• WERKEN AAN DE KWALITEIT
  • VAN DE JEUGDSECTOR
Samenwerken in de wijk

Wijkteams en de veiligheid van kinderen

Door onveilige situaties zoals kindermishandeling of huiselijk geweld kan de ontwikkeling van een kind zwaar onder druk komen te staan. Om dit te voorkomen is het belangrijk om onveilige opvoedsituaties voor jeugdigen tijdig te signaleren, te bespreken en te werken aan het voorkomen of verbeteren van deze onveilige opvoedsituaties. Wijkteams hebben hier een belangrijke taak in.

Het voorkomen en verbeteren van onveilige opvoedsituaties van jeugdigen blijkt voor veel wijkteams nog een aandachtspunt. Zo vinden veel professionals het herkennen van signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling, het systematisch inschatten van eventuele veiligheidsrisico’s voor het kind en het bespreken van onveilige opvoedsituaties met ouders lastig. Ook is het een ingewikkelde taak voor professionals om te werken vanuit de krachten van gezinnen en tegelijkertijd alert te zijn op de veiligheidsrisico’s. Daarom is het raadzaam om te werken met een instrument dat je helpt te objectiveren.

Wat hebben wijkteamprofessionals nodig?

Alle professionals die met kinderen en ouders werken hebben een verantwoordelijkheid in het veilig opgroeien van kinderen. Het is verplicht te werken volgens de Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling. Professionals zelf zijn een belangrijk instrument in het vergroten en borgen van de veiligheid van kinderen in het gezin. Denk aan kennis en vaardigheden die je als professional nodig hebt om de veiligheid van het kind te borgen. Zeker niet minder belangrijk is de (samenwerkings)relatie tussen een gezin en de professional. Er is wederzijds vertrouwen nodig om samen toe te kunnen werken aan een veilige opgroei- en opvoedsituatie. Professionals hebben voldoende toerusting en ondersteuning nodig vanuit hun organisatie als randvoorwaarde om hun werk goed te kunnen doen en de veiligheid van kinderen te borgen. Ook professionals moeten zich veilig voelen.

Lees meer over instrumenten voor de aanpak van kindermishandeling.
Lees meer in Zo zorg je dat kinderen veilig opgroeien; 10 reflectievragen voor wijkteamprofessionals

Extra aandacht voor onveilige opvoedsituaties

Er is blijvend (extra) aandacht nodig in wijkteams voor het borgen van de veiligheid van kinderen. Want het signaleren, bespreken en voorkomen en verbeteren van onveilige opvoedsituaties vraagt om veel competenties en vaardigheden bij de professional. Ook moeten veel randvoorwaarden in de organisatie geregeld zijn.

Samenwerkend Toezicht Jeugd heeft onderzoek gedaan naar calamiteiten in de jeugdhulp. Hieruit blijkt dat professionals in veel gevallen nog onvoldoende op de hoogte zijn van het lokale netwerk en zorglandschap. Dit is nodig om tijdig te kunnen signaleren en samenhangende zorg te kunnen bieden aan gezinnen.
Ook vraagt het extra aandacht om invulling te geven aan het vraaggericht werken: het werken vanuit de eigen kracht van gezinnen. Professionals moeten hiervoor in gesprek gaan met het gezin. En zij moeten in staat zijn goed in te schatten wat het gezin zelf kan. Dit vraagt heel wat aan deskundigheid en vaardigheden van professionals, vooral als er sprake is van lichte verstandelijke beperking, psychiatrische problematiek, verslavingsproblematiek of zorgmijdend gedrag bij de ouders. In de praktijk leidt dit soms nog tot onveilige situaties.

Verder concludeert het Samenwerkend Toezicht Jeugd dat veel professionals zich nog teveel richten op de hulpvraag van de 'eigen' cliënt. Hierdoor is er geen integraal plan voor het gezin en richt de hulp zich teveel op één aspect van de problematiek. Dit leidt ertoe dat professionals signalen van onveiligheid niet goed kunnen beoordelen. Ook realiseren professionals zich nog onvoldoende welke gevolgen de problemen van de ouders kunnen hebben voor het veilig en gezond kunnen opgroeien van kinderen. De kindcheck is een hulpmiddel om na te gaan bij contact met volwassen cliënten om na te gaan of er kinderen in het gezin zijn en of zij veilig opgroeien.

Scholing, casuïstiekbespreking en intervisie helpen de professional om blijvend kennis en vaardigheden op te doen die helpen de veiligheid van kinderen te borgen. Het is belangrijk dat wijkteamorganisaties hier voldoende aandacht voor hebben.

Lees meer over tips over in gesprek gaan met ouders en kinderen over kindermishandeling en huiselijk geweld.

Reflecteren en bewust worden

Als professional kun je een drempel ervaren bij het signaleren en bespreken van onveilige opvoed- en opgroeisituaties. Of bij het handelen hierbij. Je vindt het bijvoorbeeld moeilijk om in een gezin huiselijk geweld of kindermishandeling bespreekbaar te maken, omdat je bang bent dat je het opgebouwde vertrouwen bij ouders schaadt. Of je vindt het moeilijk om tevens de risico's op een onveilige opvoed- en opgroeisituatie te zien doordat geacht wordt naar de krachten in en om gezinnen te kijken. Ook kan het zijn dat je de gevolgen van je handelen moeilijk kunt overzien en daarom acties uitstelt. Reflecteren is een eerste stap om je van jouw drempels en uitdagingen bewust te worden.

Lees meer over zelfreflectie in  Zo zorg je dat kinderen veilig opgroeien; 10 reflectievragen voor wijkteamprofessionals

Randvoorwaarden in werkwijze en organisatie

Wat moet in de werkwijze van wijkteams (de toegang) geregeld zijn om de veiligheid van jeugdigen te borgen? De volgende randvoorwaarden gelden voor professionals.

Professionals:

  • schatten de risico’s en signalen rond de veiligheid van jeugdigen/gezinnen op systematische wijze in.
  • hebben een gezamenlijk beeld van veiligheid en onveiligheid, voor alle betrokkenen is helder wanneer ze actie moet ondernemen.
  • laten het gezin niet los als ze zich zorgen maken om de veiligheid van het gezin.
  • maken gebruik van de expertise van collega’s bij het duiden van signalen.
  • maken bij volwassenenproblematiek altijd een inschatting in hoeverre dit risico’s oplevert voor de veiligheid van jeugdigen. Ook als er geen duidelijke kindsignalen zijn.
  • delen signalen met anderen, na overleg met jeugdigen en het gezin. Dit is in het belang van de veiligheid van jeugdige en het gezin.
  • registreren risico’s voor de veiligheid van jeugdigen (bijvoorbeeld in de verwijsindex risicojongeren).

In de organisatie van de toegang moeten minimaal onderstaande zaken geregeld zijn:

  • Medewerkers binnen een team kunnen elkaars dossiers raadplegen. Zo kunnen medewerkers zorgen voor continuïteit van zorg en kunnen zij adequate reageren in crisissituaties bij afwezigheid van een medewerker.
  • Bij de toegangsfunctie is in beeld welke kwetsbare groepen jeugdigen er in de gemeente zijn en wat zij nodig hebben.
  • Er is sprake van een goede samenwerking met partijen die niet zijn vertegenwoordigd in een wijkteam of sociaal team, zoals partijen in zorg (bijvoorbeeld ziekenhuizen, specialistische ggz, jeugdzorg), de jeugdbeschermingsketen, veiligheid (veiligheidshuis en politie), wonen (woningbouw), werk en inkomen (bewindvoerders, schuldhulpverlening) en (speciaal) onderwijs.
  • Verantwoordelijkheden zijn helder belegd.
  • Doorlopend monitoren of de ingekochte hulp passend en toereikend is.
  • (Lokaal) evalueren van de kwaliteit en de toegankelijkheid van de beschikbare hulp en indien nodig deze verbeteren.
  • Borgen van de kwaliteit van de professional.
  • Borgen van de privacy van cliënten.
  • De communicatie over beschikbare hulp is helder en vindbaar.
  • De bezwaar- en beroepmogelijkheden en de klachtenvoorziening zijn goed op orde.

Elke gemeenten richt wijkteams anders in. Er zijn bijvoorbeeld '0-100 sociale wijkteams' voor alle inwoners of aparte jeugd- en gezinsteams. Waarbij sommige wijkteams zich vooral richten op het gehele gezin en andere teams meer de focus leggen op het kind. Het ene wijkteam legt het initiatief vooral bij de inwoners, het andere wijkteam gaat meer de wijk in om signalen op te vangen of inwoners hulp nodig hebben. Elk van deze keuzes brengt bepaalde risico’s en aandachtspunten met zich mee voor het borgen van de veiligheid van kinderen. Hiervan dient men zich bewust te zijn. Tevens wordt van gemeenten verwacht dat zij daarbij passende maatregelen nemen.

Genoemde randvoorwaarden voor het borgen van veiligheid van jeugdigen komen uit de handreiking randvoorwaarden voor de veiligheid van jeugdigen in de toegang tot jeugdhulp van de Kinderombudsman en de samenwerkende inspecties van het Samenwerkend Toezicht Jeugd/Samenwerkend Toezicht Sociaal Domein.

Meer informatie

Vragen?

Nikki Udo is contactpersoon.

NJi gebruikt cookies om het gebruik van de website te analyseren en het gebruiksgemak te verbeteren. Lees meer over cookies.