gevolgen hiervan zijn onder meer een minder mentale beschikbaarheid, minder sensitiviteit en afstemming, minder (positief) reageren, minder ondernemen en verkennen, een beperkter sociaal netwerk en minder deelname aan de samenleving.

De negatieve gevolgen zijn in de voor- en vroegschoolse fase het grootste. De kinderen ontwikkelen mindere voorschoolse competenties, de basis voor het latere leren. De kinderen starten ook op een lager niveau in groep 3. Ze zijn minder ontvankelijk voor de leerinhoud en reageren negatiever op hun omgeving. Daarnaast is er negatieve invloed op het ontstaan van zelfregulatie. Dit is het vermogen om eigen aandacht, gedrag en emoties te sturen. Nodig is om te ontwikkelen van externe controle, bijvoorbeeld door ouders, naar steeds meer interne controle. Een goede zelfsturing is van groot belang voor het (later) sociaal en schools functioneren.

Belang ontwikkelingsstimulering in eerste jaren van een kind

Het is noodzakelijk dat er vroeg in het leven van een kind stimulering komt zodat het negatieve proces niet op gang komt of wordt gestopt. Bij voorkeur al voor het derde jaar van het kind. Het meedoen aan een gezinsgericht programma biedt moeders/ouders nieuwe ondersteunende relaties en bevordert positieve relaties in het gezin. Ook kan men ouders ondersteunen bij het ontwikkelen van persoonlijke kwaliteiten van belang voor krachtig ouder- en burgerschap.

Van Tuijl eindigt haar bijdrage met de volgende uitspraak: Als we kwetsbare gezinnen willen helpen bij hun opvoedingstaak en hun kinderen betere kansen in de samenleving willen bieden, zou elke gemeente voor deze gezinnen gezinsstimuleringsprogramma’s beschikbaar moeten stellen.”  Een duidelijk signaal naar alle gemeenten en betrokken instanties in Nederland.

Bron

  • Tuijl, C. van en R. Siebes (2006)|. Het rendement van Opstap in de basisschoolperiode. Een longitudinaal onderzoek naar effecten van een gezinsgerichte stimuleringsprogramma bij Turkse en Marokkaanse gezinnen. Alkmaar: Buro Extern
Vragen?

Hilde Kalthoff is contactpersoon.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies