Sterke basis voor de jeugd

Vijf vragen over GIRFEC

1. Wat is GIRFEC?

GIRFEC staat voor 'Getting It Right For Every Child'. Het is een benaderingswijze die in 2006 in Schotland is geïntroduceerd in het beleid en de dagelijkse praktijk van iedereen die werkt met kinderen, jongeren en hun ouders. De ontwikkeling en de kansen van kinderen staan daarin centraal. De benaderingswijze is bedoeld om bij te dragen aan een inclusieve samenleving: iedereen hoort erbij en verdient kansen.

GIRFEC is verankerd in de Schotse wetgeving, in het onderwijs en in de ondersteuning van gezinnen. Die verankering bestaat uit een aantal elementen, waaronder:\

  • een set van principes en waarden met betrekking tot de rechten van kinderen, afgeleid van het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind. 
  • acht belangrijke aandachtspunten als het gaat om het welzijn van het kind. Deze zijn weergegeven in 'the wheel of wellbeing', in Nederland aangeduid als 'Kansencirkel'.

Een ander element, de zogeheten 'named person', een vaste contactpersoon, heeft veel discussie opgeroepen. Vanwege de discussie daarover en over het omgaan met informatieuitwisseling, is dit onderdeel van de Schotse wetgeving inmiddels ingetrokken.

In Nederland is de Kansencirkel het meest bekende onderdeel van GIRFEC, mede doordat deze in het Nederlands is vertaald.

2. Wat roept enthousiasme op?

De daling van het aantal kinderen in de gesloten jeugdzorg, de kwalitatief betere inzet van basisvoorzieningen en een evenwichtigere benadering van opvoeden en opgroeien in Schotland, waren redenen voor verschillende Nederlandse partijen om enthousiast te zijn over GIRFEC. Het gedachtengoed van GIRFEC dat zich richt op het realiseren van een inclusieve samenleving waarin ontwikkeling en kansen van kinderen centraal staan, inspireerde hen. De verbinding tussen de verschillende leefwerelden van het kind - school, thuis en vrije tijd - is in Schotland vanzelfsprekender dan tot nu toe in Nederland geval is.

In Nederland spreekt vooral de Kansencirkel tot de verbeelding. De Kansencirkel biedt een leidraad om een gesprek over een kind goed te kunnen voeren met ouders en kinderen en tussen professionals. In het gesprek over de cirkel is vaak instemming te horen: 'Dit is waar het in gezinnen, ons werk en het beleid om moet gaan.' Mogelijke verklaringen waarom dit model inspireert, zijn:

  • Het maakt centraal gestelde waarden inzichtelijk en gemakkelijk tot onderwerp van gesprek.
  • Het draait om waarden die voor ieder kind van belang zijn: actief, erbij horen, gerespecteerd, verantwoordelijk, veilig, gezond, ontplooiing, gekoesterd.
  • De gebruikte taal is helder en verbindend waardoor kinderen, ouders en professionals van verschillende achtergronden elkaar begrijpen.

De Kansencirkel is geen risicotaxatie-instrument, waarvoor sommige ouders en deskundigen waarschuwen. Het gaat om een gespreksleidraad voor professionals om het met kind, ouders en andere professionals over het welbevinden van het kind te hebben. Het biedt een gemeenschappelijke taal met voor iedereen herkenbare gespreksthema’s.

De Kansencirkel is in Schotland uitgewerkt naar praktische aandachtspunten, zowel voor gezinnen als voor beleidsmakers en professionals. Het zijn dus niet alleen plechtige woorden maar het krijgt ook concreet handen en voeten.

Andere kansrijke elementen van GIRFEC die genoemd worden, zijn:

  • Er wordt naar ouders en kinderen geluisterd, zowel in casuïstiek als in het beleid.
  • De stem van jongeren is een belangrijke politieke factor. 
  • Dat wat goed gaat in de ontwikkeling van kinderen is de basis voor het gesprek. 
  • Het gezamenlijke gesprek gaat over wat er nodig is om de situatie van het kind te versterken, en wie daaraan op welke manier kan bijdragen.

3. Wat ontlokt discussie?

Niet iedereen is enthousiast over GIRFEC of elementen ervan. In de kritische geluiden zitten drie hoofdpunten.

Het is een sterke bemoeienis van de Schotse overheid met het opgroeien en opvoeden van de jeugd. Die overheid is immers een nadrukkelijk aanwezige partij in zowel de vaststelling van het gedachtengoed als de uitwerking. Dat staat op gespannen voet met de vrijheid waarin ouders hun kinderen mogen opvoeden.
In die context wordt gewezen op de zogeheten  'named person', de belangrijkste contactpersoon voor ondersteuning. Die persoon kan in principe een invloedrijke rol vervullen en ondersteuning organiseren, ook als de ouders of de jeugdige dat niet vragen. Dit element is in de Schotse wetgeving inmiddels komen te vervallen. Het element van de 'named person' wordt, voor zover bekend bij het Nederlands Jeugdinstituut, in Nederland nergens in de praktijk toegepast.

De Kansencirkel stuit in Nederland op weerstand bij ouders en deskundigen. Zij wijzen erop dat de Kansencirkel als risicotaxatie-instrument ingezet kan worden en kan leiden tot daarmee samenhangende dossiervorming. Het Nederlands Jeugdinstituut ziet het als zijn taak het veld erop te wijzen dat de Kansencirkel daar niet voor bedoeld is.

Meer in het algemeen maakt de discussie over GIRFEC nogmaals duidelijk dat ouders zich onvoldoende gehoord voelen in hun zoektocht naar de beste ondersteuning voor hun kinderen. Daarnaast maken ze zich over een te grote overheidsbemoeienis. Ook professionals en experts uiten hierover hun zorgen.

4. Waar en hoe wordt GIRFEC in Nederland gebruikt?

Op diverse plekken in Nederland voelt men de urgentie om interprofessioneel samen te werken met de vragen van ouders en kinderen als vertrekpunt. Het uitgangspunt is dat ieder kind recht heeft om zich maximaal te ontwikkelen op een manier die bij hem of haar past. Daarom spreekt de Schotse benaderingswijze aan. Er zijn plekken waar men al lerend kijkt wat werkt in de Nederlandse situatie, bijvoorbeeld in Haarlem, Tilburg en bij CJG Rijnmond. Daarnaast zijn er diverse universiteiten en hogescholen die met hun studenten uitzoeken hoe waardengedreven werken kan helpen de samenwerking tussen professionals te verbeteren.

5. Wat is de rol van het Nederlands Jeugdinstituut?

Het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) is een onafhankelijk kenniscentrum dat actuele kennis over jeugd, vakmanschap en de organisatie van het jeugdveld verzamelt, verrijkt, duidt en deelt. Daaronder valt het volgen van nationale en internationale trends en ontwikkelingen. Met die reden faciliteert het NJi kennisuitwisseling tussen landen, zoals in dit geval met Schotland.

Het NJi kan om uiteenlopende redenen besluiten internationale voorbeelden te vertalen naar de Nederlandse situatie en te vermelden op zijn website. Het NJi volgt hoe deze voorbeelden in Nederland navolging krijgen. Daarbij kijkt het NJi onder meer naar werkzame elementen van benaderingswijzen zoals GIRFEC. In dat kader was het NJI betrokken bij de vertaling van de Kansencirkel.

GIRFEC geldt als een van de voorbeelden waarin belangrijke waarden van burgers, professionals en beleid als het gaat om de opvoeding van kinderen, duidelijk op tafel komen. Door hierover met elkaar in gesprek te gaan, kun je achterhalen waarover men het eens is en welke punten discussie oproepen. Het Nederlands Jeugdinstituut ziet het als zijn taak om het gesprek over dit soort voorbeelden te faciliteren. Hierbij zijn een aantal aspecten van belang:

  • De elementen moeten duidelijk op een rij staan in heldere taal, beelden en concrete handvatten bieden.
  • Het gesprek erover gebeurt met kinderen, jongeren, opvoeders, professionals en beleidsmakers.
  • Alle inbreng is waardevol, omdat alleen daardoor de kwaliteiten én de risico’s van het gedachtengoed uiteen te rafelen zijn.
Vragen?

Yamuna Ditters is contactpersoon.

Foto Yamuna  Ditters

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies. Sluit mededeling over cookies