Verbinding onderwijs en jeugdhulp

Vijf vragen over GIRFEC

1. Wat is GIRFEC?

GIRFEC staat voor ‘Getting It Right For Every Child’. Het is een aanduiding voor een gedachtengoed dat in 2006 in Schotland is geïntroduceerd in de beleidsontwikkeling en in de dagelijkse praktijk van iedereen die werkt met en rond kinderen, jongeren, hun ouders en gezinnen. De ontwikkeling en de kansen van kinderen staan daarin centraal. Het gedachtegoed is bedoeld als ondersteuning om tot een inclusieve samenleving te komen: iedereen hoort erbij en verdient kansen. GIRFEC is verankerd in de Schotse wetgeving, in het onderwijs, en in de ondersteuning van gezinnen en jongeren. Die verankering bestaat uit een aantal elementen, waaronder:

  • Een set van principes en waarden met betrekking tot de rechten van kinderen, afgeleid van het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind
  • Acht belangrijkste aandachtspunten als het gaat om het welzijn van het kind, weergegeven in een cirkel (‘the wheel of wellbeing’ – in Nederland ook wel aangeduid als ‘de Kansencirkel’).
  • Een element dat veel discussie heeft opgeroepen is de vaste contactpersoon, de zogeheten ‘named person’, en hoe omgegaan wordt met informatie-uitwisseling. Dit onderdeel van de Schotse wetgeving is inmiddels ingetrokken.

In Nederland is 'de Kansencirkel’ het meest bekende onderdeel, mede omdat er een vertaling van is gemaakt (ook wel ‘het Girfec-model’ genoemd). De Kansencirkel is echter maar één element uit GIRFEC.

2. Waar en hoe wordt GIRFEC in Nederland gebruikt?

Op diverse plekken in Nederland spreekt het gedachtengoed aan, omdat er urgentie wordt gevoeld om interprofessioneel samen te werken. Er ontstaan ontwikkelplekken waar men al lerend wil kijken wat werkt in de Nederlandse situatie. Voorbeelden hiervan zijn te vinden in Haarlem, Tilburg en bij CJG Rijnmond. Daarnaast zijn er diverse universiteiten en hogescholen die met hun studenten uitzoeken hoe waardegedreven werken te gebruiken is om de samenwerking tussen professionals te verbeteren.

3. Wat roept enthousiasme op?

Mede vanwege de aanzienlijke daling in jeugdhulp- en suïcidecijfers in Schotland zijn er de afgelopen jaren door partijen uit het veld diverse studiereizen georganiseerd. Zij waren geïnspireerd door het onderliggende gedachtengoed van GIRFEC, gericht op het realiseren van een inclusieve samenleving waarbij de ontwikkeling en kansen van kinderen centraal staan.

In Nederland blijkt vooral ‘de Kansencirkel’ tot de verbeelding te spreken. Mogelijke verklaringen daarvoor zijn:

  • Het maakt centraal gestelde waarden inzichtelijk en gemakkelijk tot onderwerp van gesprek. Waarden die voor ieder kind van belang zijn: actief, erbij horen, gerespecteerd, verantwoordelijk, veilig, gezond, ontplooiing, gekoesterd.
  • De gebruikte taal is helder en verbindend waardoor jongeren, ouders en professionals van verschillende achtergronden elkaar begrijpen.
  • In het gesprek over de cirkel is vaak instemming te horen: “Dit is waar het in gezinnen, ons werk en het beleid om moet gaan.”
  • De Kansencirkel is uitgewerkt naar praktische aandachtspunten, zowel voor gezinnen als voor beleidsmakers en professionals. Het zijn dus niet alleen plechtige woorden, maar het krijgt ook concreet handen en voeten.

Bekijk de kansencirkel.

Andere kansrijke elementen die in Schotland worden genoemd zijn:

  • Er wordt naar ouders en kinderen geluisterd, zowel in casuïstiek als in het beleid.
  • De stem van jongeren is een belangrijke politieke factor.
  • De basis voor het gesprek is dat wat er goed gaat in de ontwikkeling van kinderen.
  • Het gezamenlijke gesprek gaat over wat er nodig is om de situatie van het kind te versterken, en wie daar op welke manier aan kan bijdragen.

4. Wat ontlokt discussie?

Niet iedereen is enthousiast over GIRFEC of elementen ervan. De hoofdpunten uit de kritische geluiden zijn:

  • Het is een sterke bemoeienis van de Schotse overheid met het opgroeien en opvoeden van de jeugd. Die overheid is immers een nadrukkelijk aanwezige partij in zowel de vaststelling van het gedachtegoed als de uitwerking. Dat staat op gespannen voet met de vrijheid waarin ouders kun kinderen mogen opgroeien. 
  • De ‘named person’ (belangrijkste contactpersoon voor ondersteuning) kan in principe een invloedrijke rol vervullen – en ondersteuning organiseren - ook als de ouders of de jeugdige dat niet vragen. Dit element in de Schotse wetgeving is inmiddels komen te vervallen. Voor zover bekend bij NJi wordt het element van de ‘named person’ in Nederland nergens in de praktijk toegepast.

Meer in het algemeen maakt de discussie rond GIRFEC nogmaals duidelijk dat ouders zich onvoldoende gehoord voelen in hun zoektocht naar de beste ondersteuning voor hun kind(eren) en dat zij zich zorgen maken over een te grote overheidsbemoeienis. Ook professionals en deskundigen uiten hierover hun zorgen.

5. Wat is de rol van het NJi? (Wat beogen we? Wat doen we concreet?)

Het Nederlands Jeugdinstituut is het onafhankelijk kenniscentrum in Nederland dat actuele kennis over jeugd, vakmanschap en de organisatie van het jeugdveld verzamelt, verrijkt, duidt en deelt. Als kennisinstituut volgen en monitoren we nationale en internationale trends en ontwikkelingen. We verspreiden onder meer kennis over wat werkzame elementen zijn in benaderingen zoals GIRFEC. In dat kader was het NJi betrokken bij de vertaling van de kansencirkel. Vanuit onze internationale kennisfunctie faciliteren wij ook kennisuitwisseling tussen landen, zoals in dit geval met Schotland.

GIRFEC geldt als één internationaal voorbeeld, waarin we zien hoe belangrijke waarden van burgers, professionals en beleid, als het gaat om de opvoeding van kinderen, duidelijk op tafel komen. Door hier gesprekken met elkaar over aan te gaan, is te achterhalen waar men het met elkaar over eens is en welke punten discussie oproepen.
 
Het NJi ziet het als zijn taak om het gesprek over dit soort (inter)nationale voorbeelden te faciliteren. Hiervoor zijn een aantal aspecten van belang:

  • De elementen moeten duidelijk op een rij staan in heldere taal, beelden en concrete handvatten.
  • Het gesprek erover gebeurt met jeugdigen en opvoeders, professionals en beleidsmakers.
  • Alle inbreng is waardevol, omdat alleen daardoor de kwaliteiten én de risico’s van het gedachtengoed uiteen te rafelen zijn.

Op deze wijze gaan we ook het gesprek over GIRFEC aan.

Vragen?

Yamuna Ditters is contactpersoon.

Foto Yamuna  Ditters

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies